De bittere prijs die voor gokken betaald wordt

Bobby werd dood aangetroffen in een auto die in een straat in het noorden van Londen geparkeerd stond. Hij was pas 23 jaar en had zelfmoord gepleegd.

De bejaarde man had al enige tijd op straat geslapen voordat hij bij een opvanghuis aanklopte. Hij was erg zwak, daar hij al vier dagen niet gegeten had, en ook de voorgeschreven medicijnen voor zijn hartkwaal had hij niet ingenomen.

Emilio, vader van vijf kinderen, was overmand door verdriet. Zijn vrouw en kinderen hadden hem verlaten. Nu weigerden zij zelfs met hem te praten.

EEN zelfmoordenaar, een dakloze en een verstoten vader: drie trieste gevallen, ogenschijnlijk zonder enig verband maar niet ongewoon in de hedendaagse samenleving. Toch hadden de tragedies iets gemeen — gokverslaving.

Veel gokverslaafden weigeren toe te geven dat zij een probleem hebben, en hun gezinsleden verheimelijken het vaak om het maatschappelijke stigma te vermijden. Maar elke dag worden miljoenen gezinnen overal ter wereld gekweld door zorgen en wanhoop tengevolge van deze verwoestende verslaving.

Niemand weet hoeveel gokverslaafden er zijn. Voor de Verenigde Staten wordt tien miljoen een voorzichtige schatting geacht. De aantallen zijn alarmerend en stijgen overal nu de gokmogelijkheden in het ene land na het andere toenemen. De gokverslaving is wel beschreven als „de snelst groeiende verslaving”.

Veel van de nieuwe verslaafden zijn begonnen als gelegenheidsgokkers die gewoon eens „een gokje wilden wagen”. Vervolgens werden zij meegesleurd in de nachtmerrie van de gokverslaving.

Als het gokken uit de hand loopt

Wat maakt gelegenheidsgokkers tot gokverslaafden? De oorzaken lopen uiteen, maar op de een of andere manier bereiken gokkers een punt in hun leven waarop zij het gevoel hebben niet buiten het gokken te kunnen. (Zie het kader op blz. 7.) Sommigen ontdekken in het gokken iets opwindends, iets wat zij in hun leven missen. Zo legde een gokster uit: „Het kan mij niet echt schelen of ik win of verlies. Als ik een weddenschap aanga, vooral als ik meer inzet dan de mensen om me heen, heb ik het gevoel dat ik de belangrijkste mens ter wereld ben. Mensen hebben respect voor me. Heerlijk vind ik het!”

Anderen gaan gokken uit eenzaamheid of neerslachtigheid. Ester, moeder van vier kinderen, was getrouwd met een militair die vaak van huis was. Zij voelde zich eenzaam en begon in amusementshallen aan fruitautomaten te spelen. Het duurde niet lang of zij speelde er elke dag verscheidene uren. Het geld voor de boodschappen was snel op en de problemen werden groter. Zij probeerde de verliezen voor haar man verborgen te houden en deed onderwijl verwoede pogingen om geld bij banken of anderen te lenen om haar 350 gulden per dag kostende verslaving te kunnen bekostigen.

Er zijn ook mensen die van het gokken bezeten zijn geraakt doordat zij een keer fors wonnen. Robert Custer, een autoriteit op het gebied van gokverslaving, legt uit: „Gewoonlijk worden juist degenen die vroeg in hun gokloopbaan voortdurend winnen de gokverslaafden.” Daarna wordt het verlangen om te blijven winnen overweldigend.

De subtiele strik van het bijgeloof

Veel gokkers laten zich eerder door ingevingen dan door logica leiden. Een eenvoudig rekensommetje zou een potentiële gokker moeten tegenhouden als hij zuiver verstandelijk te werk zou gaan. Ter illustratie: in de Verenigde Staten is de kans die iemand loopt om dodelijk door de bliksem getroffen te worden ongeveer 1 op de 1.700.000. De kans op de hoofdprijs in een staatsloterij is minstens tweemaal zo klein.

Wie verwacht er door de bliksem getroffen te worden? Alleen een onverbeterlijke pessimist. Toch droomt bijna iedereen die een lot koopt ervan dat zijn nummer het winnende is. Het is waar dat winnen in de loterij een aanlokkelijker vooruitzicht is, maar de reden waarom velen hopen op iets wat bijna uitgesloten is, is bijgeloof. Zij zijn ervan overtuigd dat als zij hun favoriete „geluksgetallen” kiezen, het onwaarschijnlijke best eens zou kunnen gebeuren. — Zie het kader op blz. 8.

