Joegoslavië — een land met een fascinerende verscheidenheid

Door Ontwaakt!-correspondent in Joegoslavië

„HOE zeg je dat op z’n Joegoslavisch?” Die vraag van een buitenlander kan op minstens drie verschillende manieren worden beantwoord — steeds in een andere taal! Vraag verder aan zes ingeborenen van Joegoslavië welke nationaliteit zij hebben en de kans is groot dat u zes verschillende antwoorden krijgt — waarvan er waarschijnlijk niet één „de Joegoslavische” luidt!

Joegoslavië is inderdaad een land met een verrassende verscheidenheid. Dat komt voor een groot deel door de geografische ligging. Joegoslavië ligt in het zuidoosten van Europa, op het Balkanschiereiland, en wordt in het westen begrensd door de Adriatische Zee. Doordat Joegoslavië aan zeven staten grenst — Italië, Oostenrijk, Hongarije, Roemenië, Bulgarije, Griekenland en Albanië — is het onderhevig aan een verscheidenheid van culturele invloeden.

Zelfs het weer is gevarieerd: warme, droge zomers en zachte, regenachtige winters aan de kust; korte, koele zomers en lange winters met veel sneeuw in het bergland; warme zomers en koude winters in de noordelijke vlakten. En dit alles in een land dat slechts 1000 kilometer lang is en waarvan de grootste breedte van oost naar west 600 kilometer bedraagt.

Een natie van volken

Een nog grotere verscheidenheid echter geeft de bevolking te zien. Volgens in 1987 gedane schattingen noemt van de 23,5 miljoen bewoners van het land slechts een klein deel zich Joegoslaaf (Zuidslaviër). De overigen behoren voor hun gevoel tot de Serven, Kroaten, Bosniërs, Slovenen, Macedoniërs, Montenegrijnen of een van de talrijke minderheden.

Er is dan ook geen „Joegoslavische” taal; het Servokroatisch, Sloveens en Macedonisch delen de eer de officiële talen van Joegoslavië te zijn. En om de verscheidenheid nog groter te maken, er zijn hier twee alfabetten in gebruik: het Latijnse en het cyrillische.

Dit komt doordat Joegoslavië in feite een samenvoegsel is van een aantal kleinere naties, elk met hun eigen taal, gewoonten, cultuur en tradities. Dit agglomeraat van naties bestaat echter nog maar een betrekkelijk korte tijd, daar ze pas werden samengevoegd in 1918, toen het Koninkrijk der Serven, Kroaten en Slovenen werd geboren. Het was een ongemakkelijke verbintenis, maar ze duurde tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Uit de as van die oorlog verrees de Socialistische Federale Republiek Zuidslavië. Joegoslavië heeft dus van meet af aan een grote verscheidenheid gekend. Verder draagt het ook het culturele stempel van twee grote rijken die het in het verleden hebben overheerst: Oostenrijk-Hongarije in het noorden en het Ottomaanse Rijk in het zuiden.

Verscheidenheid die het gehemelte streelt

Daar juist de verscheidenheid een wezenlijk kenmerk is van dit land, kunt u nauwelijks verwachten iets in de zin van een typisch Joegoslavisch gerecht te vinden. In het noordwesten kunt u van Middeneuropees voedsel genieten. In het midden en het zuidoosten laat u zich Turkse delicatessen smaken. Aan de kust worden vis en fijne wijn geserveerd. Niettemin zijn bepaalde artikelen heel populair bij toeristen. Velen vragen om ćevapčići (uit te spreken als „tsje-wap-tsji-tsji”), kleine rolletjes gekruid gehakt die verrukkelijk ruiken. Ook veel gevraagd is šljivovica (uit te spreken als „sjlji-wo-wi-tsa”), de beroemde pruimenbrandewijn. En in gastvrije huizen in het hele land zal u bijna altijd turska kafa, een sterke, zwarte Turkse koffie, worden aangeboden. Die hoort erbij op gezellige bijeenkomsten. Hoewel hij wordt geserveerd in een klein kopje dat men een fildžan (uit te spreken als „fil-dzjan”) noemt, wordt u geacht er met kleine teugjes van te drinken zodat het genot ervan net zolang duurt als het gesprek.

