Een goede gezondheid — Wat kunt u eraan doen?

„TEN dele als gevolg van enkele spectaculaire successen van de moderne geneeskunde heeft in veel delen van de wereld de zienswijze post gevat dat gezondheid iets is waarvoor de artsen zorgen, in plaats van iets wat een samenleving en afzonderlijke personen zelf bewerkstelligen.” Dit schreef dr. Halfdan Mahler in World Health, het officiële orgaan van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Natuurlijk dragen artsen en ziekenhuizen inderdaad in belangrijke mate bij tot onze gezondheid en ons welzijn. Niettemin is hun rol voornamelijk genezend. Wij maken van hun diensten gebruik als er iets mis is, maar wij denken zelden aan hen als wij ons goed voelen. Wat kunnen wij dan doen om een goede gezondheid te krijgen?

Richtlijnen voor een gezond leven

Deskundigen zijn het er in grote lijnen over eens dat een goede gezondheid afhankelijk is van drie hoofdfactoren: evenwichtige eetgewoonten, geregelde lichaamsbeweging en verstandig leven. Er is zeker geen gebrek aan informatie over deze onderwerpen en veel ervan is praktisch en nuttig. Enkele interessante en gangbare ideeën over de invloed van eetgewoonten en lichaamsbeweging op onze gezondheid zijn opgenomen in de kaders „Uw eetgewoonten en uw gezondheid” en „Lichaamsbeweging, fitheid en gezondheid”.

Hoewel er veel nuttige informatie beschikbaar is, laten de feiten helaas zien dat het verwerven van een goede gezondheid niet erg hoog staat op de prioriteitenlijst van de meeste mensen. Om een voorbeeld te noemen: „Iedereen weet wat je moet doen om af te vallen,” merkte dr. Marion Nestle van het Bureau voor Ziektepreventie en Gezondheidsbevordering in Washington op, „maar er schijnt niet veel verandering te komen in het algemeen voorkomen van zwaarlijvigheid.” Volgens haar bureau is ongeveer één op de vier mensen in de Verenigde Staten meer dan 20 procent te zwaar.

Een onderzoek door het Amerikaanse Nationale Centrum voor Gezondheidsstatistieken brengt iets dergelijks aan het licht: „Over het algemeen blijkt er tussen 1977 en 1983 een toename geweest te zijn van gewoonten die ongunstig zijn voor de gezondheid.” Wat zijn deze „gewoonten die ongunstig zijn voor de gezondheid”? Het zijn geen problemen die buiten de macht van het individu liggen, zoals ondervoeding, epidemieën of vervuiling. Het zijn veeleer factoren die volkomen onder de eigen verantwoordelijkheid van het individu vallen — gewoonten zoals roken, te veel eten, te veel drinken en druggebruik.

Het is duidelijk dat er meer nodig is dan medische of wetenschappelijke inlichtingen over wat wij kunnen doen om een goede gezondheid te krijgen. Een krachtiger beweegreden om ons van onze persoonlijke verantwoordelijkheid te kwijten, is noodzakelijk. Wij moeten niet alleen gemotiveerd zijn om de dingen te doen die bijdragen tot een goede gezondheid maar ook om de dingen te vermijden die er funest voor zijn. Hoe komen wij aan die beweegreden en motivatie die ons helpen een gezond leven te leiden?

Iets waarvan de meeste mensen misschien niet op de hoogte zijn, is dat wat een arts en schrijver, S. I. McMillen, opmerkte in het voorbericht van zijn boek None of These Diseases: „Ik ben ervan overtuigd dat de lezer met belangstelling zal vernemen dat de richtlijnen van de bijbel hem bepaalde infectieziekten kunnen besparen, evenals veel dodelijke kankers en een lange reeks akelige psychosomatische ziekten die in weerwil van alle krachtsinspanningen van de hedendaagse geneeskunde steeds meer voorkomen. . . . Vrede komt niet in capsules.”

Wij kunnen uit deze opmerkingen opmaken dat hoewel de bijbel geen medisch leerboek of een gezondheidshandboek is, hij wel beginselen en richtlijnen verschaft die kunnen leiden tot heilzame gewoonten en een goede gezondheid. Wat zijn enkele van die beginselen?

