De invloed die Mexico’s verleden nu nog op de godsdienst heeft

Door Ontwaakt!-correspondent in Mexico

EEN bezoek aan het reusachtige Museo Nacional de Antropología in Mexico-Stad onthult hoe de katholieke godsdienst die thans door velen in Mexico wordt beoefend, beïnvloed is door de stamgodsdiensten uit vroeger eeuwen.

Wie de geschiedenis heeft bestudeerd, weet maar al te goed hoe Hernán Cortés en zijn medeconquistadores in de 16de eeuw het katholicisme in Mexico hebben ingevoerd. In die tijd bestonden daar reeds sinds jaar en dag culturen met hun eigen religieuze overtuiging, zoals exposities in het Museo Nacional zo interessant laten zien.

Mexi was de eerste god van de Mexica-stam, en het is dus niet moeilijk te raden waaraan het land en zijn hoofdstad, Mexico-Stad, hun naam ontlenen. Deze vroege Indianen stichtten Mexico-Stad omstreeks 1325 op een kaal eiland midden in het Meer van Texcoco. De oorspronkelijke bevolking bestond uit verscheidene Indianenstammen. Er waren Olmeken, Chichimeken, Azteken, Maya en anderen. Elke stam had zijn eigen kunstwerken en de ruïnes van enkele van hun oude gebouwen, tempels en steden zijn er nog.

Een godsdienstig mengelmoes

Bezoekers van het museum, dat in het prachtige Chapultepecpark gelegen is, zijn over het algemeen verbaasd als zij horen hoezeer de oude en de moderne geloofsovertuigingen van de Mexicaanse bevolking vermengd zijn. Daarnaast worden velen geïntrigeerd door de overeenkomst tussen de oude geloofsopvattingen van de stammen en die welke door de katholieke conquistadores ingevoerd werden.

In de Aztekenzaal is de stichting van Mexico in tekening gebracht. Uit de expositie blijkt duidelijk dat de Azteken zeer godsdienstig waren. Er zijn veel beelden van goden en godinnen te zien die door de Azteken werden vereerd. Eén groot beeld, weergegeven op deze pagina, is dat van de godin Coatlicue, die als de moeder van zowel goden als mensen werd beschouwd. Merk op dat zij twee naar elkaar toe gekeerde slangekoppen heeft in plaats van een mensenhoofd. Haar rok bestaat uit ineengestrengelde slangen. Blijkbaar stellen sommige van deze symbolieken het leven en de dood voor.

Bij de komst van de conquistadores vluchtten veel Indianen naar woeste gebieden of naar de bossen. Door zich zo te isoleren hebben enkele groepen Indianen veel van hun primitieve religieuze denkbeelden tot op de huidige dag behouden. „De Huichol bijvoorbeeld”, zo legde een gids in het museum uit, „geloven dat de zon, het hert en de maïs een triade vormen, iets soortgelijks als de katholieke Drieëenheidsleer.” Zij voegde eraan toe: „De Indianen uit de deelstaat Chiapas aanbidden nu nog oude precolumbiaanse goden, zoals de regengod, de aardgod en de windgod, en zij hebben voor elk van hen een andere ceremonie.”

Misschien vraagt u zich af waarom velen in Mexico thans zeggen christenen te zijn terwijl zij ook andere vormen van aanbidding beoefenen. Daarover wordt in een opschrift in de zaal „Inleiding tot de etnografie” opgemerkt: „De godsdienst tint elk aspect van het Indianenleven. . . . Het belangrijkste kenmerk van de godsdienst van de Indiaan is de vermenging van katholieke gebruiken en heidense, overblijfselen van de precolumbiaanse geloofsopvattingen en manieren van aanbidding. In de godsdienst van de Huichol, Lacandon en Otomi zijn de meeste precolumbiaanse kenmerken bewaard gebleven; [de Huichol] aanbidden goden die de zon, het water en het vuur voorstellen en bewaren die in grotten. De Lacandon aanbidden nog steeds oude afgodsbeelden die in Maya-tempels gevonden worden.” Ja, de vermenging van katholicisme en oude heidense godsdiensten is heel gewoon in Mexico.

Dit wordt verder geïllustreerd door de exposities in de Noordoostzaal. Die vertellen van het geloof van de Yaqui, Seri en Tarahumara. Een opschrift in deze zaal luidt: „Tegenwoordig zijn de Yaqui een zeer godsdienstig volk, en hun denkbeelden zijn christelijk, zij het omgevormd en aangepast. Zij geloven dat Christus een Yaqui was die naar de aarde kwam om hen te redden uit de vloed, hun hun territorium te geven, hun acht steden te grondvesten en hun de Comunila (groep gezagdragers) te geven. . . . Zij geven geen toestemming voor protestants proselitisme en laten evenmin de aanwezigheid van een katholieke priester toe.”

Maar zoals dit opschrift vervolgt: „Naast de ingewikkelde opvattingen en magische ceremoniën en overblijfselen van de precolumbiaanse godsdienst aanvaarden zij ook de katholieke godsdienst. Zij geloven in een christelijke god en vereenzelvigen hem vaak met de zon.”

Wat bezoekers in de Tarahumara-afdeling zien, is een verdere bevestiging voor de vermenging van oude en moderne religieuze overtuigingen. Er is een kleine vitrine met houten kruisen te zien; een opschrift eronder luidt: „De Tarahumara-godsdienst is het produkt van een vermenging van christelijke en heidense opvattingen. De eerstgenoemde werden in de 17de eeuw ingevoerd door franciscaner missionarissen. Zij geloven in Tata Rioshi (God de Vader), in Christus Jezus, in Everuame (de Grote Moeder of Maagd Maria) en in andere heiligen die schutspatronen zijn van bepaalde dorpen. Aan allen wordt de status van goden toebedeeld. Het kruis is van speciaal belang omdat zij het in verband brengen met de zon en de maan en de cultus van de vruchtbaarheid van de bodem.”

In de Seri-afdeling legt een ander opschrift uit: „De godsdienst die de Seri beoefenen, is een mengeling van oude geloofsovertuigingen en christelijke invloeden.”

Er is nog veel meer te zien dat ons een beeld geeft van de geloofsopvattingen van de vroege Indiaanse bewoners. Zo bevinden zich in de Mesoamericazaal schitterende muurschilderingen die de vijf culturen voorstellen uit het gebied van de Grote Oceaan, de Golf van Mexico, de Maya, de Altiplano en de Mixteken. De bewoners staan afgebeeld als aanbidders van de maïs, de jaguar, de ratelslang en de adelaar — die allemaal als goden werden beschouwd.

Na een bezoek aan het prachtige Museo Nacional de Antropología is men onder de indruk van de mate waarin de oude riten en geloofsovertuigingen van de vroege Indiaanse bewoners van het land vermengd werden met die van de katholieke veroveraars. Zoals de exposities onthullen, worden ook nu nog velen in Mexico beïnvloed door de stamgodsdiensten uit vroeger eeuwen.