Is airconditioning iets voor u?
HET is een drukkend hete dag. De zon brandt genadeloos op u terwijl u zich van uw werk naar huis sleept. Maar als u de voordeur van uw huis opendoet, komt u een golf koele, verfrissende lucht tegemoet. Ah, heerlijk, airconditioning! Wat een verademing kan dat zijn!
Maar stel nu eens dat het een koude, winterse dag is en dat, als u de huisdeur opent, een behaaglijk warme lucht u tegemoet stroomt. Zegt u dan dankbaar bij uzelf: ’Hè, lekker, airconditioning’?
Misschien niet. Toch zou dat een passende reactie zijn. „Airconditioning [of luchtbehandeling]”, zo legt de World Book Encyclopedia uit, „koelt de lucht als het buiten heet is [en] verwarmt de lucht als het buiten koud is.”
Meestal wordt de term „airconditioning” echter gebruikt voor het koelen van de lucht in een afgesloten omgeving, of dat nu een huis, een kantoorgebouw, een gehoorzaal, een bioscoop, een auto, een bus, een trein of een andere besloten ruimte is. Maar airconditioning doet meer dan de luchttemperatuur veranderen; ook de beweging, zuiverheid en vochtigheid van de lucht worden erdoor beheerst.
Ongemak creëren
Maar waardoor worden de bovenmatige warmte en vochtigheid in een afgesloten omgeving veroorzaakt? Natuurlijk is de voornaamste warmtebron vaak de zon. Maar u en eventuele anderen bij u in huis, op kantoor, in de auto of in een andere gesloten ruimte zijn medeverantwoordelijk. Dit komt doordat wij mensen warmte en vochtigheid producerende machines zijn. Hoe meer wij ons inspannen, hoe meer warmte en vochtigheid wij afgeven. Zelfs als wij rustig zitten, produceert ons lichaam een mate van warmte en vocht.
Om ons behaaglijk te voelen, moeten de warmte en vochtigheid die wij produceren dan ook in hetzelfde tempo worden afgevoerd als ze vrijkomen. Als ze te snel worden afgevoerd, krijgen wij het koud. Worden ze te langzaam afgevoerd, dan krijgen wij het te warm. Alleen al het afvoeren van de warmte en vochtigheid die worden geproduceerd door honderd mensen die rustig in een grote ruimte zitten, vereist, in technische termen, drie ton koelvermogen of 36.000 Btu’s (British thermal units) per uur.
Eén Btu komt ruwweg overeen met de warmte die een brandende lucifer afgeeft. (Ter vergelijking, 252 calorieën vertegenwoordigen dezelfde hoeveelheid warmte als één Btu.) De warmte die een zittend persoon uitstraalt, is dus ongeveer gelijk aan die van 360 brandende lucifers! Bij de niet geringe hoeveelheid warmte die een groep mensen in een gesloten ruimte produceert, komt echter nog de warmte die wordt ontwikkeld door de lampen en wat er wellicht nog aan andere elektrische apparatuur in bedrijf is. Het is daarom niet moeilijk het voordeel van airconditioning in te zien.
De voor- en nadelen
Behalve dat airconditioning in een ruimte een aangenamere atmosfeer schept, kan ze ook uw gezondheid ten goede komen, vooral als de installatie op de juiste wijze gebruikt en onderhouden wordt. Ze kan de vorming van hittepuistjes (tropische rodehond) tegengaan, en omdat airconditioning vaak pollen uitfiltert, kan ze lijders aan hooikoorts verlichting bieden. Vooral voor ouderen kan het vermijden van temperatuuruitersten bevorderlijk zijn voor de gezondheid, en datzelfde geldt voor het verversen van bedompte lucht en de verwijdering van vuil en stof, wat airconditioning bewerkstelligt.
Toch kan de moderne luchtbehandeling, die gebruik maakt van koeling, terzelfder tijd gezondheidsproblemen veroorzaken. Velen zijn ziek geworden door het extreme temperatuurverschil dat door airconditioning was gecreëerd, met buitentemperaturen van meer dan 40° Celsius en binnentemperaturen van minder dan 26° Celsius. In feite hebben sommigen om deze reden van het gebruik van een moderne luchtbehandelingsinstallatie afgezien ten gunste van plafondventilators en er blijkbaar baat bij gehad.
Daar staat tegenover dat airconditioning naar verluidt tot een grotere produktiviteit van kantoorpersoneel bijdraagt. Afgevaardigden die congressen bezoeken in een sporthal of gehoorzaal worden erdoor geholpen aandachtiger te luisteren. U zult het er ongetwijfeld mee eens zijn dat het een hele strijd is om oplettend te blijven als zulke faciliteiten heet en benauwd zijn.
Airconditioning is ook van vitaal belang voor het doeltreffend functioneren van veel industrieën. Vooral in de voedselindustrie is airconditioning een aanwinst geweest. Ze maakt de opslag van voedsel het hele jaar door mogelijk door de groei van bacteriën die bederf veroorzaken, tegen te gaan. Ze voorkomt dat meel schimmelt in de bakkerijen. En ze wordt aangewend voor het maken van kaas. Ooit kon roquefort, een Franse schapekaas, alleen gemaakt worden in bepaalde grotten in Frankrijk die koele, vochtige lucht bevatten. Maar met airconditioning, waardoor de atmosfeer in de grotten getrouw wordt nagebootst, kunnen elders soortgelijke kazen gemaakt worden.