Emoties en kijk op het leven

Bijvoorbeeld: „De medische wetenschap erkent dat emoties zoals angst, verdriet, afgunst, wrevel en haat verantwoordelijk zijn voor de meeste van onze ziekten”, zei de boven geciteerde dr. McMillen. „Schattingen variëren van 60 procent tot bijna 100 procent.”

Hoe is dat te verhelpen? Het is interessant dat zo’n 3000 jaar geleden de bijbel uiteenzette: „Een kalm hart is het leven van het vleselijke organisme, maar jaloezie is verrotting voor de beenderen” (Spreuken 14:30). Hoe krijgt iemand echter „een kalm hart”? De bijbelse raad luidt: „Alle kwaadaardige bitterheid en toorn en gramschap en geschreeuw en schimpend gepraat worde uit uw midden weggenomen, evenals alle slechtheid” (Efeziërs 4:31). Met andere woorden, om een goede lichamelijke gezondheid te bezitten, moeten wij onze emoties leren beheersen.

Dit druist uiteraard in tegen de raad van sommige moderne psychiaters en psychologen. Zij raden mensen vaak aan hun gevoelens vrij te uiten in plaats van te trachten ze te beheersen. Stoom afblazen en lucht geven aan kwaadheid kunnen iemand die zich in het nauw gedreven en verontrust voelt, tijdelijk verlichting brengen. Maar wat voor effect heeft dat op zijn relatie met de mensen in zijn omgeving, en wat voor reactie kan dat hun ontlokken? Het is niet moeilijk zich de spanningen en overbelaste zenuwen voor te stellen, om nog maar niet te spreken van het mogelijke lichamelijke letsel, die het gevolg zouden zijn als iedereen zijn gevoelens de vrije loop zou laten in plaats van te proberen ze te beheersen. Dat schept slechts een vicieuze cirkel waaraan nooit een einde komt.

Natuurlijk is het niet gemakkelijk deze schadelijke emoties de baas te worden, vooral niet als iemand geneigd is toe te geven aan woede en kwaadheid. Daarom zegt de bijbel vervolgens: „Wordt vriendelijk jegens elkaar, teder mededogend, elkaar vrijelijk vergevend” (Efeziërs 4:32). Er staat, met andere woorden, dat wij de schadelijke negatieve gevoelens plaats moeten laten maken voor positieve.

Welke uitwerking hebben zulke positieve gevoelens tegenover anderen op ons? „Om anderen geven heeft met het leven en de levensprocessen te maken”, schrijft dr. James Lynch in zijn boek The Broken Heart. „Het gebod ’uw naaste lief te hebben als uzelf’, is niet slechts een moreel gebod — het is een fysiologisch gebod.” Over de voordelen van zulke positieve relaties schrijft de psychiater Robert Taylor verder nog: „De wetenschap dat er mensen zijn tot wie u zich in tijden van nood kunt wenden, kan u een zeer belangrijk gevoel van zekerheid, optimisme en hoop geven — die allemaal een belangrijk tegengif voor stress kunnen zijn.” Terwijl de moderne geneeskunde wellicht zal trachten met geneesmiddelen te komen voor enkele van de zogenoemde psychosomatische ziekten, kunnen de eenvoudige richtlijnen van de bijbel er dus toe bijdragen dat het ontstaan ervan verhinderd wordt. Iedereen die bereid is de bijbelse richtlijnen toe te passen, zal daar emotioneel en fysiek wel bij varen.

Gewoonten en verslaving

Iets anders wat ons emotionele en fysieke welzijn beïnvloedt, is de manier waarop wij met ons lichaam omgaan. Bij redelijke inspanningen van onze kant — goed eten, zorgen voor de noodzakelijke lichaamsbeweging en rust, ons goed wassen, enzovoort — zal ons lichaam voor zichzelf zorgen. Als wij echter de gewoonte hebben ons lichaam te mishandelen, zal het vroeg of laat instorten en zullen wij er zelf de gevolgen van ondervinden.

