Tabak en censuur

„Genoeg censuur! Vrijheid van meningsuiting — met inbegrip van de vrijheid om te adverteren — is een recht dat wij moeten beschermen. Een verbod op sigarettenreclame heeft niet de steun van de meeste Amerikanen.” — Advertentie in een dagblad, januari 1989, gebaseerd op „een landelijke telefonische enquête onder 1500 volwassenen”. Maar vertegenwoordigen 1500 volwassenen „de meeste Amerikanen”?

TABAKSADVERTEERDERS beweren dat hun reclame mensen niet tot roken brengt, maar slechts bepaalt welk marktaandeel de verschillende merken zullen hebben. De huidige groei van het aantal vrouwelijke rokers maakt die bewering echter aanvechtbaar. De macht die de tabaksadverteerders uitoefenen, is echter debet aan nog een verderfelijke invloed.

De afgelopen jaren hebben Amerikaanse tabaksmaatschappijen zich een zekere respectabiliteit verschaft door levensmiddelenbedrijven op te kopen en het woord tabak uit de naam van hun onderneming weg te laten. De American Tobacco Company werd dan ook American Brands; R. J. Reynolds Tobacco Company werd onlangs RJR/Nabisco; Brown and Williamson Tobacco Corporation werd Brown and Williamson Industries. Wat is echter een van de gevolgen van deze veranderingen? Meer reclamedruk. Hoe dat zo?

Zelfs tijdschriften die nooit tabaksadvertenties opnemen, moeten zich terdege bezinnen op het publiceren van artikelen waarin kritiek wordt geleverd op roken en tabaksprodukten. Goed, er wordt geen opbrengst uit tabaksreclame verbeurd. Maar hoe reageren de andere bedrijven die nu in handen van de tabaksbaronnen zijn en adverteren voor levensmiddelen of andere produkten? Wat gebeurt er als er artikelen of verklaringen worden gepubliceerd waarin roken in een kwaad daglicht wordt geplaatst? Hier ligt de grondslag voor een subtiele, bijna onderbewuste zelfcensuur.

Een interessant voorbeeld daarvan is de uitgave van 6 juni 1983 van Newsweek. In uitgaven vóór en na de editie van 6 juni stonden zeven tot tien bladzijden met sigarettenreclame. Maar in Newsweek van 6 juni waren 4,3 bladzijden gewijd aan een controversionele reeks met als titel „Roken aan de kaak gesteld”. Hoeveel bladzijden met sigarettenreclame stonden er in die uitgave? Niet één. De auteur White verklaart: „Toen de sigarettenfirma’s hoorden van de plannen voor het verhaal, eisten zij dat hun advertenties werden verwijderd. Het tijdschrift kan wel $1 miljoen aan reclame hebben verbeurd wegens het publiceren van dat verhaal.”

De opbrengst uit reclame is het levensbloed van tijdschriften en kranten. Uit alles blijkt dat redacteuren heel goed nadenken over het materiaal dat zij eventueel zullen publiceren als kritiek op de tabaksindustrie. Een schrijver over gezondheidszaken vertelde: „Om een voorbeeld te noemen: Als ik roken opneem in een lijst van factoren die hartaandoeningen veroorzaken, zal mijn redacteur dat òf onder aan de lijst zetten òf het helemaal weglaten.” Zoals het gezegde luidt: „Wiens brood ik eet, diens woord ik spreek.” Zelfcensuur is aan de orde van de dag.

Het is interessant dat The Wall Street Journal berichtte dat in een periode van zes jaar waarin twee op zwarten gerichte tijdschriften tabaksadvertenties plaatsten, geen van beide een artikel publiceerde dat rechtstreeks over roken en gezondheid handelde. Gewoon toeval? Het is duidelijk dat tijdschriften waarin reclame wordt gemaakt voor tabaksprodukten nauwelijks in de hand kunnen bijten die ze voedt. Daarom laten ze na de gevaren van roken aan het licht te brengen.

Deze bespreking over het onderwerp tabak, roken en reclame helpt ons te beseffen dat er heel wat op het spel staat. Voor de tabaksplanters staat hun bron van inkomsten op het spel. Voor de tabaksbaronnen, de handelaars, staan hun vette winsten op het spel. Voor regeringen staan hun inkomsten uit accijnzen op het spel. En voor de miljoenen rokers staan hun gezondheid en hun leven op het spel.

Indien u rookt of overweegt te gaan roken, is de keuze aan u. Zoals de Amerikaanse tabaksmagnaten u zo graag onder de aandacht brengen, hebt u grondwettelijk het recht om te roken. Maar bedenk dat dit betekent dat u grondwettelijk ook het recht hebt om te riskeren dat u sterft aan long- of keelkanker, aan hart- en vaatziekten, aan emfyseem, aan de ziekte van Buerger (zie kader op blz. 9) en aan een menigte andere dodelijke aandoeningen. Gesteld echter dat u het roken juist wilt opgeven, hoe zult u daar dan in slagen? Wat is ervoor nodig? Motivatie!

[Illustratie op blz. 12]

De Amerikaanse Surgeon General Koop heeft constant gewaarschuwd voor de gevaren van tabakgebruik

[Verantwoording]

Public Health Service photo