De flamenco was onze lust en ons leven

ER IS een groot verschil tussen gitaarspelen en op een trompet blazen. Hoewel ik vanaf mijn zeventiende van de flamencogitaar heb gehouden, was het in zekere zin de trompet die mijn levensloop veranderd heeft. Dat was toen ik in 1975 bij de Spaanse luchtmacht was. Maar laat ik eerst uitleggen hoe ik op de gitaar gesteld ben geraakt.

Ik ben opgegroeid in Verdun, een arbeidersvoorstad van Barcelona, de drukke Spaanse Middellandse-Zeehaven. Mijn vader is flamencodichter en een liefhebber van flamenco. Moeder is flamencozangeres. (Flamenco is een uniek muziek-, zang- en dansgenre uit Andalusië dat honderden jaren geleden zijn oorsprong vond bij de zigeuners, Arabieren en joden.) Mijn vader, die oorspronkelijk uit Baena in de Andalusische provincie Córdoba komt, hield van nature van flamenco en moedigde mij aan de gitaar ter hand te nemen. Dus studeerde ik twee jaar bij een privé-leraar en ging toen een baan zoeken. Die was niet moeilijk te vinden. Omdat zo veel toeristen Spanje bezoeken, is er altijd veel vraag naar flamenco.

Een flamencoduo gevormd

Na mijn militaire dienst beëindigd te hebben, werkte ik in Barcelona bij een tablao dat El Cordobés heette. Ons Spaanse woord tablao of tablado, waarmee een flamencovoorstelling wordt aangeduid, komt van het houten, van tablas of planken gemaakte podium waarop de flamencodansen worden uitgevoerd. Op de gitaar begeleidde ik de mannelijke en vrouwelijke dansers (bailaores en bailaoras) en ook de zangers (cantaores) die gewoonlijk een flamencovoorstelling completeren. Voor wie niet vertrouwd is met de flamencozang en -dans kan ik alleen zeggen dat het een kunst is die misschien wel teruggaat tot de tijden van de Arabische overheersing van Spanje (de achtste tot de vijftiende eeuw). In het verleden werd de flamenco voornamelijk beoefend door artiesten met een zigeunerachtergrond.

Toen ik bij El Cordobés werkte, raakte ik onder de indruk van een jonge danseres die bij het gezelschap kwam. Het was Yolanda, uit Catalonië, een tenger, levendig danseresje met donker haar en donkere ogen. Zij veranderde mijn leven door mijn vrouw te worden. Wij trouwden in 1978 in een katholieke kerk in Santa Coloma de Gramanet, in de buurt van Barcelona. Maar hoe was zij in de wereld van de flamencodans terechtgekomen? Ik laat haar nu haar verhaal vertellen.

Muziek en dansen zitten mij in het bloed

Yolanda: Vanaf mijn kinderjaren heeft de Spaanse muziek een grote rol in mijn leven gespeeld. Mijn vader luisterde graag naar de typisch Catalaanse sardanamuziek, terwijl mijn moeder en grootmoeder altijd de vrolijke jota’s van Aragón zongen. Omdat ik problemen met mijn voeten had, raadde een dokter lichaamsoefeningen voor mij aan. Het gevolg was dat ik balletles kreeg. Toen ik zeven jaar was, zag ik een meisje flamenco dansen, en dat vond ik zo prachtig dat mijn moeder me op een school voor zulke dansers deed.

Ik begon het goed te doen en trad op in peñas flamencas of kleine flamencotheaters. Op een dag — ik was toen veertien — wandelde ik met mijn moeder langs de beroemde Rambla de las Flores in het centrum van Barcelona toen wij een reclamebord zagen voor El Tablao Flamenco, El Cordobés. Moeder stelde voor erheen te stappen om te zien of zij een danseres nodig hadden. Zij namen me diezelfde avond nog aan. En wie was de gitarist? Francisco (Paco) Arroyo, met wie ik ten slotte getrouwd ben! Nu kan hij het verhaal verder vertellen.

Een trompet en een verandering

Hoe komt de trompet in mijn verhaal verzeild? In 1975 diende ik bij de luchtmacht (Academia General del Aire) bij de militaire gevangenis in La Manga del Mar Menor in de provincie Murcia. Ik was de gevangenistrompetter die overdag de signalen voor de cadetten blies.

Tijdens mijn dienst daar viel mij een jonge gevangene op, een rustige, bescheiden man. Ik was benieuwd waarom hij in de gevangenis zat. Dus vroeg ik het hem op een dag. Eerst aarzelde hij om met mij te praten vanwege de gevangenisvoorschriften, maar ik hield vol. Ik wilde het weten. Hij legde uit dat hij daar was als christelijke gewetensbezwaarde, dat hij een van Jehovah’s Getuigen was en op grond van zijn persoonlijke overtuiging had geweigerd in het leger te dienen. Ik was nieuwsgierig naar wat hij geloofde en dus vertelde hij me dat hij in de bijbel geloofde en dat de huidige wereldtoestanden in dat boek waren voorzegd. Ik had nog nooit in de bijbel gelezen en dus vroeg hij me of ik een bijbel wilde hebben. Ik zei ja.