De bijbelse raad luidt: „Laten wij ons reinigen van elke verontreiniging van vlees en geest” (2 Korinthiërs 7:1). Hoe kunnen wij die raad toepassen, en wat zijn de voordelen? Beschouw het volgende verslag eens van het in Washington zetelende Worldwatch Institute: „Roken is een epidemie die elk jaar met 2,1 procent toeneemt, sneller dan de wereldbevolking. . . . De groei van het tabakgebruik liep in het begin van de jaren ’80 korte tijd wat terug, hoofdzakelijk door economische oorzaken, maar het heeft zijn snelle groei hervat. Ruim een miljard mensen roken nu en verbruiken bijna 5 biljoen sigaretten per jaar, een gemiddelde van meer dan een half pakje per dag.”

Wat is de uitwerking geweest van deze ’toenemende epidemie’? Het bijgaande kader verschaft wat ernstig stemmende stof tot nadenken. De lijst is zeker niet volledig, maar de boodschap is duidelijk: Tabaksverslaving is zowel machtig als kostbaar. Het is een verontreinigende gewoonte die de gezondheid van zowel de verslaafden als degenen in hun naaste omgeving schaadt.

Wat valt er te zeggen van de pogingen om met de gewoonte te breken? In weerwil van alle anti-rookcampagnes is het succes op wereldomvattende schaal minimaal geweest. Dit komt doordat het overwinnen van de tabaksgewoonte een enorm gevecht is. Uit onderzoek blijkt dat slechts één op de vier rokers erin slaagt met de gewoonte te breken. Alle waarschuwingen dat roken schadelijk is voor de gezondheid, vormen blijkbaar met elkaar nog niet voldoende aansporing.

De bovenaangehaalde bijbelse raad, gepaard met het gebod aan christenen hun naaste lief te hebben als zichzelf, heeft echter duizenden mensen die nu Jehovah’s Getuigen zijn ertoe bewogen met roken op te houden. Noch in hun Koninkrijkszalen, waar zij verscheidene uren per week vergaderen, noch op hun congressen, waar duizenden van hen dagenlang bijeenzijn, zult u een van hen met een sigaret zien. Hun bereidheid om de bijbelse richtlijnen te aanvaarden en na te leven, heeft hun de nodige vastberadenheid gegeven om te bereiken wat anderen niet lukt.

Andere schadelijke gewoonten zijn onder meer het overmatig gebruik van alcohol, druggebruik, promiscue seks met mogelijke dodelijke ziekten als gevolg, en een menigte andere verontrustende gezondheids- en maatschappelijke problemen. Hoewel de gezondheidsautoriteiten geen weg weten met deze problemen, zult u zien dat de bijbel raad verschaft die zowel redelijk als uitvoerbaar is.a — Spreuken 20:1; Handelingen 15:20, 29; 1 Korinthiërs 6:13, 18.

Wanneer er een eind zal komen aan alle ziekte

Hoeveel moeite wij ook doen om gezond te blijven, de harde realiteit is nog steeds dat wij ziek worden en sterven. Toch vertelt de Schepper van de mens, Jehovah God, ons niet alleen waarom de mens ziek wordt en sterft, maar hij vertelt ons ook over de tijd die spoedig zal aanbreken waarin alle ziekte en zelfs de dood overwonnen zullen worden. — Romeinen 5:12.

Een bijbelprofetie in Jesaja 33:24 belooft: „Geen inwoner zal zeggen: ’Ik ben ziek.’” Openbaring 21:4 belooft ook: „En [God] zal elke traan uit hun ogen wegwissen, en de dood zal niet meer zijn, noch rouw, noch geschreeuw, noch pijn zal er meer zijn.” Ja, de Schepper belooft een nieuwe wereld hier op aarde, waar de mensheid tot menselijke volmaaktheid verheven zal worden en haar een stralende gezondheid en eeuwig leven ten deel zullen vallen! — Jesaja 65:17-25.

