Waardevol wier

Door Ontwaakt!-correspondent in Japan

ZEEWIER — velen zullen het alleen maar kennen als ’dat slijmerige, lastige spul’ dat hun strandplezier bederft als het om hun voeten kringelt. Maar is het zo waardeloos?

In Japan wordt het in een heel ander licht bezien. De eilanden van Japan worden omspoeld door zowel warme als koude oceaanstromen. Daardoor is er een overvloed van talrijke soorten zeewier in de wateren rondom. In de loop van de jaren heeft de bevolking van Japan allerlei gebruiksmogelijkheden voor deze zeeplanten ontdekt.

Meer dan tienduizend soorten

Eén reden voor de vele gebruiksmogelijkheden is de grote verscheidenheid — er zijn meer dan tienduizend soorten geïdentificeerd! Het doet het goed in het water van de ijskoude poolstreken, maar ook in warme tropische zeeën. Wetenschappelijk gezien is het wat biologen algen noemen, de eenvoudigste vorm van plantaardig leven, hoewel de term „zeewier” over het algemeen betrekking heeft op de grotere variëteiten. De „wortels” dienen slechts als ankers; mineralen en water worden via het hele oppervlak van de plant opgenomen. De bladeren en stengels, eigenlijk thallus genoemd, zijn zacht en buigzaam; ze kunnen heen en weer zwaaien met de golven zonder te breken, als in een sierlijk ballet. Sommige zeewieren hebben luchtblaasjes op hun thallus waardoor ze op het wateroppervlak blijven drijven.

Binnen deze globale familiegelijkenis is er echter een eindeloze variatie in hun uiterlijk. Er is zeewier dat er uitziet als malse slabladeren of kroezig mos of prachtig rood koraal. De massa’s bruinwier die in de Noordatlantische Sargassozee drijven, zijn zo enorm dat ze aanleiding hebben gegeven tot legenden over angstaanjagende zeemonsters en verdwenen schepen, een schrikbeeld voor zeelieden uit voorbije eeuwen.

Ook al kan zeewier er bruin, rood of groen uitzien, het bevat bladgroen ofte wel chlorofyl, de stof die het in staat stelt tot fotosynthese om zijn eigen voedsel te produceren. Naar schatting vindt in deze eenvoudige zeeplanten en in microscopische algen ongeveer tienmaal zoveel fotosynthese plaats als in alle op het land groeiende planten bij elkaar. Het hoeft ons niet te verbazen dat menigten zeedieren zich bij voorkeur ophouden in zeewierbedden, waar een overvloed van zuurstof en voedingsstoffen is.

Niet alleen voor de vissen

Zeewier is niet alleen voor vissen aantrekkelijk; in Japan komt jaarlijks zo’n 200.000 ton algen als voedsel op tafel. „Zeegroenten zijn calorie-arme, zeer voedzame voedingsmiddelen die bevorderlijk zijn voor de gezondheid en een lang leven”, zegt het boek Vegetables From the Sea van de Japanse auteurs Seibin en Teroeko Arasaki. Dat de schrijvers gekozen hebben voor de term „zeegroenten” in plaats van „zeewier” is trouwens een duidelijke indicatie van hun grote achting voor deze planten. En waarom niet? In termen van eiwit, mineralen en vitaminen zijn er weinig andere voedselsoorten die zich met deze ’groenten uit zee’ kunnen meten.

Neem bijvoorbeeld een van de populairste eens, nori. Nadat dit zeewier een bewerking heeft ondergaan, ziet het er uit als vellen droog, groenzwart papier en wordt het zeer gewaardeerd om zijn aroma. Er worden per jaar zo’n 8500 miljoen vellen van geconsumeerd, wat neerkomt op ongeveer zeventig vellen (ter grootte van een vel briefpapier) per persoon. Wat is er zo opmerkelijk aan nori? Zo’n 35 à 40 procent ervan, droog gewicht, is een volwaardig eiwit dat licht verteerbaar is. Het is ook een rijke bron van vitaminen. Vergeleken bij spinazie bevat nori achtmaal zoveel vitamine A, negenmaal zoveel vitamine B₁, vijftienmaal zoveel vitamine B₂ en 1,5 maal zoveel vitamine C. Daarnaast is het een van de weinige voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitamine B₁₂ en bevat het nog zes andere vitaminen van het B-complex.

