Maak eens kennis met de tapir

Door Ontwaakt!-correspondent in Brazilië

U ZULT hoogstwaarschijnlijk nog geen kennis hebben gemaakt met de tapir, want dit zachtaardige dier komt slechts voor in geïsoleerde gebieden in Midden- en Zuid-Amerika en het zuiden van Azië. De tapir heeft ongeveer de afmetingen van een ezel, hoewel hij er met zijn korte poten meer uitziet als een varken. Volgens een zoöloog lijken de jongen op „gestreepte watermeloenen op pootjes”.

Tapirs bereiken een lengte van 1,8 tot 2,4 meter en een hoogte van 80 tot iets meer dan 90 centimeter en wegen 230 tot 290 kilo. Hun stevig gebouwde lijf heeft een dikke nek en een korte staart. De ogen zijn klein en hun gezichtsvermogen is slecht. De snuit is verlengd tot een korte, beweeglijke slurf die de tapirs goede diensten bewijst bij het snuffelen naar voedsel. „Van alle grote dieren op de wereld”, zegt The International Wildlife Encyclopedia, „zijn ze waarschijnlijk de meest weerloze.”

Normaal gesproken verblijft het schuwe dier in de delen van het woud waar de begroeiing het dichtst is, waardoor het potentiële vijanden, zoals de jaguar of de tijger, vermijdt. Als een jaguar zich op een tapir werpt, stormt de tapir naar verluidt onmiddellijk het dichte struikgewas van het oerwoud in om de jaguar kwijt te raken, wat niet zelden gelukt. Wegens zijn dikke huid, die snel heelt, raakt de tapir over het algemeen niet levensgevaarlijk gewond.

Tapirs leven altijd in de buurt van een rivier of een meer en brengen veel van hun tijd zwemmend en rondplassend in het water of rollend in de modder door. Dit verfrist ze in de hitte en beschermt ze tegen de hinderlijke insekten die in de tropen zo veel voorkomen. Ondanks hun zware lichaam kunnen ze zo nodig hard rennen. Hun krachtige, compacte lichaam met de korte nek is volmaakt geschikt voor hun milieu en stelt ze in staat met gemak in de dichte plantengroei door te dringen.

In Zuid- en Midden-Amerika worden drie soorten tapirs aangetroffen — Bairds, de Braziliaanse en de bergtapir — terwijl de Maleise tapir in Zuidoost-Azië woont. In Europa, China en de Verenigde Staten gevonden fossielen bevestigen dat er eens overal ter wereld tapirs hebben geleefd.

Tapirs zijn over het algemeen geen sociale dieren. Ze leven alleen of in paren en er worden er zelden meer dan drie bij elkaar gezien, behalve in dierentuinen. Zelfs daar besteden ze nauwelijks aandacht aan elkaar. Het zijn vegetariërs en ze voeden zich uitsluitend met laaggroeiende planten of met waterplanten. Ze zijn dol op zout en leggen lange afstanden af naar een plek waar ze zout kunnen likken. Het zijn grotendeels nachtdieren en ze kunnen wel dertig jaar worden.

De voortplanting schijnt bij tapirs niet aan een bepaald jaargetijde gebonden te zijn. Na een zwangerschap van ongeveer dertien maanden werpt het vrouwtje één jong. De jonge tapirs hebben een roodbruine vacht die gele en witte vlekken en lengtestrepen vertoont, een uitstekende camouflage in het schemerlicht van tropische wouden. Dit kleurpatroon verdwijnt meestal binnen een jaar; daarna is de Maleise tapir zwart met een brede witte band rond zijn flanken, terwijl de Zuidamerikaanse tapirs donkergrijs of bruin zijn.

Bestaan bedreigd

De mens heeft jacht gemaakt op de tapirs voor voedsel, vaak ’s nachts, wanneer de dieren het actiefst zijn. Soms wordt er zout gestrooid om het dier te lokken. Na het zout opgelikt te hebben, zet de tapir koers naar de dichtstbijzijnde stroom. Om er een gemakkelijker prooi aan te hebben, schijnen de jagers met een lamp in zijn ogen, waardoor hij tijdelijk verblind is.

Het vlees, dat niet veel vet bevat, wordt vaak geroosterd en moet smakelijk zijn. Ook de sterke, taaie huid is waardevol; die wordt gebruikt voor zwepen, lasso’s en teugels. Braziliaanse Indianen hebben de tapir wel als huisdier gehouden.

Doordat de mens jacht op de tapir heeft gemaakt om het voedsel of voor de sport, en vooral doordat hij zijn woongebied, het woud, voor een groot deel heeft vernietigd, is het dier in veel streken waar het eens in grote aantallen voorkwam zeldzaam geworden. De bergtapir, Bairds tapir en de Maleise tapir staan nu dan ook op de lijst van bedreigde diersoorten.

Hoewel de kans om een tapir in het wild te ontmoeten aanzienlijk verkleind is, zou u de volgende keer dat u een dierentuin bezoekt, er speciaal op bedacht kunnen zijn hem niet te missen.