[Voetnoten]

[Kader op blz. 8, 9]

Uw eetgewoonten en uw gezondheid

„Als u . . . niet rookt en niet te veel drinkt, kan het voedsel dat u kiest van meer invloed op uw gezondheidsvooruitzichten op de lange termijn zijn dan alles wat u verder eventueel onderneemt.” — Dr. C. Everett Koop, het voormalige hoofd van de Amerikaanse Dienst voor de Volksgezondheid.

De afgelopen jaren hebben gezondheidsdeskundigen duidelijk hun mening te kennen gegeven over de schadelijke uitwerking die bepaalde aspecten van de eetgewoonten in geïndustrialiseerde landen op de gezondheid van de bevolking hebben. De aandacht is niet alleen gevestigd op dingen als tabak, alcohol, zout en suiker, maar er is ook speciale nadruk gelegd op het feit dat het voedsel van menigeen te veel vet en cholesterol en te weinig vezels bevat.

„Het zorgwekkendst”, zo vervolgt dr. Koop, „is onze overmatige consumptie van voedingsvet en het verband dat er bestaat met het risico van chronische aandoeningen als coronaire hartziekte, sommige soorten kanker, diabetes, verhoogde bloeddruk, beroerten en vetzucht.” De Britse chirurg dr. Denis Burkitt en anderen hebben in dezelfde geest de aandacht gevestigd op het verband tussen een tekort aan voedingsvezels en coronaire hartziekte, darmkanker, aandoeningen van het maag-darmkanaal, diabetes en andere ziekten.

Niet alle details van de manier waarop onze eetgewoonten onze gezondheid beïnvloeden, worden begrepen, en de gezondheidsdeskundigen zijn het ook niet allemaal op alle punten met elkaar eens. Niettemin zijn er enkele medische feiten die een beschouwing alleszins waard zijn.

Gebruik minder vet

Een hoog gehalte aan cholesterol, een vetachtige alcohol, in het bloed houdt rechtstreeks verband met een grote kans op een hartkwaal. Mensen met een hartkwaal of bij wie hartkwalen in de familie voorkomen, en mensen die het risico willen verkleinen, doen er goed aan het cholesterolgehalte in hun bloed op een veilig peil te houden. Wat kunnen zij doen?

De eerste verdedigingslinie die gewoonlijk wordt aanbevolen, is het volgen van een dieet dat arm is aan cholesterol, die voorkomt in alle dierlijke voedingsmiddelen, zoals vlees, eieren en zuivelprodukten, maar niet in plantaardig voedsel. Uit recente studies is echter gebleken, dat het eten van alleen cholesterolrijk voedsel slechts matig van invloed is op het cholesterolgehalte van het bloed. Is het voedsel echter ook rijk aan verzadigde vetten (zoals dierlijke vetten, plantaardig bakvet en palm- en kokosolie), dan is de stijging van het cholesterolgehalte in het bloed bij de meeste mensen aanzienlijk. De nadruk wordt tegenwoordig dan ook gelegd op de aansporing ’gebruik minder vet’. Eet minder en magerder vlees, snijd het zichtbare vet eraf, verwijder het vel van gevogelte en beperk het gebruik van eidooiers, volle melk, harde kaassoorten en voedselconserven die palm- of kokosolie bevatten.

Terwijl verzadigde vetten de neiging vertonen het cholesterolgehalte van het bloed te verhogen, werken onverzadigde vloeibare oliën (olijf-, soja-, saffloer-, maïs- en andere plantaardige olie), vette vis en schaaldieren net omgekeerd. Sommige ervan kunnen zelfs de relatieve hoeveelheid van een zogenoemde goede cholesterol, het HDL (high density-lipoproteïne), in het bloed helpen vergroten of het gehalte van de schadelijke cholesterolsoort, het LDL (low density-lipoproteïne) helpen verlagen.

Eet meer vezels

Met minder vet eten is de kous echter niet af. In veel produkten van de levensmiddelenindustrie — vol witte bloem, suiker, chemische additieven, enzovoort — ontbreekt het totaal aan vezels. Het resultaat zijn de zogenoemde beschavingsziekten: constipatie, aambeien, hernia, diverticulose, kanker van dikke darm en endeldarm, diabetes, hartkwalen, enzovoort. „Bij mannen die weinig voedingsvezels binnenkregen, was de kans op overlijden door alle oorzaken driemaal zo groot als bij mannen die veel voedingsvezels binnenkregen”, zegt een verslag in Lancet.