Maar hoe zou hij, een gevangene die het verboden was te prediken, mij een bijbel kunnen bezorgen? Op een dag brachten enkele van zijn mede-Getuigen hem een mand sinaasappels en daartussen zaten een bijbel en het boek De waarheid die tot eeuwig leven leidt verstopt. Hij gaf de lectuur heimelijk aan mij door, maar daarna ben ik niet meer in de gelegenheid geweest hem nog eens op te zoeken. Kort daarna verliet ik de luchtmacht en ging terug naar Barcelona. Als ik zijn naam maar wist! Ik zou hem heel graag nogmaals ontmoeten, daar hij werd gebruikt om mij voor het eerst attent te maken op de waarheid uit de bijbel.

De banden met de flamenco worden wat losser

Zoals ik al verteld heb, trouwden Yolanda en ik. Er was ongeveer een jaar verstreken toen er op een dag op de deur werd geklopt. Yolanda deed open en er stonden twee getuigen van Jehovah. Ik zei tegen haar dat zij hen weg moest sturen. Toen herinnerde ik me de jonge man in de gevangenis en de boeken die hij me gegeven had. Ik nodigde hen binnen en begon hun veel vragen te stellen. Zij zagen de noodzaak van een afspraak voor een volgend bezoek in en dus werd er de week daarop een bijbelstudie begonnen.

Ik kreeg al gauw met tegenstand van mijn familie te kampen. Mijn vader zei: „Ik wou nog liever dat je een dief was dan een van Jehovah’s Getuigen!” Deze tegenstand overtuigde mij ervan dat wij er beter aan zouden doen in een ander land te gaan werken, bij de familie vandaan. En dus vertrokken wij in 1981 met een werkcontract naar Venezuela. Al gauw begonnen Getuigen die zendelingen waren met ons te studeren. Wij gingen enige tijd met de Getuigen om zonder echt vorderingen te maken. Ten slotte, in 1982, verhuisden wij naar de Verenigde Staten, waar wij werk vonden in een Spaans restaurant in Los Angeles (Californië).

Ondanks de negatieve houding van de familie van beide kanten werden wij in 1983 eindelijk in Los Angeles gedoopt. Mijn vader vond het zo verschrikkelijk dat hij me zei zijn achternaam, Arroyo, uit de mijne te schrappen. Sindsdien is zijn houding echter veranderd en nu vindt hij het zelfs goed als de Getuigen hem bezoeken. Bovendien bestudeert een van mijn zussen nu de bijbel.

Nog een reden waarom het zo lang heeft geduurd voordat wij ons lieten dopen, was dat wij tot over onze oren in de flamencowereld zaten. Door dat leven waren wij ’s avonds altijd gebonden, daar wij in nachtclubs en restaurants moesten optreden. De omgang was niet altijd zo gunstig voor ons als christenen. De restauranteigenaar wilde dat wij met Kerstmis en op verjaardagsfeesten optraden en wij waren niet bereid te schipperen. Daarom verlieten wij die wereld ten slotte.

Intussen hadden wij twee kinderen gekregen, Paquito en Jonathan. Om ons gezin te onderhouden, geven wij nu dans- en gitaarlessen aan leerlingen die bij ons thuis komen. Dit laat ons meer tijd voor ons gezin en onze geestelijke belangen en stelt ons soms in de gelegenheid onze predikingsactiviteit te vergroten.

Iets belangrijkers dan flamenco

Flamenco wordt uitgevoerd in een zeer groot aantal uiteenlopende stijlen en is een authentieke manifestatie van de oude folklore van Spanje. Wij houden er beiden nog steeds heel veel van als muziek en als expressie van menselijke gevoelens. Maar wij weten dat er iets belangrijkers is in het leven — het dienen van God en onze medemens.

Wij vinden het heerlijk om bij wijze van ontspanning zo af en toe een fiesta met Mexicaanse en Spaanse muziek en dansen te hebben met onze Latijnsamerikaanse broeders en zusters. Wat een genot de eenheid te zien van Jehovah’s volk, dat uit zo veel naties afkomstig is! En wat een genoegen zal het weldra voor ons allemaal zijn, onze ervaring op muziekgebied met anderen te delen in Gods beloofde nieuwe wereld op een schone, vredige, gereinigde aarde! — Door Francisco (Paco) en Yolanda Arroyo.

[Illustratie van Francisco en Yolanda Arroyo op blz. 17]

[Illustraties op blz. 18]

Ons gezin op weg om van huis tot huis te prediken

Een flamenco-uitvoering voor een groepje vrienden