Mannen die hun vrouw mishandelen — Een blik van nabij
DESKUNDIGEN zijn unaniem van mening dat mannen die hun vrouw slaan, in wezen hetzelfde profiel hebben. Artsen, advocaten, politieagenten, rechterlijke ambtenaren en maatschappelijk werkers — degenen die beroepshalve dagelijks met gezinsgeweld in aanraking komen — zijn het hierover eens. Een rechterlijk ambtenaar zei: „Narcisme — dat is de voornaamste karaktertrek. De overeenkomst tussen een vrouwenbeul en een klein kind is verbazingwekkend. Verhalen van woedeaanvallen worden mij verteld door iedere vrouw met wie ik te maken krijg. De vrouwenbeul beziet de wereld alleen vanuit het oogpunt hoe ze in zijn behoeften kan voorzien.” Deze ambtenaar bestempelde de vrouwenbeul als „sociopatisch”, dat wil zeggen dat hij niet in staat is de gevolgen van zijn daden te overzien.
„Het is interessant”, zei een schrijver, „dat mannen die anderen mishandelen, in de regel met een minderwaardigheidscomplex behept zijn, dezelfde karaktertrek die zij hun slachtoffers proberen te bezorgen.” „Bezitsdrang en jaloezie, alsook seksueel onvermogen en een minderwaardigheidsgevoel zijn gebruikelijke karaktertrekken van mannen die hun vrouw mishandelen”, aldus een persbericht. Instemmend met dit profiel van de vrouwenbeul zegt een bekend psychiater: „Mishandeling is één manier waarop de incompetente man zijn mannelijkheid tracht te bewijzen.”
Iemand die zijn vrouw mishandelt, bedient zich derhalve van geweld als een middel om zijn gezag te behouden en zijn macht over zijn huwelijkspartner te tonen. Een vrouwenbeul verklaarde: „Als wij ermee ophouden te slaan, verliezen wij onze macht. En dat is ondenkbaar, onduldbaar.”
Vaak is de man die zijn vrouw mishandelt, zonder reden ongerijmd bezitterig en jaloers. Hij fantaseert misschien dat zijn vrouw een romantische verhouding heeft met de postbode, de melkboer, een goede vriend van het gezin of wie dan ook met wie zij in contact komt. Ook al behandelt hij zijn vrouw slecht en doet hij haar lichamelijk pijn, toch is hij ontzettend bang om haar kwijt te raken. Als de mishandelde vrouw dreigt hem te verlaten, zal hij op zijn beurt misschien dreigen haar en zichzelf te doden.
Jaloezie kan dikwijls haar afzichtelijke kop opsteken als de vrouw zwanger is. De man voelt zich misschien bedreigd vanwege de mogelijkheid dat de genegenheid van zijn vrouw nu niet langer uitsluitend naar hem zal uitgaan, maar dat de baby de onverdeelde aandacht zal krijgen. Veel mishandelde vrouwen berichten dat zij voor het eerst door hun man mishandeld werden toen zij tijdens hun eerste zwangerschap gewelddadig door hem in de maag gestompt werden. „Het narcisme waarmee hij behept is, kan hem in een positie brengen waarin hij metterdaad zal proberen de foetus te doden”, zei een rechterlijk ambtenaar.
Een cyclus van geweld
Nog een karakteriserend kenmerk van de vrouwenbeul is de cyclus waarin het geweld zich afspeelt, zoals door talloze mishandelde vrouwen wordt bevestigd. In het eerste stadium neemt de man misschien alleen zijn toevlucht tot schelden, het gebruik van beledigende taal. Hij dreigt misschien de kinderen van haar af te pakken, met de mededeling dat zij hen nooit meer zal terugzien. Omdat zij zich bedreigd voelt, geeft zij misschien toe dat het allemaal haar fout is, waardoor zij de verantwoordelijkheid voor zijn wangedrag op zich neemt. Zij speelt hem nu in de kaart. Hij krijgt haar in zijn macht. Maar hij moet een groter overwicht hebben. Deze eerste fase kan op elk willekeurig moment na het huwelijk beginnen — soms al binnen een paar weken.
Fase twee kan aanbreken met een explosieve uitbarsting van geweld — schoppen, stompen, bijten, aan haar haren trekken, haar tegen de vloer gooien, op een gewelddadige manier seksuele handelingen verrichten. Voor de eerste maal kan de vrouw beseffen dat zij geen schuld heeft. Zij redeneert dat de oorzaak mogelijk ergens buiten het huwelijk ligt — spanningen op het werk of het niet kunnen opschieten met collega’s.
