Geboortenregeling — Aan wie is de beslissing? Aan u of aan de kerk?

Door Ontwaakt!-correspondent in Spanje

„EEN kind is een engel die God u geschonken heeft. Hoe meer kinderen u hebt, hoe groter het bewijs dat God u zegent en u gebruikt tot zijn heerlijkheid.”

Deze woorden van de plaatselijke parochiepriester drukten zwaar op Joaquim. Hij was zonder werk. Hij en zijn vrouw, Lourdes, hadden al zes kinderen. Hoe moesten zij het hoofd boven water houden als er nog eentje bij kwam? Zijn bezwaren werden van de tafel geveegd met de waarschuwing: „Het voorkomen van zwangerschap is een zonde. Als u dat doet, wordt u geëxcommuniceerd!” Plichtsgetrouw bracht Lourdes nog tien kinderen ter wereld, ondanks de financiële moeilijkheden waarmee dit verarmde Portugese gezin te kampen had.

De priester herhaalde slechts een fundamentele katholieke leerstelling, namelijk dat het huwelijk vruchtbaar moet zijn en dat elk echtpaar „onbaatzuchtig bereid [moet zijn] de kinderen te verwelkomen” die zich aankondigen. De laatste jaren spreken veel katholieken echter hun twijfels uit over de officiële kerkelijke richtlijnen in deze kwestie.

Een Franse katholieke moeder van tien kinderen zei zonder meer: „Volgens mij is het tegenwoordig voor normale jonge echtparen die een voor God aanvaardbaar huwelijksleven willen leiden, ondoenlijk zich aan de rooms-katholieke leer te houden!” Kitty Parker uit Californië sprak zich in dezelfde geest uit: „Mijn man en ik besloten na lang praten, lezen en bidden voor geboortenbeperking te kiezen. Het was de eerste keer dat wij op een belangrijk punt van de kerkelijke leer afweken.” Judy Ford uit Paignton (Engeland) vindt dat „de beslissing door het betreffende gezin genomen moet worden, zonder angst voor een reprimande van de kerk”.

Veel oprechte katholieken vragen zich af: ’Staat het in deze tijd van overbevolking, wijdverbreide armoede en snel groeiende sloppenwijken aan de kerk om te beslissen of bepaalde anticonceptiemethoden goed of verkeerd zijn?’ Naar wie moet een katholiek luisteren? Naar de paus, de parochiepriester, of naar zijn eigen geweten?

Niet enkel een twintigste-eeuwse kwestie

Ouders zoeken al lang naar praktische manieren om hun kindertal te beperken. Meer dan tweeduizend jaar geleden sprak Aristoteles over het belang van het beperken van de bevolkingsgroei om de verbreiding van armoede tegen te gaan. Hij vermeldt enkele methoden voor geboortenregeling die in zijn tijd in zwang waren. In veel landen heeft de gewoonte om het spenen van een kind verscheidene jaren uit te stellen eveneens tot een lager geboortencijfer bijgedragen. Een van de meest gebruikelijke manieren om de bevolking beperkt te houden en die ook nu nog in sommige landen wordt toegepast, was echter de kindermoord. Het ongewenste kind, vaak een meisje, werd zonder pardon om het leven gebracht.

De laatste tijd krijgt door de verbeterde gezondheidszorg de gemiddelde moeder in sommige Afrikaanse landen wel acht kinderen. Als het geboortencijfer in India (bijna vijf kinderen per moeder) op het huidige niveau blijft, zal dat land rond de eeuwwisseling een bevolking van bijna een miljard hebben.

Veel van deze groeiende gezinnen trekken in drommen naar de hopeloos overbevolkte miljoenensteden van de Derde Wereld, zoals Calcutta en Mexico-Stad. De laatste zou tegen het jaar 2000 wel eens tussen de 26 en 36 miljoen inwoners kunnen hebben. Bijgevolg wordt in de meeste van deze armere landen een vorm van gezinsplanning toegepast.