Claudio Alsina, een Spaans wiskundige, heeft erop gewezen dat als casino’s en loterijen bij kansspelen letters in plaats van cijfers zouden gebruiken, de kans op winnen exact gelijk zou blijven, maar dat de verlokking ervan — en waarschijnlijk een aanzienlijk deel van de inkomsten — zou verdwijnen. De fascinatie die van bepaalde cijfers uitgaat, is buitengewoon. De cijfers 9, 7, 6 en 0 zijn bij sommigen favoriet, terwijl anderen hun „geluksgetal” kiezen op grond van bijvoorbeeld hun geboortedag of een horoscoop. En er zijn ook mensen die zich door een bizarre gebeurtenis laten leiden.

Op een dag werd een man onaangenaam verrast toen hij bij het casino van Monte Carlo kwam. Een overvliegende duif bevuilde zijn hoed. Diezelfde dag won hij ƒ 27.000. Ervan overtuigd dat de duivedrek een gunstig teken was, ging hij het casino nooit weer binnen zonder eerst buiten rondgedwaald te hebben in de hoop nogmaals een „teken uit de hemel” te krijgen. Zo maakt bijgeloof veel spelers wijs dat er nooit een eind komt aan een periode waarin het meezit. Vaak verkeren zij dan echter ook in de onbarmhartige greep van een obsessie die hun uiteindelijk noodlottig kan worden.

Uit liefde voor geld

Mensen gokken om geld te winnen, veel geld als het enigszins kan. Maar in het geval van de gokverslaafde krijgt het geld dat hij wint iets magisch. In zijn ogen, legt Robert Custer uit, „is geld belangrijkheid. . . . Geld is vriendschap. . . . Geld is medicijn.” En waarom betekent geld zo veel voor hem?

In spelerskringen bewonderen mensen de grote winnaar of de man die met geld smijt. Zij willen in zijn buurt zijn. Het geld dat de speler heeft gewonnen, vertelt hem dus dat hij iemand is, dat hij slim is. Het geld maakt ook dat hij zijn problemen vergeet, helpt hem zich te ontspannen en montert hem op. Volgens de onderzoeker Jay Livingston zetten dwangmatige gokkers ’emotioneel alles op één geldkaart’. Dat is een tragische vergissing.

Als de zeepbel uiteenspat en hij steeds weer verliest, wordt geld nog belangrijker. Nu wil hij wanhopig terug zien te winnen wat hij verloren heeft. Hoe kan hij voldoende geld bijeenschrapen om zijn schuldeisers te betalen, om het geluk weer aan zijn kant te krijgen en te winnen? Het duurt niet lang of zijn leven ontaardt in een voortdurende jacht op geld.

Die rampzalige situatie is de harde werkelijkheid voor miljoenen gokkers. Zij zijn afkomstig uit beide seksen, uit alle leeftijdsgroepen en uit alle rangen en standen. En iedereen is er vatbaar voor, zoals blijkt uit de recente groei van de gokverslaving onder tieners en huisvrouwen.

Verslaafde tieners en huisvrouwen

Jongeren zijn een gemakkelijke prooi voor de fascinerende fruitautomaten of andere kansspelen die hun het vooruitzicht op snel verdiend geld bieden. Een onderzoek in een Engelse stad bracht aan het licht dat vier van de vijf veertienjarigen regelmatig aan fruitautomaten speelden en dat de meesten van hen daar tegen hun negende mee begonnen waren. Sommigen spijbelden om te kunnen gokken. Uit een onderzoek onder leerlingen van Amerikaanse middelbare scholen bleek dat zes procent „tekenen van vermoedelijk pathologisch gokken vertoonde”.

Manuel Melgarejo, leider van een zelfhulpgroep bestaande uit ex-gokkers in Madrid, legde aan Ontwaakt! uit dat een ontvankelijke jongere gestrikt kan zijn na het winnen van slechts één flinke jackpot aan een fruitautomaat. Van de ene dag op de andere wordt gokken voor hem of haar een tijdverdrijf en passie. Het kan zijn dat de jonge verslaafde niet lang daarna erfstukken van de familie verkoopt of van de familie steelt en zelfs tot kruimeldiefstallen of prostitutie overgaat om zijn of haar verslaving te bekostigen.

Deskundigen merken ook een aanzienlijke stijging in het aantal huisvrouwen op die dwangmatig gokken. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld vertegenwoordigen vrouwen nu ongeveer dertig procent van het totale aantal gokverslaafden, maar geschat wordt dat dit aantal tegen het jaar 2000 tot vijftig procent gestegen zal zijn.

