India’s heilige Ganga — Waarom door miljoenen aanbeden?

Door Ontwaakt!-correspondent in India

De rivier de Ganges, of Ganga zoals ze in India wordt genoemd, is door de hele geschiedenis heen door hindoes vereerd als de heiligste rivier ter wereld. Reeds eeuwenlang stromen miljoenen aanbidders naar haar oevers. Waarom gaan mensen erheen? Wat zoeken zij er? Een korte blik op de rivier in dit artikel zal bijdragen tot het vinden van het antwoord op die vragen.

IN DE heilige stad Hardwar, bij de uitlopers van de Himalaja, wordt een glanzende, witte Mercedes-Benz door de smalle straten gemanoeuvreerd. Voorzichtig worden fietstaxi’s, door een paard getrokken tonga’s, scooters en voetgangers gepasseerd. Ten slotte, aan de rand van de stad, stopt de wagen bij een plek die uitziet over de Ganga.

Hoewel de rivier stroomafwaarts zwaar vervuild is, zijn de blauwgroene wateren hier bij Hardwar, waar ze fris aankomen na een afdaling uit de bergen, een lust voor het oog. Maar de auto heeft niet louter voor de aanblik zo’n verre reis gemaakt.

Het portier gaat open en er stapt een kennelijk beschaafd, modern Indiaas gezin uit. Als de moeder haar scharlakenrode sari rechttrekt, vangen haar gouden armbanden en kettingen de zonnestralen en schitteren fel. De vader sluit de auto af en roept de kinderen bij elkaar, allemaal gekleed in modieuze jeans en sportkledij. Zo te zien is het een welvarend gezin dat kennelijk niet geplaagd wordt door de zorgen waarmee de armen te kampen hebben. Niettemin zijn zij net als degenen met een veel bescheidener achtergrond hierheen gekomen om de godin Ganga te aanbidden, in de hoop dat zij haar krachten ten behoeve van hen zal aanwenden.

Bij de Hari Ki Pauri, de heilige ghat waar men baadt, doen zij hun schoenen uit en dalen dan de treden naar de rivier af. Een ogenblik later zijn zij verdwenen tussen de menigte kleurrijke sari’s en andere regionale klederdrachten. Hier komt op ongeacht wat voor dag een doorsnee van de Indiase bevolking, rijk en arm, naar de oevers van de Ganga. Een fundamentele geestelijke behoefte, die wereldwijd haar parallellen heeft, trekt hen erheen.

Heilige riten en onbevreesde devotie

Bij de plaats waar gebaad wordt, staan priesters gereed om de pelgrims te helpen bij het verrichten van het ritueel dat bij de Ganga poeja (aanbidding) hoort. Zij offeren bloemen en zingen gebeden. Dan brengt de priester een teken of tilak van rode of gele pasta op het voorhoofd van de aanbidders aan. Nu volgt er een opmerkelijke tentoonspreiding van onbevreesde devotie.

Het koude, woelige water van een novemberdag vermag de pelgrims niet tegen te houden. Dapper stappen jong en oud de ijskoude rivier in. Genietend van deze gelegenheid die zich misschien maar eens in hun leven zal voordoen, laten zij toe dat Ganga’s water hun lichaam doet verstijven. Zelfs kleine kinderen worden in de armen van hun voorzichtige ouders in het water ondergedompeld. Huiverend maar voldaan stappen de baders eruit om zich te koesteren in de warmte van Surya, de zonnegod. Later zullen zij enkele van Hardwars talrijke tempels bezoeken of misschien koers zetten naar het 26 kilometer stroomopwaarts gelegen Rishikesh. Daar vertoeven tientallen swami’s langs de oevers van de Ganga en buitenlanders stromen erheen voor meditatie en yogalessen.