Ondertussen is in veel westerse landen, waar de consultatiebureaus voor gezinsplanning wijdverbreid zijn, het geboortencijfer aanzienlijk gedaald. De meeste echtparen maken gebruik van anticonceptiemethoden, ongeacht hun religie. Protestantse kerken laten de kwestie van de anticonceptie meestal aan het geweten van het betreffende echtpaar over. In 1930 verwoordde paus Pius XI echter formeel het huidige officiële katholieke standpunt, dat door paus Paulus VI werd bekrachtigd en door de huidige paus, Johannes Paulus II, is onderstreept.

Een dilemma voor oprechte katholieken

Hoe luidt de officiële katholieke richtlijn inzake geboortenregeling? Eenvoudig gezegd komt die erop neer dat alleen „natuurlijke” methoden van geboortenregeling moreel aanvaardbaar zijn. De „natuurlijke” methode werd door paus Johannes Paulus II beschreven als „het in aanmerking nemen van de ritmen van de menselijke vruchtbaarheid en het regelen van . . . het ouderschap overeenkomstig deze ritmen”. Andere vormen van anticonceptie zijn verboden.

Het is duidelijk dat veel katholieken deze methode, periodieke onthouding, onpraktisch vinden. Zij zijn derhalve gedwongen òf de stem van hun geweten te volgen òf zich aan de leer van hun kerk te houden. In de meeste westerse landen zijn pragmatische katholieken geneigd de pauselijke uitspraken naast zich neer te leggen, zij het niet zonder enig gewetensonderzoek. Dit is zelfs in overwegend katholieke landen het geval.

Een Franse priester legt uit: ’Het stellen van zeer hoge eisen, niet als richtlijn maar in absolute zin, leidt tot het bestaan van parallelle kerken: Aan de ene kant degenen die de wet voorschrijven en een minderheid die gehoorzaamt. Aan de andere kant een meerderheid die doet wat ze kan of zelfs besluit deze zeer gecompliceerde beginselen met voeten te treden.’ In Spanje trekt meer dan 60 procent zich niets van de kerkelijke leer inzake geboortenregeling aan, hoewel meer dan de helft van hen zich als praktizerend katholiek beschouwt. In Italië bleek uit een onlangs gehouden enquête dat nog geen 2 procent zich volmondig bij het officiële kerkelijke standpunt aansluit.

Deze enorme kloof tussen wat de kerk leert en wat katholieken algemeen doen, is niet verbazingwekkend als wij de tegenstrijdige meningen in aanmerking nemen die door bisschoppen, priesters en theologen inzake dit vraagstuk worden verkondigd. Hoewel de pauselijke uitspraken ondubbelzinnig zijn geweest, is deze kwestie in de ogen van veel hoge geestelijken niet zo duidelijk, en sommige spreken zich zelfs openlijk tegen de officiële leer uit. Ondertussen zijn plaatselijke priesters, die echtparen raad moeten geven, vaak niet bereid in deze kwestie een moreel oordeel te vellen. De vraag waar het om gaat, is dan ook: Zijn er ondubbelzinnige goddelijke instructies in verband met geboortenbeperking?

Wat is de zienswijze van de bijbel?

Degenen die tegen anticonceptie pleiten, halen vaak het bijbelse gebod aan dat aan Adam en Eva werd gegeven: „Wees vruchtbaar en word talrijk; bevolk de aarde” (Genesis 1:28, katholieke Willibrordvertaling). De Spaanse schrijver Ricardo Lezcano merkte echter terecht op: „Het lijkt ietwat tegenstrijdig om voor vier miljard mensen dezelfde formule te laten gelden als voor de enige twee bewoners van de planeet gold.” Dit gebod hield duidelijk verband met de bijzondere omstandigheden destijds.