Voedingsvezels spelen op twee manieren een rol. Ze absorberen water bij de passage door ons spijsverteringsstelsel, en ze verplaatsen zich snel door ons spijsverteringskanaal. Gezondheidsdeskundigen zijn van mening dat ze veel van de schadelijke stoffen meevoeren en de verwijdering ervan uit het lichaam versnellen. Sommige oplosbare vezels blijken het suiker- en LDL-cholesterolgehalte in het bloed laag te houden — een zegen voor diabetici en hartpatiënten.

Hoe kunt u uw voordeel doen met deze gegevens over vezels? Laat zo mogelijk een groter gedeelte van uw voedsel uit fruit, groenten en volkorenprodukten bestaan. Stap over van witbrood op volkorenbrood en zet volkorenprodukten zoals cornflakes op de ontbijttafel. Bonen zijn ook een uitstekende vezelbron. En zetmeel — aardappelen en rijst — heeft mogelijk kanker werende eigenschappen.

Er zijn natuurlijk nog veel meer aspecten van uw eetgewoonten die van invloed zijn op uw gezondheid. Minder vet en meer vezels zijn echter de twee punten in de eetgewoonten van de meeste mensen die dringend aandacht behoeven.

[Kader op blz. 10, 11]

Lichaamsbeweging, fitheid en gezondheid

Uit een zich over veertig jaar uitstrekkende studie van zo’n 17.000 mannen bleek, dat bij degenen die slechts een uur of twee per week aan lichaamsbeweging deden (en daarbij ongeveer 500 calorieën verbruikten), het sterftecijfer 15 tot 20 procent lager lag dan bij mannen die niets aan lichaamsbeweging deden. Bij degenen die veel aan lichaamsbeweging deden (en daarbij 2000 calorieën per week verbrandden), lag het sterftecijfer een derde lager. Bij andere studies is men tot dezelfde conclusie gekomen: Geregelde lichaamsbeweging vermindert de kans op te hoge bloeddruk, coronaire hartziekte en misschien zelfs kanker. Geregelde lichaamsbeweging helpt ook bij de strijd tegen zwaarlijvigheid, minderwaardigheidsgevoelens, stress, angst en depressiviteit.

Geregelde lichaamsbeweging schijnt dit alles te bewerkstelligen doordat iemands lichaamscapaciteit en uithoudingsvermogen erdoor worden vergroot. Met andere woorden, geregelde lichaamsbeweging maakt iemand fysiek fit. Hoewel fitheid geen garantie is voor een goede gezondheid, zal een fysiek fit lichaam niet zo gauw bezwijken voor kwalen. Het herstelt ook sneller als het toch ziek wordt. Fysieke fitheid kan bijdragen tot iemands mentale en emotionele welzijn en ook de gevolgen van het ouder worden vertragen.

Wat en hoeveel?

De gebruikelijke vragen over lichaamsbeweging zijn: Wat voor lichaamsbeweging, en hoeveel? Dat hangt feitelijk af van wat iemand wil bereiken. Een olympisch atleet moet lang en zwaar trainen om fit te blijven. Bij de meeste mensen gaat het er echter om wat af te slanken, hun conditie op te bouwen, een betere gezondheid te genieten of gewoon zich goed te voelen. Voor hen — en daar zijn de meeste gezondheidsdeskundigen het over eens — is 20 à 30 minuten lichaamsbeweging driemaal per week nodig om fit te blijven. Maar wat voor lichaamsbeweging?

Bij fitheid spelen lichamelijke capaciteiten, leeftijd en uithoudingsvermogen een rol; de lichaamsbeweging moet er dus op gericht zijn de hartslag en de ademhaling tijdens de oefeningen op te voeren. Dit noemt men over het algemeen aërobe training. Hardlopen, stevig wandelen, aerobic dancing, touwtjespringen, zwemmen en fietsen zijn de gebruikelijke vormen van aërobe training, elk met voor- en nadelen in termen van doenlijkheid, kosten van faciliteiten en uitrusting, kans op letsel, enzovoort.

