Moet uw kerk zich inlaten met de politiek?

Door Ontwaakt!-correspondent in Brazilië

HIJ is lang en broodmager. Zo te zien is de jongen al geruime tijd niet in bad geweest. Hij is schoenpoetser en op zoek naar klanten. In het wachtlokaal biedt iemand hem een eigengebakken koek aan. Gretig pakt hij de koek met zijn vuile handen aan. Zonder een woord te zeggen, gaat hij op de grond zitten en begint de koek naar binnen te schrokken. Andere kinderen verschijnen en krijgen elk een klein stukje. In een mum van tijd is de koek verdwenen.

Overal ter wereld zijn zulke deerniswekkende taferelen in de grote steden heel gewoon. Daar leven en sterven talloze daklozen op straat. In hutten en krottenwijken doen moeders alles wat zij kunnen, lijden zelfs honger, ter wille van hun kleintjes. Maar zoals de voormalige Amerikaanse president Lyndon B. Johnson eens zei: „De hedendaagse politieke belangen maken het verleidelijk de zeer armen over het hoofd te zien omdat zij een onnoemelijk kleine minderheid vormen.”

Terzelfder tijd wordt iemand, wanneer hij met zijn eigen ogen hongerige kinderen ziet, gedwongen zich af te vragen: ’Wat zal er met al die aan hun lot overgelaten kinderen gebeuren? Zullen de behoeftigen ooit hulp ontvangen?’

Welke rol speelt de kerk?

Ongetwijfeld laten kwesties als armoede, huisvesting en gezondheidszorg u niet koud. Hebt u zich daarom ooit afgevraagd: ’Moet mijn kerk zich actief met sociale hervormingen bezighouden?’

Misschien bent u geneigd te antwoorden: ’Waarom niet? De kerk dient immers haar invloed aan te wenden om de wereld te verbeteren.’ Of bent u misschien dezelfde mening toegedaan als de Braziliaanse minister van Justitie, Paulo Brossard, die zei: „Seculiere kwesties worden opgelost door de staat, en geestelijke kwesties door de kerk”?

In Brazilië, waar in naam meer katholieken zijn dan in enig ander land, spreken de bisschoppen nu openlijk over sociale vraagstukken. De Latin America Daily Post merkt bijvoorbeeld op: „De Braziliaanse kerk werpt zich steeds meer op als voorvechtster van de zaak van de landlozen, wat een historische ommekeer betekent vergeleken met de tijd dat de kerk meer steun gaf aan de oligarchie [heersende klasse].”

Een nieuwe theologie

De ommekeer of verandering die onder veel katholieke geestelijken plaatsvindt, heeft geresulteerd in een radicaal nieuwe theologie. Volgens een Braziliaanse krant „wordt met de bevrijdingstheologie gedoeld op een wijdverbreide beweging onder de Braziliaanse priesters die voor kerkelijke steun aan revolutionaire elementen zijn, met als doel armoede en onderdrukking te bestrijden”.

Deze alternatieve theologie beweert dat Jezus een bevrijder was. Ze propageert het ’fundamentele geloof dat de voornaamste taak van het christendom ook de politieke mobilisatie van de armen omvat’. De bevrijdingstheologie zegt derhalve dat in een wereld waarin de armen altijd op het hart is gedrukt passief te blijven, actie gerechtvaardigd is.

De activist Francis O’Gorman legt uit: „Er moet een verandering komen. Er is iets mis in de maatschappij wanneer twee derde van de wereld armoede lijdt omdat hun rechten worden geschonden. Wij hebben de middelen om iedereen te voeden. Wij zien de rijken rijker worden terwijl de armen armer worden.”

Een oorzaak van verdeeldheid in de kerk

De bevrijdingstheologie brengt ernstige verdeeldheid binnen de Katholieke Kerk. Paus Johannes Paulus II heeft zich bijvoorbeeld veroordelend uitgelaten over de betrokkenheid van priesters. Hij zei: „De idee van Christus als een politiek figuur, een revolutionair, als de activist uit Nazareth, komt niet overeen met de kerkelijke leer.” De paus probeert in feite de bewegingen die activisme voorstaan te beteugelen, uit vrees dat de Latijns-Amerikaanse kerk zich door radicale machten laat manipuleren.

Niet zo lang geleden riep de paus de Braziliaanse theoloog Leonardo Boff tot de orde omdat hij de bevrijdingstheologie propageerde. Interessant genoeg kritiseren katholieke prelaten zoals de paus de voorstanders van de bevrijdingstheologie niet wegens hun betrokkenheid bij de politiek, want de kerk zelf heeft een lang bericht van een dergelijke betrokkenheid opgebouwd. Nee, het voornaamste bezwaar geldt de overeenkomsten die de bevrijdingstheologie vertoont met de communistische ideologie.

Vicente kardinaal Scherer van Brazilië verklaarde dat communisten „een tactiek hebben die verschilt van de in het verleden gebruikte tactiek om te infiltreren en domineren. In plaats van brute methoden te gebruiken . . . proberen zij bepaalde groeperingen binnen de Kerk voor hun zaak te winnen, en jammer genoeg zijn zij erin geslaagd deze groeperingen propaganda te laten maken voor de communistische zaak.”

Boaventura Kloppenburg, een katholieke bisschop uit Salvador (Brazilië), zei over voorstanders van de bevrijdingstheologie: „Zij willen een herlezing van het Evangelie, een herinterpretatie van de leer en de geschiedenis, een liturgie die geschikt is gemaakt voor het volk, een uitschakeling van het morele geweten, zodat mensen probleemloos revolutionaire daden kunnen bedrijven.”

Geen wonder dat oprechte katholieken het moeilijk vinden kerkelijke leiders te volgen die het onderling zo oneens zijn.

Zal de bevrijdingstheologie succes hebben?

Hoewel de voorstanders van de bevrijdingstheologie het wellicht goed bedoelen, komen de noodzakelijke hervormingen niet zo eenvoudig tot stand. De complexiteit van de mensenmaatschappij en overgeërfde zelfzucht wijzen er duidelijk op dat zelfs al wordt er een verandering tot stand gebracht, de problemen nog niet zijn opgelost. Lord Halifax schreef: „Wanneer mensen strijden voor hun vrijheid, levert hun overwinning hun zelden iets anders op dan nieuwe meesters.”

Vraag u af: Weten degenen die bewegingen als de bevrijdingstheologie voorstaan, welk uiteindelijke resultaat dat zal hebben? Jezus waarschuwde dat men zich niet blindelings moet laten leiden, met de woorden: „Indien nu een blinde een blinde leidt, zullen beiden in een kuil vallen.” — Matthéüs 15:14.

Welnu, bent u er zeker van dat u een realistisch beeld hebt van de benarde positie van de armen in de Derde Wereld en de oplossing daarvoor? Ziet God de problemen van armoede en onderdrukking, en zal hij er iets aan doen?

[Inzet op blz. 4]

„Wanneer mensen strijden voor hun vrijheid, levert hun overwinning hun zelden iets anders op dan nieuwe meesters”