Dat alles door de kaken — De grote misleider
LARRY dacht dat hij gek werd. Zeven maanden lang hoorde hij steeds harde galmende en zoemende geluiden. Hij ging naar een internist en ook naar een oorspecialist. Geen van beiden kon de oorzaak van zijn probleem vinden.
Robert gaf ruim $3000 uit aan pogingen om van zijn martelende hoofdpijnen af te komen. „Ik ben bij specialisten geweest, bij diverse ziekenhuizen . . . ben van top tot teen onderzocht”, vertelde hij. De doktoren schreven hem middelen voor om de pijn te stillen en zijn spieren te ontspannen, maar de hoofdpijnen bleven.
Pauline had jarenlang een zeurende kiespijn. Haar tandarts kon niets aan haar gebit ontdekken en verwees haar naar een arts. De arts stuurde haar terug naar de tandarts, die een kies trok. Toen de tandarts de kies met de tang tegen het licht hield, zei hij: „Deze kies is volkomen gezond.” Toen de verdoving was uitgewerkt, was de pijn terug.
Hoewel hun symptomen verschilden, leden deze drie mensen aan dezelfde aandoening, een aandoening waaraan alleen al in de Verenigde Staten ruim tien miljoen mensen lijden. Omdat ze talrijke andere kwalen nabootst, heeft ze de bijnaam „de grote misleider” gekregen. Veel van de slachtoffers van deze aandoening weten niet dat ze eraan lijden. De meesten hebben er misschien nog nooit van gehoord.
De ziekte wordt het temporomandibulair syndroom genoemd, terwijl men ook wel spreekt van craniomandibulaire[CM-] dysfuncties. Naast de bovengenoemde problemen kan het syndroom ook pijnlijke kaakspieren, aangezichtspijn, pijnlijke nek en schouders, oogpijn, sinuspijn, duizeligheid en zelfs gehoorverlies veroorzaken. Vanwege deze uiteenlopende symptomen wordt er bij CM-dysfuncties vaak een verkeerde of helemaal geen diagnose gesteld. Het gevolg is dat veel mensen van de ene dokter naar de andere en van specialist naar specialist lopen, zonder een oplossing voor hun pijn te vinden. In hun wanhoop wenden sommigen zich tot psychiaters, terwijl anderen pijnstillende middelen slikken. Maar het is veel beter om een afspraak te maken met een goed geïnformeerde tandarts. Hij kan mogelijk verlichting brengen — een verlichting die vaak pijnloos en blijvend is.
De misleider ontmaskerd
Laten wij eens stilstaan bij de aard van de aandoening. De temporomandibulaire gewrichten (ieder van ons heeft er twee) vormen de verbinding tussen de onderkaak of mandibula en de schedel. Deze gewrichten stellen ons in staat onze kaak op en neer, naar voren en naar achteren en zelfs zijwaarts te bewegen. Of wij nu praten, kauwen, gapen, slikken of glimlachen, altijd zijn ze aan het werk. De temporomandibulaire gewrichten werken samen met een ingewikkeld en onderling verbonden systeem van gewrichtsbanden, botten, spieren, zenuwen en bloedvaten. Bij de meeste mensen werken die allemaal harmonieus samen en veroorzaken ze geen probleem.
Is de kaak echter uit balans, dan kan een folterende pijn het gevolg zijn. De situatie is wel vergeleken met die van een 1,80 meter lange man die gedwongen wordt in een kamer te staan die slechts 1,75 meter hoog is. Hij kan een poosje ineengedoken staan zonder daar last van te ondervinden, maar na verloop van tijd kan de pijn geleidelijk martelend worden. Zo ook moeten de spieren als de kaak niet haar juiste positie in het skelet kan behouden, de kaak voortdurend steunen. Het gevolg is hetzelfde als bij de lange man onder het lage plafond — pijn.
De Amerikaanse Equilibratievereniging zegt dat als de temporomandibulaire gewrichten niet goed zitten, ze „de ergste vorm van lichamelijke belasting” teweeg kunnen brengen „omdat het lichaam op geen enkele manier verlichting kan vinden”. In tegenstelling tot een gewond been of een gewonde arm, die men kan laten rusten, zijn de kaakgewrichten en bijbehorende spieren voortdurend actief, dag en nacht.
