Drijfnetvisserij op haar retour?

DOOR de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties is het „in hoge mate aselectief en verspillend” genoemd. Het in Londen zetelende Europese kantoor van het IIED (Internationale Instituut voor Milieu en Ontwikkeling) beschrijft het als een „ernstige bedreiging voor het leven in zee”. Zestien naties in de Grote Oceaan hekelen het als „onverantwoorde plundering”. Het is duidelijk dat het vissen met drijfnetten vanuit alle delen van de wereld scherp wordt bekritiseerd. Wat is de reden hiervoor?

Drijfnetten — in zee zwevende visnetten die als een gordijn verticaal omlaag hangen — worden al duizenden jaren in kustwateren neergelaten. Eind jaren zeventig deed zich in de pelagische, ofte wel in open zee beoefende, drijfnetvisserij echter zo’n spectaculaire toename voor, dat thans een armada van meer dan duizend met drijfnetten uitgeruste vissersschepen uit Japan, Taiwan en de Republiek Korea de Grote, de Atlantische en de Indische Oceaan afspeurt naar pijlinktvis, ’albacore’ (witte tonijn), makreel en zalm. Aangezien volgens sommige schattingen elk schip opereert met reusachtige netten die tot een diepte van wel elf meter in het water hangen en zich uitstrekken over vijftig kilometer, is de totale lengte van alle netten van de vloot zo’n 50.000 kilometer — meer dan de omtrek van de aarde!

„Gordijnen des doods”

Deze bijna onzichtbare nylon kieuwnetten zijn zo effectief dat, „als de huidige trend doorzet, de netten binnen twee jaar wel eens het einde kunnen betekenen voor de tonijnvisserij in het zuiden van de Grote Oceaan”, aldus het bulletin IIED Perspectives. Het vissen met drijfnetten, zo zegt de mariene bioloog Sam LaBudde, is even aselectief als „het kaalkappen van een bos om één enkele boomsoort te oogsten of het vellen van een eik enkel om eikels te verzamelen”. Inderdaad haalt deze grootste vissersvloot in de wereld ook tonnen vis boven waarop niet gevist werd, zoals blauwvintonijnen, echte bonito’s, marlijnen, zwaardvissen en trekkende staalkopforellen.

Volgens James M. Coe, een onderzoeker bij de Nationale Zeevisserijdienst in de Verenigde Staten, zijn er bewijzen dat de Aziatische vloot illegaal grote aantallen zalm vangt die daardoor nooit hun geboortestromen in Noord-Amerika zullen bereiken om te paaien.

Wat de zaak nog verergert, is dat drijfnetten duizenden otters, robben, dolfijnen, bruinvissen, walvissen, zeeschildpadden en zeevogels verstrikken, verminken en laten verdrinken. Geen wonder dat steeds meer onderzoekers de drijfnetvisserij omschrijven als „de mariene variant van ’strip mining’ [mijnbouw in open groeven die gepaard gaat met massaal afgraven]” en de drijfnetten betitelen als „gordijnen des doods”!

Deze benamingen schijnen terecht. Een recent rapport van de Amerikaanse secretaris van handel vermeldde de onbedoelde bijvangsten van drie vissersschepen op slechts drie tochten: ’één gestreepte dolfijn, 8 Dall-bruinvissen, 18 noordelijke zeeberen, 19 witgestreepte dolfijnen, en 65 noordelijke walvisdolfijnen’.

Nog maar vorig jaar stond in een aan de VN voorgelegd rapport dat de Japanse drijfnetvisserij om 106 miljoen pijlinktvissen binnen te halen ook 39 miljoen vissen heeft gedood die de vissers niet wilden hebben. Bovendien omvatte hun ongewilde vangst 700.000 haaien, 270.000 zeevogels, 26.000 zeezoogdieren en 406 zeeschildpadden, een bedreigde diersoort.