Zeewier is rijker aan mineralen dan bijna alle andere voedingsmiddelen. Volgens berekeningen bestaat 7 tot 38 procent van het droge gewicht van zeewier uit „de mineralen die mensen nodig hebben, waaronder calcium, natrium, magnesium, kalium, fosfor, jodium, ijzer en zink”. Wakame bijvoorbeeld, een ander populair zeewier, bevat dertienmaal zoveel calcium als melk. Lijders aan bloedarmoede zal het interesseren te weten dat het ijzergehalte van eetbare algen twee tot ruim tien keer zo hoog is als dat van eierdooiers of spinazie. En het jodium in zeewier kan de reden zijn waarom struma, een ziekte van de schildklier, zelden voorkomt bij Japanners.

Er zijn nog meer voordelen. De vezels van zeeplanten zijn zachter dan die van op het land groeiende groenten. Ze zijn dus goed ter regulatie van de darmen. Japanse geleerden hebben laminine, een middel dat hoge bloeddruk voorkomt, in zeewier ontdekt. Zij onderzoeken ook bepaalde ingrediënten in zeewier die bij dierproeven het cholesterol- en vetgehalte van het bloed blijken te verlagen.

Onbezongen deugden

Misschien denkt u dat u nooit een hap zeewier door uw keel zult krijgen, maar elke keer dat u een lepel ijs of yoghurt doorslikt of uw lievelingssiroop gebruikt of van uw favoriete kaas smult, is de kans groot dat u dat toch doet. Bovendien zult u elke keer dat u een likje gezichtscrème of een klodder tandpasta gebruikt of een of ander tabletje met een snel vrijkomend geneesmiddel slikt, misschien ook profijt trekken van het nederige zeewier.

Dit komt doordat de celwand van de meeste bruinwiersoorten een substantie bevat die algine heet. De hieruit bereide stof, alginaat, heeft een aantal zeer bijzondere eigenschappen waardoor ze gebruikt kan worden in een grote verscheidenheid van verbruiksgoederen. Het is een goede stabilisator van emulsies en suspensies en wordt dan ook gebruikt in zachte levensmiddelen, cosmetica en farmaceutische produkten. Alginaat wordt ook toegepast bij de fabricage van waterverf, in de textiel- en papierindustrie, enzovoort.

Door fermentatie kan uit kelp methaan worden gewonnen, en onderzoekers zijn van mening dat hiermee wel 10 procent van Japans energiebehoeften zou kunnen worden gedekt. Fabrikanten van landbouwchemicaliën onderzoeken een middel dat in roodwier wordt aangetroffen en zeer doeltreffend is als insekticide, maar volkomen onschadelijk voor mensen. De Japanse biotechnische industrie ontwikkelt een nieuw biopapier uit alginaat dat te gebruiken is als kunsthuid en nog meer medische toepassingen heeft. Veevoer, kunstmest, antibiotica en een groot aantal andere produkten worden gemaakt van zeewier.

Bedenk dus de volgende keer dat u het slijmerige, lastige spul op het strand ziet liggen of rond uw voeten voelt kringelen, dat deze nederige zeeplanten een onuitputtelijke bron van waardevolle stoffen vormen, popelend om ontdekt en benut te worden.

[Kader op blz. 27]

Heerlijke manieren om zeewier te proberen

Er zijn verscheidene soorten zeewier te koop in Japanse, Koreaanse of Chinese levensmiddelenzaken, bij reformhuizen of zelfs op sommige wat grotere markten. Ze zijn meestal verkrijgbaar als pakjes gedroogde vellen. Sommige winkels verkopen ze wel gemarineerd in sojasaus. De meest gebruikte variëteiten zijn wakame, nori en komboe.

U kunt wakame het gemakkelijkst proberen door ze toe te voegen aan uw salade of soep. Week ze gewoon in water, spoel het zout eraf, snij ze in kleine stukjes en roer ze erdoor. Gemarineerd zeewier kan aan gestoomde rijst of andere gerechten worden toegevoegd.

De heel populaire soesji is niets anders dan in nori gerolde rijst, waaraan komkommer, ei of allerlei zeebanket — tonijn, zalm, garnalen, kreeft, enzovoort — is toegevoegd. Gaat de rauwe vis u iets te ver, probeer dan kaas of reepjes komkommer in gekruide vellen nori te rollen.

Kinderen zullen de knapperige, gefrituurde komboe lekker vinden. Veeg het zout eraf en houd het een paar seconden in niet al te hete olie, of toast kleine stukjes ervan gewoon tot ze knapperig worden.

[Illustraties op blz. 26]

Boven: Handgerolde temaki met soesji en middenop een zeeëgel

Links: Nori, of slawier, wordt heel veel gebruikt in soesji, een populair gerecht in Japan