Het huis gebouwd door hebzucht

„HEBZUCHT is gezond. Je kunt hebzuchtig zijn en toch een gevoel van eigenwaarde hebben.” Die woorden, onderdeel van een toespraak tot de afgestudeerden aan een handelsfaculteit, lokten naar verluidt gelach en applaus uit (The Roaring ’80s, door Adam Smith). De spreker was een van de mannen die het op Wall Street gemaakt hebben, goed voor honderden miljoenen dollars. Niet lang daarna echter noemde het tijdschrift Fortune dezelfde man „zwendelaar van het jaar”. Enkele maanden later zat hij in de gevangenis.

Hebzucht, zo bleek, was toch niet zo gezond. Maar de woorden van de man worden vaak geciteerd als typerend voor de opvattingen op Wall Street. Wat laten de feiten zien?

Sta eens stil bij de Wall Street-trends die wij reeds beschouwd hebben. Bliksemsnelle gecomputeriseerde transacties, het doldriest opkopen van bedrijven om zo gigantische winsten te boeken, bergen geleend geld: het gemeenschappelijke element is de gerichtheid op voordeel op korte termijn.

Alle ogen zijn gericht op de onmiddellijke winst. In een redactioneel artikel in het Canadese blad Maclean’s werd dit punt krachtig onder woorden gebracht: „De nieuwe rijken van de jaren ’80 willen iets voor niets: zo veel mogelijk geld met zo min mogelijk moeite.” Is het dan een wonder dat zo’n van winst bezeten maatschappij een heel eigen soort misdaad het licht heeft doen zien? Het is wat men noemt . . .

Handelen met voorkennis

„Wat is dat nu precies?”, vroeg Ontwaakt! aan een gepensioneerde investeringsbankier. Zijn antwoord: „In de ruimste zin maak je dan gebruik van iets wat je als ingewijde weet maar wat het beleggende publiek niet weet. Je hebt een voorsprong als je er gebruik van maakt.”

Die praktijk is illegaal, maar nam in de jaren ’80 zo toe op Wall Street dat er in iets meer dan een jaar zo’n zeventig zakenmensen van Wall Street werden gearresteerd. Zoals veel van de problemen die zich op Wall Street voordoen, heeft ook dit probleem de hele wereld geteisterd. In Japan probeerde een man die wegens handelen met voorkennis werd verhoord, een lid van de wetgevende macht om te kopen dat zich met de zaak bezighield; hij knielde voor hem neer met een diplomatentas waarin voor $40.000 aan contanten zat. Hij wist echter niet dat de hele scène gefilmd werd en later op de nationale televisie uitgezonden zou worden!

Andere effectenbeurzen — Canada’s Bay Street, Frankrijks Bourse en Italiës Borsa onder andere — zijn opgeschrikt door schandalen in verband met het handelen met voorkennis. Er werd een syndicaat opgerold dat zich van Engeland tot Israël uitstrekte. Overal ter wereld zijn door de beurzen wetten uitgevaardigd met het doel dit soort bedrog te voorkomen, maar zoals de reeds genoemde bankier aan Ontwaakt! vertelde, is handelen met voorkennis „moeilijk te definiëren en nog moeilijker te bestrijden. Wij hadden uitgebreide veiligheidssystemen, maar informatie is gemakkelijker te stelen dan geld.”

Het yuppie-syndroom

Terwijl de hebzucht van Wall Street sommigen tot misdaden heeft verleid, heeft ze velen meer tot materialisme gebracht. Het blad Newsweek berichtte dat Wall Street het centrum is van Amerika’s hebzuchtige „geldcultuur”. De willige markt van de jaren ’80 trok horden jonge academisch gevormden aan die fortuin wilden maken. Zij kregen de bijnaam yuppies, voor young urban professionals (jonge academici uit de grote stad). Bekend om hun hoge ambities en bijpassend inkomen werden yuppies het doelwit van de reclamewereld als ideale klanten en de ware gelduitgevers.

Een vroegere handelaar op Wall Street die zichzelf beschrijft als een ex-yuppie vertelde Ontwaakt! over zijn leven op Wall Street tijdens de hausse. Bij zijn firma heerste, zo zei hij, de opvatting: „Je baan is je leven. Al het andere komt op de tweede plaats.” Het was heel gewoon om ’s ochtends om 5.00 uur op te staan, de hele dag op je werk te zijn en dan tot ’s avonds laat klanten aangenaam bezig te houden.

Hij herinnert zich levendig een incident waaruit naar zijn mening zonneklaar bleek hoe er gedacht werd. Een collega liet hem een serie foto’s zien van een makelaar die op de vloer van een effectenbeurs een hartaanval kreeg. Rond de gevelde man ging de handel koortsachtig door, zonder enige vertraging of onderbreking.

The New York Times berichtte dat de krach een klap zou zijn voor yuppies, niet alleen vanwege hun gewoonten in verband met het lenen en besteden van geld, maar ook vanwege hun manier van denken. Veel yuppies wisten gewoon het verschil niet tussen nettowaarde en eigenwaarde.

[Inzet op blz. 10]

Veel yuppies wisten gewoon het verschil niet tussen nettowaarde en eigenwaarde