Portugal — 26 jaar later

„U HEBT dertig dagen om het land te verlaten.” Met dat ultimatum werden mijn vrouw en ik in 1962 gedwongen Portugal, onze zendingstoewijzing, te verlaten.

Samen met vier andere zendelingen werden wij het land uitgezet omdat wij getuigen van Jehovah waren en neutraal in zaken van oorlog en politiek. Mijn negentienjarige bijbelstudent, João Gonçalves Mateus, was de eerste Portugese Getuige die zich vastberaden beriep op zijn neutraliteit. Het hoofd van de geheime politie noemde João’s naam tegenover mij en vertelde mij dat een dergelijke principiële dienstweigering een luxe was die Portugal niet zou tolereren. Toen wij Portugal verlieten, verloor ik het contact met João.

Portugal was destijds een katholiek-fascistische dictatuur die worstelde met opstand in haar Afrikaanse kolonies. De geest van de bevolking werd onderdrukt en verstikt. Overal heerste wantrouwen door het betaalde-verklikkersysteem, waarbij men verraden kon worden aan de beruchte geheime politie — a PIDE (Polícia Internacional e Defesa do Estado), zoals die in het Portugees werd genoemd.

Dus werden wij het land uitgezet, en Jehovah’s Getuigen werden een verboden religie tot 1974, toen een door het leger gesteunde revolutie het fascistische regime omverwierp en democratie en godsdienstvrijheid hun intrede deden. In december van dat jaar werden de Getuigen gelegaliseerd en spoedig hadden zij een bijkantoor georganiseerd in Estoril, een paar kilometer van Lissabon aan de kust. Maar door de snelle expansie van het werk werd het bijkantoor te klein. In 1983 werd er land gekocht voor een nieuw Wachttorenbijkantoor of „Bethel”-complex („Huis van God” in het Hebreeuws). Er werd door de Getuigen een prachtig nieuw gebouw opgetrokken in het stadje Alcabideche.

Bethel is gelegen op een heuvel vanwaar men een uitzicht heeft dat zich helemaal uitstrekt tot Lissabon en de beroemde hangbrug over de Taag, die naar het indrukwekkende beeld van Cristo Rei (Christus Koning) voert. In de andere richting kijkt men uit op Estoril en de kustlijn.

Wij werden, samen met vele andere vroegere zendelingen, uitgenodigd om het inwijdingsprogramma in april 1988 bij te wonen. Toen mijn vrouw en ik bij de controlepost van de politie op het vliegveld van Lissabon arriveerden, drong de vraag zich aan mij op of wij tegengehouden zouden worden. Zouden zij de oude zwarte lijst checken die ons 26 jaar geleden de mogelijkheid had ontzegd het land weer binnen te komen? Helemaal geen probleem. De PIDE was verdwenen en wij ontdekten een nieuw Portugal — de mensen waren meer open, glimlachten en waren mededeelzamer. En in plaats van de 1000 Getuigen die wij in 1962 hadden achtergelaten, zijn er nu meer dan 33.000, een verhouding van één Getuige op 297 bewoners, een van de beste gemiddelden in Europa!

Wij gingen naar het Restelo-voetbalstadion (in Belém) voor de middaglezing, die gehouden werd door een lid van het Besturende Lichaam van Jehovah’s Getuigen, Milton Henschel, en werd vertaald door Mario Pinto Oliveira. Wat een voldoening voor mijn vrouw — zij had Mario ruim 26 jaar geleden Engelse les gegeven. Toen wij de heuvel naar het stadion beklommen, waren wij onder de indruk van het schouwspel — meer dan 46.000 Portugese Getuigen en hun vrienden stroomden samen om het programma bij te wonen.

Toen het programma beëindigd was, zag ik een goedgebouwde Portugese Getuige van in de veertig die kennelijk met mij wilde spreken. „Irmão Erico (Broeder Eric), ken je me niet meer?” vroeg hij. Ik moest bekennen dat ik hem niet herkende. Maar toen keek ik wat beter en trok een paar kilo van zijn gewicht af en 26 jaar van zijn leeftijd — het was João Gonçalves Mateus! Wat een vreugdevolle hereniging na al die jaren! Hij stelde ons voor aan zijn vrouw en drie dochters, een prachtig gezin en allemaal getuigen van Jehovah.

Wij brachten vier gelukkige dagen in Portugal door en hernieuwden oude vriendschappen. Wat aanmoedigend getrouwe mannen en vrouwen te zien die ondanks de vervolging al die jaren volhard hadden. Een van hen was José Lança, journalist in de tijd dat wij vervolgd werden en nu een reizend opziener die de gemeenten bezoekt. Een ander was António Cordeiro, de eerste pionier in Portugal. Hun blijde gezichten weerspiegelden Portugals nieuwe geestelijke voorspoed, het resultaat van tientallen jaren getrouw het goede nieuws van Gods koninkrijk prediken.

Wij bezochten de straat waar vroeger onze geheime Koninkrijkszaal was, op de tweede etage van de Calçada de Arroios nummer 66. Nu was het weer een appartement. Er zijn nu echter meer dan 440 gemeenten van Jehovah’s Getuigen, die overal in het land bijeenkomen in wettige Koninkrijkszalen. Na 26 jaar weggeweest te zijn, constateerden wij dat Portugal beslist veranderd is — en veel beter voor Jehovah’s Getuigen. — Ingezonden.

[Illustratie op blz. 16]

Gezicht op het bijkantoor en de drukkerij van het Wachttorengenootschap in het Portugese Alcabideche

[Illustraties op blz. 17]

In het Restelo-voetbalstadion in Lissabon woonden 46.000 personen een speciaal programma bij

Geheime bijbelbespreking in de bossen bij Lissabon in 1961