Contrasten in temperament

Ook qua uiterlijk en temperament geeft de bevolking van Joegoslavië veel variatie te zien. In het noorden lijken de mensen op de bevolking van Midden-Europa. Zij zijn enigszins gereserveerd, beperken de vertrouwelijkheid in hun contacten en respecteren de privacy van anderen. Zuiderlingen zijn echter geneigd deze houding te interpreteren als een gebrek aan belangstelling voor het welzijn van anderen. Zij hebben veeleer een meer typisch Balkantemperament: zij uiten hun gevoelens gemakkelijk, waarderen een vertrouwelijke band, zijn behulpzaam en, volgens sommigen, nieuwsgierig op het bemoeizuchtige af!

Zo ziet men in het zuiden hele menigten, gewoonlijk ’s avonds, ogenschijnlijk doelloos op straat flaneren. Dit is korzo — een wandelingetje langs een straat waar men vast en zeker zijn vrienden tegenkomt of nieuwe vrienden maakt. Ook ziet men wel groepjes mannen die elke dag op een stoel of gehurkt voor hun huis of hun lievelingscafé zitten. In die buurten kunnen vreemdelingen niet onopgemerkt voorbijlopen. Als u voor de eerste keer een huis bezoekt, bent u al spoedig omringd door kinderen en volwassenen die u bestoken met vragen: „Wie bent u?” „Waar komt u vandaan?” „Wat komt u doen?” Maar als u de volgende keer komt, weet iedereen in die straat wie u bent!

Religieuze verscheidenheid

Dit heeft een interessante uitwerking op het werk van Jehovah’s Getuigen. Jehovah’s Getuigen staan overal ter wereld bekend om hun huisbezoeken, en dat geldt niet minder voor dit land, waar een eerste bezoek vaak veel aandacht van de buren trekt. Bij hun terugkeer bemerken Getuigen vaak dat iedereen in de buurt onverbloemd zijn mening over hen ten beste heeft gegeven. Als de positieve commentaren de overhand hebben, worden zij hartelijk welkom geheten.

Bij hun werk komen Jehovah’s Getuigen een grote verscheidenheid aan geloofsovertuigingen tegen. De Servisch-Orthodoxe Kerk, de Rooms-Katholieke Kerk, de islam en de Macedonisch-Orthodoxe Kerk beweren het grootste aantal aanhangers te hebben. Ook deze verscheidenheid is het gevolg van de krachten der geschiedenis. De missionarissen van de christenheid — Griekse missionarissen in het oosten en Frankische in het westen — hebben de Slavische bevolking in de negende eeuw bekeerd. Maar door de latere splitsing van de christenheid in de westerse Rooms-Katholieke en de oosterse Orthodoxe Kerk werd ook de Slavische bevolking verdeeld. Tot op deze dag domineert het rooms-katholicisme in het noordwesten terwijl de oosterse orthodoxie de overhand heeft in het zuidoosten van Joegoslavië. De Ottomaanse invasie van de Balkan bracht de islam naar dit land.

Het strekt de regering van Joegoslavië tot eer dat ze deze religieuze verscheidenheid tolerant tegemoet treedt. Jehovah’s Getuigen waarderen het vooral dat zij vrij bijeen kunnen komen voor aanbidding. De laatste jaren hebben zij in de streek van Slovenië zelfs toestemming gekregen om openbare zalen en sporthallen te gebruiken voor hun congressen. Het is hun een bijzonder genoegen de bijbelse waarheden met anderen te kunnen delen in dit land met zijn fascinerende verscheidenheid.

[Kaart/Illustratie op blz. 13]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

JOEGOSLAVIË

Belgrado

OOSTENRIJK

HONGARIJE

ROEMENIË

ITALIË

BULGARIJE

Adriatische Zee

ALBANIË

GRIEKENLAND

[Verantwoording]

Mladinska knjiga; Turistička štampa

[Illustratieverantwoording op blz. 15]

Mladinska knjiga; Turistička štampa