María, een vrouw uit de arbeidersklasse met twee dochters, is typerend voor veel huisvrouwen die aan gokken verslaafd zijn geraakt. De afgelopen zeven jaar heeft zij meer dan ƒ 60.000 — voornamelijk huishoudgeld — besteed aan bingo en aan fruitautomaten. „Het geld is voorgoed weg”, zucht zij. „Ik snak naar de dag dat ik een café kan binnenstappen met ƒ 75 in mijn portemonnaie en de kracht heb om het aan mijn kinderen te besteden [in plaats van het in een fruitautomaat te stoppen].”

Dromen die nachtmerries worden

Dromen zijn de elementen die aan het gokken ten grondslag liggen. Bij sommige gokkers zijn de dromen van rijkdom van voorbijgaande aard, maar bij de verslaafden worden ze zijn obsessie, een obsessie waaraan hij niet aflatend toegeeft, tot hij in de klauwen van het faillissement, de gevangenis en zelfs de dood belandt.

Gokken wekt de verwachting legale behoeften te zullen bevredigen — een aangenaam tijdverdrijf, wat opwinding, wat extra geld of een vlucht uit de dagelijkse zorgen — maar de verborgen prijs die daarvoor betaald moet worden, kan bijzonder hoog blijken, zoals gokverslaafden tot hun leedwezen hebben ontdekt. Zijn deze behoeften anderszins te bevredigen?

[Kader op blz. 7]

Portret van een gokverslaafde

DE GOKKER blijft gokken, hoeveel hij ook verliest. Mocht hij winnen, dan gebruikt hij het geld om met gokken door te gaan. Misschien beweert hij dat hij kan stoppen wanneer hij maar wil, maar bij de gokverslaafde die geld op zak heeft, zal het slechts enkele dagen duren voordat hij het op iets inzet. Hij heeft een ziekelijke drang tot gokken.

Voortdurend steekt hij zich in de schulden. Wanneer hij zijn schuldeisers niet kan betalen, leent hij koortsachtig meer geld om de dringendste schulden af te lossen en te kunnen blijven gokken. Vroeg of laat wordt hij oneerlijk. Het kan zelfs zijn dat hij het geld van zijn werkgever vergokt. Meestal loopt het erop uit dat hij wordt ontslagen.

Alles, zelfs zijn vrouw en kinderen, wordt ondergeschikt aan zijn goklust. Zijn verslaving veroorzaakt onvermijdelijk huwelijksconflicten en kan uiteindelijk leiden tot een al dan niet officiële scheiding.

Door intense schuldgevoelens raakt hij steeds meer in zichzelf gekeerd. Hij kan moeilijk met andere mensen opschieten. Ten slotte heeft hij last van diepe neerslachtigheid en doet hij mogelijk zelfs een zelfmoordpoging; hij ziet geen andere uitweg uit zijn dilemma.

[Kader op blz. 8]

De man die in Monte Carlo de bank liet springen

CHARLES WELLS, een Engelsman, bezocht het casino van Monte Carlo in juli 1891. In slechts enkele dagen tijd zette hij tienduizend franc om in een miljoen, en verbazingwekkend genoeg lukte hem dat vier maanden later nogmaals. Veel andere gokkers probeerden achter zijn „systeem” te komen, maar tevergeefs. Wells hield steeds vol dat hij geen systeem had. In feite verloor hij het jaar daarop al zijn geld, en hij stierf platzak. De ironie wil dat het voorval het casino heel wat publiciteit bezorgde. Het verwierf een internationale vermaardheid die het nooit meer is kwijtgeraakt.

Een wijdverbreide valse redenering

Veel gokkers geloven dat fruitautomaten of rouletteschijven een geheugen hebben. Daarom gaat de roulettespeler er soms van uit dat als de uitgekomen cijfers tot dusver een bepaalde volgorde hebben vertoond, de kans groot is dat de schijf de voorkeur zal blijven geven aan cijfers die in die reeks passen. Zo ook vinden sommigen die aan fruitautomaten spelen het vanzelfsprekend dat als de jackpot bij een bepaalde automaat enige tijd niet is gewonnen, die gauw uit zal komen. Zulke verkeerde veronderstellingen missen elke grond.

De werking van zowel de rouletteschijf als het mechanisme dat de jackpot van de fruitautomaat beheerst, berust geheel en al op het toeval. Wat er eerder is gebeurd, is dus volkomen irrelevant. Bij deze kansspelen geeft, zoals The New Encyclopædia Britannica uiteenzet, „elk spel evenveel kans op een bepaalde uitslag als alle andere”. De kansen op verlies zijn dus elke keer precies even groot. De bovenbeschreven misvatting heeft echter menige gokker geruïneerd, maar de kluizen van de casino’s gevuld.