Mariene biologen zijn ervan overtuigd dat als de drijfnetvisserij onbeperkt doorgaat, er „onvermijdelijk een bron van natuurlijke rijkdom uitgeput raakt waarvan men ooit gedacht heeft dat die onuitputtelijk was”. En er is misschien al enorme schade aangericht. In 1988 vertelde een kapitein van een vissersschip aan de bioloog LaBudde: „Wij hebben lang niet zoveel dolfijnen gedood als vroeger.” LaBudde merkt op: „Dat is waarschijnlijk omdat er niet zoveel meer te doden zijn.”

Wereldwijde overeenkomsten nemen vorm aan

Onlangs zijn er echter oproepen te horen geweest om actie tegen drijfnetvisserij te ondernemen, en dit van Londen tot Washington en van Alaska tot Nieuw-Zeeland, en er zijn enkele maatregelen genomen om druk op de vissers uit te oefenen hun vloten in te perken en een deel van hun netten voorgoed op te halen. Om hier iets van te noemen: Een groep Zuidzee-staten heeft de zogenoemde Wellington Conventie aanvaard die hun de mogelijkheid geeft een eind te maken aan drijfnetvisserij binnen hun 200-mijls-visserijzones en die hun eigen vissers verbiedt om waar maar ook in de zuidelijke Grote Oceaan drijfnetten te gebruiken.

In december 1989 werd een VN-resolutie aangenomen met de aanbeveling om tegen 30 juni 1992 een moratorium op grootschalige drijfnetvisserij op volle zee in te stellen. Het World Watch Institute zei dat zonder inperking van drijfnetvisserij „er voor de mensheid weinig hoop bestaat haar zeeën voor toekomstige generaties veilig te stellen”, en voegde eraan toe: „Wij moeten allesomvattende wereldwijde overeenkomsten uitwerken.” Pacific-staten, samenwerkend in het Forum Fisheries Agency, kwamen daarom met het voorstel een internationale commissie in te stellen om de visserij te reguleren, en drongen er bij vissers op aan vispraktijken aan te nemen die van verantwoordelijkheidsgevoel blijk geven.

Maar heeft de internationale druk enig effect? Ja, heel duidelijk!

Op 26 november 1991 stemde Japan ermee in „zich te voegen naar een VN-moratorium op het gebruik van enorme drijfnetten in de noordelijke Grote Oceaan waarvan geleerden zeggen dat ze verantwoordelijk zijn voor wijdverbreide vernietiging van het leven in de zee”. De beslissing „maakte een eind aan een controverse die anders Japans reputatie in milieukwesties nog meer schade zou hebben toegebracht”. Japan stemde ermee in de helft van zijn drijfnetoperaties tegen juni 1992 te beëindigen en het restant tegen het eind van dat jaar.

Een dag later schreef The New York Times in een redactioneel commentaar: „’Een zoete overwinning voor het wereldwijde milieu’ noemde een opgetogen mariene bioloog Japans bekendmaking van dinsdag dat het tegen het eind van volgend jaar [1992] de drijfnetvisserij zou beëindigen.”

Een bericht in het tijdschrift Time van 9 december 1991 meldde dat Taiwan en de Republiek Korea te kennen gaven eveneens te zullen ophouden met hun drijfnetvisserij.

„Wat deze zee betreft, zo groot en wijd, daarin is dat wat zich roert zonder tal, levende schepselen, zowel klein als groot.” — Psalm 104:25.

[Illustraties op blz. 15]

Drijfnetvaartuig in actie

[Verantwoording]

Foto: Steve Ignell, ABL

Skelet van een zeeotter verwikkeld in een verloren drijfnet

[Verantwoording]

Foto: T. Merrell

[Illustraties op blz. 16]

Zeevogels die verward zijn geraakt in drijfnetten

[Verantwoording]

Foto: A. Degànge

Vastgeraakte Dall-bruinvis

[Verantwoording]

Foto: N. Stone