Onmiddellijk na de uitbarsting van geweld wordt de vrouw getroost door de berouwvolle houding van haar man. Hij bevindt zich nu in de derde fase van de cyclus. Hij overlaadt haar met geschenken. Hij smeekt haar om vergeving. Hij belooft haar dat het nooit weer zal gebeuren.
Maar het gebeurt toch weer — steeds weer. Er is geen berouw meer. Het is een levenswijze geworden. De dreiging dat hij haar zal doden, is altijd aanwezig als zij dreigt weg te lopen. Zij is nu volledig in zijn macht. Denk nog eens terug aan de eerder aangehaalde woorden van een vrouwenbeul: „Als wij ermee ophouden te slaan, verliezen wij onze macht. En dat is ondenkbaar.”
Nog een overeenkomst
Onveranderlijk zullen vrouwenbeulen hun partners ervan beschuldigen de afranselingen uit te lokken. De projectleider van een opvangcentrum voor mishandelde vrouwen bericht: „De man die slaat, zegt tot zijn eega: ’Omdat jij dit of dat verkeerd doet, daarom sla ik je.’ Of: ’Ik sla je omdat het eten niet op tijd klaar was.’ Het is altijd haar fout. En als zo’n emotionele mishandeling jarenlang doorgaat, wordt de vrouw zo gehersenspoeld dat zij het gaat geloven.”
Eén vrouw kreeg van haar man te horen dat zij de aanvallen uitlokte door dingen die zij verkeerd had gedaan. „Naarmate het geweld escaleerde, namen ook de excuses toe. En het was altijd: ’Kijk nu eens wat je me hebt laten doen. Waarom wil je toch dat ik zulke dingen doe?’”
Een vrouwenbeul die zijn leven had gebeterd en wiens vader ook een vrouwenbeul was, zei: „Mijn vader kon nooit toegeven dat hij ongelijk had. Hij bood nooit zijn verontschuldigingen aan en evenmin nam hij de verantwoordelijkheid voor zijn daden op zich. Hij gaf altijd zijn slachtoffer de schuld.” De zoon geeft ook toe: „Ik beschuldigde mijn vrouw ervan dat zij zelf om een pak slaag vroeg.” „Vijftien jaar lang”, zei een ander, „mishandelde ik mijn vrouw omdat zij een van Jehovah’s Getuigen was. Ik gaf mijn vrouw overal de schuld van. Ik besefte niet hoe verkeerd ik handelde totdat ik de bijbel ging bestuderen. Nu is het een zwarte bladzijde in mijn leven. Ik probeer de herinnering eraan te vergeten, maar die is er altijd.”
Het verslag van de vader en de zoon die beiden gewoon waren hun vrouw te slaan, is niet uniek. Het is veeleer het algemene kenmerk van mannen die hun vrouw mishandelen. De zoon erkende dat in zijn familie het slaan van de echtgenotes 150 jaar terugging en als het ware van vader op zoon werd doorgegeven. Volgens de Nationale Vereniging tegen Huiselijk Geweld „zal van de kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld, 60 procent van de jongens uiteindelijk hun vrouw slaan en wordt 50 procent van de meisjes het slachtoffer”.
Een journalist zei: „Zelfs al blijft deze kinderen de mishandeling bespaard en hebben zij op het eerste gezicht geen schade opgelopen, zij hebben iets geleerd dat zij waarschijnlijk nooit zullen vergeten: dat het aanvaardbaar is problemen en spanningen op gewelddadige wijze aan te pakken.”
Beheerders van tehuizen voor mishandelde vrouwen zeggen dat jongens die gezien hebben dat hun moeder door hun vader geslagen werd, zich vaak gewelddadig tegen hun moeder keren of dreigen hun zusters te doden. „Dit is niet gewoon kinderspel”, zei één beheerder. „Het is serieus bedoeld.” Omdat de kinderen gezien hebben dat hun ouders geweld als uitlaatklep voor hun woede gebruiken, menen zij dat zij geen andere keus hebben.
Volgens een bepaald kinderversje zijn kleine meisjes gemaakt van „suiker en specerij, en al wat lief is daarbij”. Deze kleine meisjes worden groot, en zij worden onze moeders en vrouwen, zonder wie de echtgenoten naar hun zeggen niet kunnen leven. Dan is vrouwenmishandeling toch beslist in strijd met de gerechtigheid, maar wiens gerechtigheid — die van de mens of van God?