De moderne luchtbehandeling heeft echter ook de dood en ziekte van velen op haar geweten. Zo liepen in 1976, tijdens een congres van de Amerikaanse Oudstrijdersbond, 182 oud-strijders of ’legionnaires’ de ziekte op die later legionairsziekte werd genoemd, en 29 van hen stierven. Betreffende de verspreiding van deze ziekte merkt The New Encyclopædia Britannica op: „Men vermoedt dat Legionella pneumophilia door besmet water in centrale luchtbehandelingskasten in druppeltjes in de omringende atmosfeer kan worden verspreid.” Niet goed onderhouden centrale luchtbehandelingssystemen hebben bijgedragen tot verontreinigde lucht die nog andere ziekten heeft veroorzaakt.
In een behoefte voorzien
Veel mensen hebben echt behoefte aan airconditioning. In het verleden werden in de zomer natte grasmatten over ramen of deuren gehangen, en de binnenkomende lucht werd gekoeld wanneer ze het vocht verdampte. Ongeveer 500 jaar geleden werd de eerste mechanische ventilator gebouwd. Deze bood verkoeling van de hitte door de lucht te laten circuleren. Ook nu nog zijn veel mensen van mening dat het enige wat zij nodig hebben om in de zomer het hoofd koel te houden, de ventilatie is waarin een goede fan of ventilator kan voorzien.
In woestijnachtige gebieden met een lage luchtvochtigheid is bij velen een goedkope koelmethode in zwang. Bij zo’n systeem wordt de buitenlucht door een natte fibermat heen aangezogen, waardoor de lucht wordt gekoeld voordat ze het gebouw binnenkomt. Bij dit type koeling moet de binnenlucht echter in hetzelfde tempo kunnen ontsnappen als er gekoelde lucht wordt aangevoerd. Gewoonlijk zullen een paar iets geopende ramen volstaan. Deze vorm van airconditioning is evenwel vaak onbevredigend gebleken omdat de luchtvochtigheid tot onaangename niveaus stijgt.
Er werd daarom in een behoefte voorzien toen er nog niet zo lang geleden een methode werd ontwikkeld om lucht te koelen. In feite werkt een modern luchtbehandelingssysteem volgens hetzelfde principe als een gewone koelkast. Het van airconditioning voorziene gebouw — misschien uw huis of uw kantoor — wordt dus in wezen één grote koelkast.
Om de luchttemperatuur binnen te verlagen, wordt warme lucht gekoeld terwijl ze wordt gecirculeerd. Met dit doel laat men een vloeibaar maar snel verdampend koelmiddel door een reeks verdampers circuleren. Als een ventilator de warme lucht langs deze verdampers blaast, verdampt het koelmiddel en absorbeert het de warmte, waardoor de lucht wordt gekoeld. Deze behandelde lucht wordt dan teruggevoerd naar de ruimte die gekoeld wordt. Tevens wordt wat van het vocht aan de lucht onttrokken als die wordt gekoeld; het condenseert op de koude verdampers en vloeit weg.
Intussen komt het koelmiddel, dat door de warmteopname is verdampt, in een compressor terecht. Daar wordt het gecomprimeerd. Het wordt door een condensor gestuwd, waar het zijn warmte afstaat en weer in een vloeibare toestand overgaat. De warmte wordt aan de buitenlucht afgegeven, en het koelmiddel circuleert weer door de verdampers zodat het koelproces voortgang vindt.
Het proces van airconditioning met behulp van koeling is van betrekkelijk recente datum. De eerste luchtbehandelingskast die uitsluitend voor menselijk comfort bestemd was, werd in 1922 in een bioscoop gebruikt. Het eerste luchtbehandelingssysteem voor treinen werd in 1931 geïnstalleerd, en in 1939 werden voor het eerst auto’s ervan voorzien. Het jaar daarop werd deze techniek ingevoerd in bussen. Airconditioning van huizen en flats kwam in de jaren ’30 in zwang.
Blijkbaar hebben niet alle mensen evenveel behoefte aan airconditioning. Wel is er een bepaalde temperatuurzone die door de meeste mensen als aangenaam wordt ervaren. Van 22 tot 26° Celsius is een typische behaaglijke zone, met een relatieve vochtigheid van 40 tot 60 procent. Als het buiten koud genoeg is om de verwarming aan te zetten, zullen de meeste mensen zich behaaglijk voelen bij een temperatuur van 22 tot 24° Celsius.
Anderzijds zullen, als het buiten heet is, de meesten het behaaglijk vinden als de airconditioning de binnentemperatuur op 24 tot 27° Celsius houdt. Maar is de buitentemperatuur extreem hoog en loopt iemand regelmatig in en uit, dan kan het met het oog op zijn gezondheid verstandig zijn de binnentemperatuur iets hoger te houden dan normaal.
Hebt u airconditioning nodig?
Afhankelijk van uw omstandigheden kan airconditioning dus zorgen voor een behaaglijker omgeving. Het is waar, er zijn enkele gebieden in de wereld waar airconditioning niet nodig of zelfs ongewenst is. Ook kan de aanschaf van een luchtbehandelingsinstallatie voor u financieel onhaalbaar zijn.
Misschien besluit u echter dat de voordelen die u van airconditioning kunt hebben, de aanschafkosten waard zijn. Als er een goede keus wordt gemaakt, de capaciteit juist wordt ingeschat en de kast op de juiste wijze wordt geïnstalleerd, bediend en onderhouden, kan hij u met een minimum aan kosten lange tijd nuttige diensten bewijzen en werkelijk tot uw comfort bijdragen.