Over de gevolgen van die constante belasting voor de gewrichten en spieren in kwestie schrijft de Newyorkse tandarts Harold Gelb, een autoriteit op het gebied van CM-problemen: „Door de belasting verkrampen de reeds gespannen spieren in het hoofd, de nek en de schouders. De bloedsomloop in deze spieren zal beperkt zijn doordat ze zo gespannen zijn, en waar de bloedsomloop het slechtst is, hoopt zich stofwisselingsafval op dat in het weefsel zogenaamde ’trigger points’ teweegbrengt. ’Trigger points’ kunnen overal in het lichaam een pijngewaarwording oproepen; een punt in de schouder kan hevige pijn aan de zijkant van het hoofd veroorzaken en migraine nabootsen. . . . Omdat de belasting die ontstaat doordat de kaak uit balans is, merendeels rond het weefsel van hoofd, nek en schouders optreedt, doen de meeste symptomen zich in dat deel van het lichaam voor.”
Waardoor ontstaan CM-dysfuncties?
Hoe raken deze gewrichten echter eerst en vooral uit balans? Soms is dat het gevolg van een klap tegen het hoofd, de nek of de kaak. Verkeerde kauw- of slikgewoonten kunnen er ook verantwoordelijk voor zijn. De gebruikelijkste oorzaak is echter malocclusie, een afwijking waarbij de boven- en de ondertanden niet goed op elkaar sluiten.
Vaak wordt het uit balans zijn van de temporomandibulaire gewrichten verergerd door schadelijke mondgewoonten, zoals tandenknarsen, een pijp tussen de tanden klemmen, op potloden of pennen kauwen. Het uit balans zijn kan ook verergerd worden door een slechte houding, als u bijvoorbeeld met een kromme rug over een bureau hangt of de gewoonte hebt met uw kin op uw hand te steunen.
De Amerikaanse Vereniging voor Tandheelkunde legt uit dat wanneer de kaakspieren en -gewrichten niet goed kunnen samenwerken, vaak spierkramp het gevolg is. Spierkramp veroorzaakt pijn, gevoeligheid en weefselbeschadiging. Na verloop van tijd raken de gewrichten en spieren zelf beschadigd en wordt hun vermogen om goed te werken nog sterker belemmerd. Dit leidt tot meer kramp, meer pijn en meer schade.
Wat u kunt doen
Hoe kan er een eind worden gemaakt aan CM-pijn? Soms zal vochtige warmte op het gezicht verlichting brengen. Bepaalde geneesmiddelen kunnen in sommige gevallen ook helpen, maar het effect van die therapie is hoogstens van korte duur. Voor het vinden van blijvende genezing is het over het algemeen nodig verkeerde gewoonten af te leren die een belasting zijn voor de temporomandibulaire gewrichten en de bijbehorende gewrichtsbanden, spieren, zenuwen, enzovoort. Het kan ook nodig zijn de kaak te repositioneren.
Een bijzonder schadelijke gewoonte is het klemmen of knarsen van de tanden. Normaal moeten iemands tanden iets van elkaar zijn, behalve bij het kauwen of slikken. Zo’n 40 procent van de CM-patiënten heeft echter de gewoonte de tanden op elkaar te klemmen als ze van elkaar zouden moeten zijn, vooral ’s nachts tijdens het slapen. Meestal is deze gewoonte om de tanden opeen te klemmen een reactie op emotionele stress of op slecht aansluitende tanden.
Wat is er dan aan het klemmen te doen? Sommigen hebben de gewoonte kunnen afleren door de emotionele spanning die er de oorzaak van is te verminderen of weg te nemen. Tandartsen hebben anderen geholpen door over de tanden een onopvallende opbeetplaat (occlusiespalk) aan te brengen, die de schadelijke gevolgen van klemmen tegengaat. Dit plastic hulpmiddel, dat gewoonlijk ’s nachts wordt gedragen, voorkomt dat de tanden verkeerd op elkaar sluiten. Vaak brengt het dragen ervan onmiddellijke verlichting.
