Kenia’s unieke holbewoners
Door Ontwaakt!-correspondent in Kenia
WIJ liepen over het veel betreden pad naar boven. Het geluid van vallend water dat door de takken van de jeneverbomen weerklonk, gaf te kennen dat het einde van ons pad dichtbij was. Boven gaapte de opening van het hol waarin zich vaak de schepselen schuilhielden waarvoor wij zo’n verre reis hadden gemaakt — de olifanten van Elgon.
De ingang van het hol was ongeveer acht meter hoog en acht meter breed. Ons hart klopte vol verwachting toen wij naar binnen gingen. Maar al snel bevestigde het klikkende geluid van vliegende vleermuizen een akelig vermoeden. Wij waren óf te laat óf te vroeg gekomen. De met hoefafdrukken bedekte rulle bodem van het hol getuigde ervan dat de olifanten hier al waren geweest en weer waren vertrokken.
Maar waarom hoopten wij nu juist op deze plek op de berg, op zo’n 2000 meter hoogte, olifanten te zien, en dan nog wel in een hol? Daar valt een fascinerend verhaal over te vertellen.
De holwoningen van de berg
Op de grens van Kenia en Oeganda bevindt zich de hoog oprijzende kegelvormige vulkaan Mount Elgon. Met zijn 4321 meter is het een van de grootste alleenstaande bergen in Oost-Afrika. Sommigen speculeren dat voordat erosie haar tol eiste, zijn hoogte misschien zelfs de met sneeuw bedekte top van de Kilimanjaro in het niet deed verzinken. De berg torent boven exotische wouden, hete bronnen en koudwatermeren uit. Maar Elgons verbazingwekkendste attractie is misschien wel gelegen in zijn talrijke holen. Deze huisvesten de olifanten die wij zo graag hadden willen zien.
Vroeger waren deze holen het tehuis van het Kony-volk, of de Elgon Masaï. Sommigen denken dat de berg naar hen is genoemd. De Kony arriveerden hier ruim 300 jaar geleden. Toen Joseph Thomson, de eerste blanke die het gebied verkende, er in 1883 doortrok, was hij ongetwijfeld verbaasd een complex van dorpen aan te treffen die in enkele van de holen waren gebouwd.
Voor het merendeel hebben de Masaï hun holwoningen verlaten, hoewel enkele nog in bepaalde lager gelegen holen aan de voet van de Mount Elgon wonen. Na verloop van tijd vulden de dieren die deze wouden opluisterden, de opengevallen plaatsen in de verlaten holen. De buffel kon de verleidelijke modderpoelen die zich daarin bevonden, moeilijk weerstaan. Verschillende soorten zwaluwen vlogen maar al te graag naar binnen om al die smakelijke insekten te vangen die door de vochtige poelen in de holen waren aangetrokken.
Vreemd genoeg bleken de holen echter ook onweerstaanbaar te zijn voor de meest onwaarschijnlijke holbewoners van allemaal — de olifanten. Tot op deze dag hijsen deze logge reuzen hun vier tot zes ton zware lijf via steile en smalle paadjes naar boven om bij de holen te komen. Wat brengt ze daar?
Mijnwerkers op zoek naar zout
In de holen wordt een voedingssupplement aangetroffen waaraan hun kolossale lijven dringend behoefte hebben. Normaal gesproken zou de vegetatie voor voldoende zout in hun voeding zorgen, maar op deze grote hoogte wordt het zout door de regen uit de bodem gespoeld. De olifanten trekken dus hierheen om het natriumsulfaat (glauberzout) te winnen dat zich bevindt in het zachte agglomeraat waarmee de binnenkant van het hol bedekt is.
De olifanten hebben een bijzondere techniek om bij het zout te komen. Ze plaatsen hun slagtanden tegen een onregelmatigheid of scheur in de wand van het hol. Vervolgens wrikken ze met een krachtige stoot van hun bulldozerachtige lijf stukken steen los. Nadat de olifanten met hun lenige slurf een stuk rots in hun bek hebben gestopt, vermalen ze dit met hun krachtige kiezen en slikken het grind met het zout door. Dit wordt herhaald totdat de olifanten verzadigd zijn. Een lekker dutje naderhand in de donkere, koele mijn schijnt de spijsvertering te bevorderen.
Het is interessant dat hoewel de ivoren slagtanden van de olifanten hun hele leven doorgroeien, ze vaak tot stompjes afslijten — de prijs die voor de doses zout betaald wordt.
Nadat de olifanten zich enige weken in en om de holen hebben verpoosd, maakt de drang om weer te gaan zwerven zich voelbaar. Het kan zijn dat ze in een stoet naar het bamboewoud trekken om aan de jonge bamboescheuten of de taaie bast te knabbelen. Olifanten brengen ongeveer achttien uur per dag door met eten, waarbij zij wel 180 kilo gebladerte kunnen verstouwen. Na verloop van tijd worden ze weer door Elgons holen aangelokt vanwege hun hunkering naar zout.
Gezien hun nomadische neigingen en hun geringe aantal (honderd is een ruime schatting), is het niet zo verwonderlijk dat wij deze zwervende kolossen niet te zien kregen.
Toch nog olifanten!
De volgende morgen verlieten wij het kamp en reden rustig door het met dauw bedekte woud, dat krioelde van de franjeapen en de zingende vogels. Opeens klonk er een luid gekraak, gevolgd door het plotselinge schudden van struiken in de buurt! Wij reden behoedzaam tot op een paar meter afstand van het lawaai.
Terwijl wij zwijgend afwachtten, hoorden wij het vage geluid van bewegende lichamen achter een hoge haag van kreupelhout die parallel liep met onze rijweg. Ten slotte kreeg een van deze schuwe beesten, een jonge bul, genoeg van ons verstoppertje-spelen en stormde te voorschijn tot op nog geen drie meter van onze auto. Het was een goedgebouwd en krachtig beest, en zijn okerrode pigmentatie gloeide in de stralende ochtendzon. Ondanks zijn geringe postuur dwong zijn dreigende blik respect af.
Ik slaagde erin mijn fototoestel in te stellen voor wat een grootse foto zou worden. Maar de sluiter wilde niet ontspannen; mijn rolletje was op! Toen kwam er een moederolifant uit de bosjes die haar jong vóór onze auto langs leidde. Tegen de tijd dat ik een nieuw filmpje in mijn fototoestel had, waren de olifanten te ver weg voor een spectaculaire close-up, maar ik nam een foto die op zijn minst zou bewijzen dat ik deze zelden zichtbare reuzen gezien had.
Wat een verbazingwekkende schepselen! In staat om zo stil te zijn als een muis, en toch zwaarder dan een auto. Groter dan sommige vrachtwagens, en toch krijgt men ze zelden te zien. Maar laat dat u er niet van weerhouden een bezoek te brengen aan de verblijfplaats van Kenia’s unieke holbewoners.