Tegen het vallen van de avond zijn de pelgrims bij de ghat terug voor enige tijd van speciale aanbidding. Gezinnen en echtparen komen met stevige bootjes die van groene bladeren zijn gemaakt. Ze zijn gevuld met kleurige goudsbloemen, geurende rozeblaadjes en een klein lemen kommetje met een lampepit. Twee jonggehuwden ontdoen zich van hun schoeisel, bidden samen, steken de lampepit aan en zetten het bootje zachtjes op het voorbijstromende water. Zoals zo veel pasgetrouwden hebben zij Ganga misschien gevraagd hen met een gezonde zoon te zegenen. Na smeekbeden te hebben opgezonden, laten ook anderen hun kleine vaartuigjes te water. Al gauw is de rivier overdekt met een vloot van dansende lichtjes, die snel door de sterke stroom worden meegevoerd.

Plotseling wordt de avondstilte verbroken door een verwoed klokgelui uit de tempel. Het lawaai houdt een paar minuten aan terwijl de priesters aan de rivieroever met brandende lampen zwaaien en lofliederen voor Ganga zingen. Zo eindigt er weer een dag van aanbidding en devotie.

„Drinken aan de borst van je moeder”

De Ganga is ongetwijfeld uniek onder de rivieren, maar niet vanwege haar fysieke eigenschappen. Bijna dertig rivieren in de wereld zijn langer en in India zelf geldt dat zeker voor de Brahmaputra en de Indus. Niettemin wordt de Ganga vanaf haar nederige begin op een gletsjer tot waar ze breeduit in de Golf van Bengalen uitmondt, over haar hele lengte van 2700 kilometer aanbeden. Een derde van de 800 miljoen inwoners die het land telt, woont in het stroomdal van de Ganga en is in hoofdzaak van de rivier afhankelijk voor voedsel, water en bevloeiing. Veel meer dan enige andere rivier is de Ganga het symbool van India.

Voor hindoes is de Ganga dan ook Ganga Ma, of Moeder Ganges. De rivier wordt bezien als een trouwe moeder die haar kinderen voedt en reinigt, zowel lichamelijk als geestelijk. Vandaar dat de Indiase dichter Tulsidas de Ganga beschreef als bhukti mukti dayini, de schenkster van zowel redding als stoffelijk genot. Uit haar drinken, is „als drinken aan de borst van je moeder”, zei een gelovige. Die gevoelens weerspiegelen de nauwe band tussen de rivier en haar aanbidders. Zo sterk is deze band geweest dat in vroeger jaren pelgrims zonder te aarzelen hun ’leven aan haar offerden’ door zich opzettelijk in haar water te verdrinken.

Dit idealistische beeld heeft thans een nieuw karakter en een andere kleur gekregen. Als de Ganga haar weg zoekt langs welvarende steden, neemt ze een gestage stroom rioolwater en chemicaliën op. Een waterbouwkundig ingenieur betreurde de situatie met de woorden: „De armen doen eenvoudig hun behoeften in de rivier, de rijken ontdoen zich van hun industriële afval en de vromen gooien er hun lijken in.” Men schat dat er elke dag minstens tienduizend lijken in de rivier worden geworpen. Toch dompelen dagelijks bij de stad Varanasi (Benares) verrukte baders zich ritueel onder in het nu donkere, bruine water, zonder te letten op wat er van nabijgelegen crematieplaatsen aan komt drijven. Vol vertrouwen verrichten zij het achaman, het drinken van wat Gangawater als onderdeel van de zonaanbidding.

„Ik zal de heilige onderdompeling blijven doen totdat ik sterf”, zei een geleerde die dicht bij de Ganga woont. „Maar iedere keer dat ik het achaman doe . . ., woedt er een geweldig conflict in mij.” Een Indiaas tijdschrift gaf op deze uitspraak als commentaar: „Als geleerde weet professor Mishra dat het water dat hij drinkt verontreinigd is. Maar Mahant Veerbhadra Mishra moet het heilige water van de Ganga wel drinken, en misschien is er geen beter voorbeeld te vinden van de gevoelens die hindoes voor de Ganga koesteren.”

Waarom zijn hindoes zo verknocht aan de Ganga? Die devotie kan een raadsel zijn voor degenen die de mythe van haar legendarische oorsprong niet kennen en niet weten welke krachten aan haar water worden toegeschreven. Daarin liggen de geheimen van de mystieke greep die de Ganga op haar volk heeft.

Afgedaald uit de hemel — Waarom?