Er zijn nog meer dingen die u kunt doen om de spanning in de kaken te verminderen. Vermijd het met uw kin op uw hand te steunen. Hang niet over uw bureau en houd geen telefoon met uw kin op uw schouder. Kweek kaakbewegingen aan die ontspannen en beheerst zijn. En kauw niet op pennen of potloden.
Wat uw tandarts kan doen
Als u reeds last hebt van CM-pijn, zult u waarschijnlijk door een tandarts behandeld moeten worden. Daar de positie van de tanden als de mond gesloten is, de positie van de kaak bepaalt, kan de tandarts besluiten de manier waarop de tanden op elkaar komen te veranderen. Hij doet dit door bepaalde gebitselementen af te slijpen en misschien door andere op te bouwen — een proces dat equilibratie wordt genoemd. Dat stelt de kaak in staat een juiste en comfortabele stand aan te nemen. Equilibratie vergt tijd en bekwaamheid van de zijde van de tandarts, maar is meestal pijnloos voor de patiënt.
De resultaten zijn vaak verbazingwekkend. Robert, die aan het begin werd genoemd, liet zijn beet op die manier wijzigen. „Plotseling leek het of ik een heel stel nieuwe tanden in mijn mond had”, zei hij. „En bovenal, geen hoofdpijnen.” Iemand anders gaf als commentaar: „Het lijkt wel of ik een hele nieuwe mond heb!”
Maar ondanks het succes met de behandeling van CM-patiënten wordt het syndroom nog lang niet volkomen begrepen. Wat is bijvoorbeeld de precieze oorzaak van de symptomen? En waarom hebben sommigen bij wie de kaak ernstig uit balans is er helemaal geen last van, terwijl anderen bij wie dit slechts enigszins het geval is enorm veel pijn hebben? Is de persoonlijkheid een factor? En bovendien, hoe wordt pijn precies van het ene deel van het lichaam naar het andere overgedragen?
De antwoorden op deze en andere vragen worden wetenschappelijk onderzocht en besproken door de tandheelkundigen. Niettemin is er Eén die alle werkingen en de ingewikkeldheid van het menselijk lichaam volkomen begrijpt. Diezelfde Persoon heeft beloofd een eind te maken aan alle onvolmaaktheden die de mensheid pijn en lijden bezorgen. — Openbaring 21:4.
Waarom zou u ondertussen, als u vermoedt dat u aan een CM-dysfunctie lijdt, geen bezoek brengen aan een tandarts die van de grote misleider af weet? Hij of zij zal u misschien kunnen helpen.
[Kader op blz. 22]
Is uw kaak uit balans?
Als uw antwoord op de volgende vragen ja luidt, is dat mogelijk.
1. Plaats uw vingers tegen de zijkanten van uw gezicht, vlak voor uw beide oren, waar u uw kaakgewrichten kunt voelen. Open en sluit uw mond nu verscheidene keren. Merkt u dat uw gewrichten klikken, kraken of verschieten?
2. Steek vervolgens de toppen van uw pinken voorzichtig in uw beide oren en druk ze naar voren naar de voorkant van de oren. Open en sluit uw mond opnieuw. U moet nu uw kaakbeen tegen uw vingers voelen duwen. Is het aan de ene kant beter merkbaar dan aan de andere? Doet het pijn als u dat doet?
3. Kost het u wel eens moeite uw mond te openen, of voelt u pijn als u hem wijd opent?
4. Hebt u pijn in uw kaak of gezicht of rond de oren of zijn die gedeelten gevoelig?
5. Hebt u pijn als u kauwt of gaapt?
6. Klemt u uw kaken opeen of tandenknarst u in uw slaap? (Een teken dat u het doet, is als u zich er bij het ontwaken van bewust bent pijnlijke of moede kaken te hebben.)
7. Blijven uw kaken vastzitten, zodat u uw mond niet kunt openen of sluiten?