In de bijbel wordt nergens over geboortenregeling of gezinsplanning gesproken. Hoewel de bijbel seksuele immoraliteit veroordeelt, wordt er niet in geleerd dat alleen de voortplanting seksuele betrekkingen tussen man en vrouw kan wettigen. (Vergelijk Spreuken 5:15-20; 1 Korinthiërs 7:2, 3.) In dit geval, evenals in andere gevallen waarin de bijbel geen rechtstreekse richtlijn geeft, moet elk echtpaar zich daarom bij het nemen van beslissingen door het eigen geweten laten leiden. Eigenmachtig maatstaven ten aanzien van goed en kwaad vaststellen, zou uitgaan „boven hetgeen geschreven staat”. — 1 Korinthiërs 4:6, WV.

Dit wil niet zeggen dat elke vorm van geboortenregeling in Gods ogen aanvaardbaar is. De bijbel maakt duidelijk dat God het leven van het ongeboren kind waardevol acht en de ontwikkeling van het embryo gadeslaat (Psalm 139:13-16; Jeremia 1:5). Onder de Mozaïsche wet werd iemand die, zelfs al was het onopzettelijk, de dood van een ongeboren kind veroorzaakte, streng gestraft (Exodus 21:22, 23). Van Gods standpunt uit bezien is abortus derhalve laakbaar, en hetzelfde geldt voor elk ander middel of elke andere behandeling die een einde maakt aan het leven nadat er bevruchting heeft plaatsgevonden.a

Wat veel oprechte katholieken intuïtief geloven — dat gezinsplanning iets is wat het beste aan elk echtpaar overgelaten kan worden — is dus precies wat de bijbel te kennen geeft.

Joaquim, de eerder genoemde Portugese vader, kwam tot die conclusie nadat hij persoonlijk had ervaren wat een moeilijkheden en hartzeer trouw aan de katholieke leer inzake geboortenregeling met zich meebrengt. Hij begon de bijbel te onderzoeken om vast te stellen of andere kerkelijke leerstellingen niet eveneens louter „mensenwet” waren in plaats van „het gebod van God”. — Matthéüs 15:3, 9, WV.

Nu streeft hij er als een van Jehovah’s Getuigen naar niet zozeer de voorschriften van mensen op te volgen, maar die van Jezus Christus (1 Korinthiërs 2:16). Waarom stelt u niet ook zo’n onderzoek in? Jehovah’s Getuigen in uw omgeving zullen u daar graag bij helpen.

[Voetnoten]

[Kader op blz. 24]

Tegenstrijdige stemmen

◼ Humanae Vitae (Door paus Paulus VI in 1968 uitgevaardigde encycliek). De huwelijksdaad moet „volkomen menselijk [zijn], totaal en exclusief open voor de overdracht van het menselijk leven”.

◼ Paus Johannes Paulus II. „Anticonceptie is, objectief beoordeeld, zo volslagen ongeoorloofd dat ze nooit, om welke reden ook, te rechtvaardigen is. Anders denken of spreken komt erop neer te zeggen dat er situaties kunnen zijn waarin het gewettigd is God niet als God te erkennen.”

◼ De Spaanse kardinaal Narcisso Jubany Arnau. „[Het is] een ernstige zonde vruchtbaarheid opzettelijk te voorkomen.”

◼ Franse katholieke bisschoppen in een pastorale brief (1968). „De traditionele wijsheid schrijft voor dat bepaald wordt wat in het onderhavige geval de belangrijkste plicht tegenover God is. Het echtpaar moet tot een beslissing komen na een lange periode van gezamenlijke bezinning.”

◼ De katholieke theoloog Charles Curran. Na de pauselijke encycliek over geboortenregeling van 1968 gaven Curran en zo’n 600 andere katholieke academici en kerkgeleerden een verklaring uit waarin gezegd werd dat echtparen ’het recht hadden zich door hun geweten te laten leiden’.

◼ Een bejaarde Franse priester. „De kerk staat erop in termen te spreken die haar al haar geloofwaardigheid doen verliezen. . . . Ze blijft de maan de wet voorschrijven.”