De legende van de Ganga is al net zo uitgesponnen als alle verhalen over hindoegoden en -godinnen. De exacte details lopen uiteen maar in het kort luidt het verhaal aldus:

Koning Sagara had 60.000 zonen, die door de wijsgeer Kapila werden gedood. Hun zielen waren gedoemd voor eeuwig op aarde rond te zwerven tenzij de godin Ganga uit de hemel zou neerdalen om hen te reinigen en hen van de vloek te verlossen. Vanwege de boetedoening van een andere koning, Bhagirathi, kwam Ganga naar de aarde en werd opgevangen in het haar van de god Shiva — de besneeuwde toppen van de Himalaja. Vandaar snelde zij naar de zee en haar water reinigde de ziel van de 60.000 zonen van koning Sagara en voerde hen terug naar het paradijs.

Dat is de reden waarom al eeuwenlang miljoenen mensen de Ganga bezoeken en aanbidden. Ganga heeft volgens haar aanbidders de macht om te verlossen, te zuiveren, te reinigen en te genezen. Een oud hindoegeschrift, de Brahmandapurana, verklaart: „Zij die zich eenmaal devoot in de zuivere stromen van de Ganga baden, hun stammen worden door Haar beschermd tegen honderdduizenden gevaren. Het geslachtenlang opgehoopte kwaad wordt tenietgedaan. Door gewoon in de Ganga te baden, wordt men onmiddellijk gezuiverd.” Verder verkrijgt men, zo wordt gezegd, door het drinken van het water van de Ganga onsterfelijkheid. Aan de Ganga te sterven, gecremeerd te worden op haar oevers en de as dan in de rivier te laten strooien, wordt geacht tot de eeuwige gelukzaligheid te leiden. De ziel — die door velen als onsterfelijk wordt beschouwd — zou verlost worden uit de cyclus van wedergeboorten, zodat ze eindelijk kan rusten, opgaand in het wezen van god.

Genezing van alle naties nabij

Het verlangen naar geestelijke reiniging en naar verlossing van lijden schijnt alle mensen overal eigen te zijn. In andere delen van de wereld wordt die redding of mukti op andere manieren gezocht. Sommigen belijden hun zonden aan een tussenpersoon, een priester bijvoorbeeld, om vergeving te ontvangen en dan de vereiste boetedoening te verrichten. Anderen denken dat een mens door gebeden, het lezen van heilige geschriften, offers, het geven van gaven en aalmoezen, of zelfverzaking gezuiverd kan worden van zijn fouten en na de dood zegeningen kan verwerven. Maar is er, gezien die tegenstrijdige denkbeelden, een weg die met zekerheid verlossing van zonde en dood brengt?

Het is interessant dat een oud heilig boek, de bijbel, ook over de geestelijke reiniging en genezing van de mensheid spreekt in samenhang met een rivier. De profeet en schrijver Johannes zag een visioen van „een rivier van water des levens” die vanuit de troon van God stroomde. In plaats van baders stonden er langs de oevers vruchtbomen die een overvloedige oogst opleverden „tot genezing van de natiën”. — Openbaring 22:1, 2.

De bijbel spreekt hier in symbolische taal over de wonderbaarlijke voorziening van de Schepper om de mensheid voor altijd van zonde en dood te verlossen en eeuwig leven te verschaffen. Dank zij deze voorziening zullen grote menigten die gebaad hebben in het water van de Ganga — te zamen met miljoenen die de Ganga nooit gezien hebben — in de gelegenheid zijn in de zeer nabije toekomst van de zonde gereinigd en van de dood verlost te worden.a

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 15]

Te midden van talrijke tempels en heiligdommen komen allerlei mensen in de Ganga baden

[Illustratie op blz. 15]

Aan de oever van de rivier helpt een priester een vrouw bij het ritueel van de Ganga poeja of aanbidding

[Illustratie op blz. 16]

Een pantheon van hindoegoden en -godinnen in een van de vele tempels van Hardwar

[Illustratie op blz. 17]

Een jonge vrouw treft voorbereidingen om haar bootje de Ganga te laten afdrijven