Andere vormen van lichaamsbeweging sterken de spieren en zijn goed voor het figuur. Daartoe behoort het trainen met oefentoestellen en gewichten. Zulke oefeningen vergroten iemands lichamelijke kracht en uithoudingsvermogen en kunnen tevens houding en uiterlijk verbeteren — allemaal pluspunten bij het streven naar een fit lichaam.

Wat valt er te zeggen van de vrije oefeningen die de meesten van ons zich maar al te goed uit hun schooltijd herinneren? Die hebben ons veel goed gedaan, of wij ze toen graag deden of niet. Strekken, zwaaien en buigen maken het lichaam soepel. Springen en trappelen versnellen de hartslag. Opzit-, opdruk- en optrekoefeningen sterken de spieren. Een groot voordeel van zulke strekoefeningen als men ouder wordt is, dat men er langer soepel en actief door kan blijven.

Ten slotte zijn er de recreatiesporten — tennis, squash, softball, schaatsen en nog veel meer. Het voordeel van zulke activiteiten is dat ze leuker zijn dan eentonige vormen van lichaamsbeweging en daarmee het element kunnen verschaffen dat nodig is om iemand geregeld tot lichaamsbeweging te brengen. Afhankelijk van de vaardigheid en inzet waarmee zulke activiteiten bedreven worden, zullen ze al dan niet voor hetzelfde inspanningspeil zorgen als andere vormen van lichaamsbeweging. Niettemin dragen ze bij tot een betere conditie van het lichaam, verbeteren ze de coördinatie en vergroten ze de soepelheid en behendigheid.

Er zijn dus heel wat soorten lichaamsbeweging waaruit u kunt kiezen, maar het geheim van het succes ligt in het kiezen van één soort of van een combinatie ervan die u zal bevallen. Dat zal u helpen u aan uw goede voornemens te houden, daar uit studies blijkt dat 60 à 70 procent van de volwassenen die met lichaamsbeweging beginnen, er binnen ongeveer een maand mee ophoudt. Het is de regelmaat en niet slechts de hoeveelheid die ertoe doet. Door op verschillende tijden met verschillende soorten lichaamsbeweging bezig te zijn, geeft u uw lichaam ook een veelzijdige ontwikkeling en een evenwichtige fitheid.

Welke activiteit u kiest, moet ook bepaald worden door uw leeftijd en uw algehele gezondheidstoestand als u begint. Natuurlijk moeten personen met gezondheidsproblemen hun dokter raadplegen voordat zij met een programma van lichaamsbeweging van start gaan. Begin in ieder geval langzaam en doe meer naarmate u vooruitgaat. Lees over de soorten lichaamsbeweging die u kiest — er is geen gebrek aan boeken en informatie over het onderwerp — en u zult niet alleen genieten van uw inspanningen maar er ook baat bij hebben.

[Kader op blz. 12]

Wat roken kost

◻ Tabak is aansprakelijk voor meer lijden en meer sterfgevallen onder volwassenen dan enige andere giftige stof in het milieu.

◻ Wereldwijd nadert de tol aan mensenlevens nu de 2,5 miljoen per jaar, bijna 5 procent van alle sterfgevallen.

◻ Ziektekosten plus economische verliezen variëren in de Verenigde Staten van $38 miljard tot $95 miljard, of van $1,25 tot $3,15 per pakje. Bij deze totaalbedragen is niet de prijs van de tabak zelf inbegrepen — ongeveer $30 miljard per jaar.

◻ De kans dat passieve rokers aan longkanker overlijden, kan wel driemaal zo groot zijn als wanneer zij niet aan tabaksrook blootgesteld waren.

◻ Roken door moeders vermindert de fysieke en mentale capaciteiten van hun kinderen, en in veel landen staat meer dan een vijfde van de kinderen op die manier aan tabaksrook bloot.