Wonderbaar gemaakt om in leven te blijven

IN UW lichaam bevinden zich wonderbaarlijke, verbazingwekkende, automatische mechanismen die ertoe bijdragen u levend en gezond te houden. Laten wij er kort eens een paar onder de loep nemen.

Eén voorbeeld daarvan vormen uw longen. Allereerst is er de epiglottis of het strotklepje, een kleine valdeur die de toegang tot de longen blokkeert als u voedsel doorslikt. Als tweede linie van de longverdediging is er het hoesten. Als derde is er een kleverige roltrap langs de weg naar uw longen waar kleine indringers door slijm worden gevangen, waarna ze door de opwaartse beweging van minuscule trilhaartjes worden verwijderd.

De laatste linie van de longverdediging is de vuilophaaldienst die gevormd wordt door witte bloedlichaampjes. Deze reinigers verzwelgen schadelijke microscopische deeltjes. Dank zij zulke mechanismen kunnen onze longen veilig blijven werken.

Terwijl u dit leest, trekt uw middenrif zich samen en ontspant zich dan weer. Bij elke samentrekking wordt er lucht in uw longen gezogen, en als de spieren zich ontspannen, wordt er lucht uitgedreven. Het middenrif ontvangt ongeveer vijftienmaal per minuut het bevel om dit te doen van een betrouwbaar commandocentrum in uw hersenen.

Het is interessant dat het eerste boek van de bijbel, dat 3500 jaar geleden werd geschreven, het Hebreeuwse woord neʹfesj gebruikt als aanduiding voor zowel mensen als dieren. Dit woord betekent letterlijk „een ademhaler”.a Op een medisch gezien nauwkeurige manier toont de bijbel dat het leven door de ademhaling in stand wordt gehouden en dat zonder „de adem van de levenskracht werkzaam . . . in zijn neusgaten”, zowel mens als dier snel sterven. — Genesis 1:20, 21, 24, 30; 2:7; 7:22.

Andere oude geschriften bevatten ongefundeerde bespiegelingen over het doel van de ademhaling. Griekse en Romeinse filosofen bijvoorbeeld hadden de vreemde theorie dat de ademhaling een vuur brandend hield in het hart en dat deze inwendige vlam het lichaam de nodige warmte verschafte.

Deze theorie bleef in zwang tot de zestiende eeuw en pas in onze twintigste eeuw werd het feitelijke doel van de ademhaling duidelijk. Zuurstof uit de lucht wordt door het bloed opgenomen en overgebracht naar de biljoenen cellen waaruit het lichaam bestaat. Elke levende cel op haar beurt gebruikt zuurstof om energie te produceren. Waar wij ook heen gaan op aarde, er is kostbare zuurstof beschikbaar voor dit vitale doel. Het is zoals een onderwijzer uit de oudheid tegen een groep Griekse filosofen zei: „De God die de wereld heeft gemaakt en alles wat daarin is . . . [geeft] aan allen leven en adem en alle dingen.” — Handelingen 17:24, 25.

De ademhaling speelt ook een essentiële rol bij het schoonhouden van het lichaam. Als het bloed door de longen gaat, geeft het kooldioxide af voordat het een verse hoeveelheid zuurstof opneemt. Wanneer wij actief bezig zijn, stijgt het kooldioxidepeil in ons lichaam. Een prachtig mechanisme voorkomt dat de cellen in dit afval stikken. Als het bloed door de hersenen stroomt, wordt een eventuele stijging in het kooldioxidepeil snel opgemerkt. Het commandocentrum reageert door de frequentie en de diepte van de ademhaling op te voeren.

Het regelen van de ademhaling vindt automatisch plaats. Maar net als bij een motorvoertuig dat een automatische versnellingsbak heeft met een keuzehefboom, kan de ademhaling als het ware met de hand worden bediend. Wij kunnen dankbaar zijn dat dit mechanisme ons in staat stelt onze adem in te houden als wij onder water zijn of ons uit een kamer haasten die vol rook staat. Maar wij kunnen onze adem niet oneindig inhouden, omdat het automatische mechanisme de „handbediening” uitschakelt als wij het bewustzijn verliezen. Zo wordt zelfs als wij slapen het lichaam van levenonderhoudende zuurstof voorzien.

Uw inwendige rivier des levens

Het aantal cellen in het lichaam gaat het menselijk begrip te boven. Een voorzichtige schatting is 75 biljoen — een cijfer dat vijftienduizend maal hoger ligt dan de bevolking van onze aarde. Voor het overbrengen van zuurstof naar elk van deze cellen is een transportsysteem nodig dat ingewikkelder en efficiënter is dan dat van een willekeurige moderne stad.

Het transportsysteem van het lichaam wordt gevormd door bloed dat door het hart, de slagaders, de aders en een netwerk van kleinere bloedvaten stroomt. Het is „een gesloten systeem van ongeveer 160.000 kilometer . . . buis”, vermeldt het boek The Human Body. Volgens die schatting zouden uw bloedvaten als ze in de lengte tegen elkaar werden gelegd, viermaal de aarde omcirkelen.

Dit enorme netwerk vervoert ook minuscule voedseldeeltjes die het uit de wanden van uw darmen opneemt. Zo wordt het hele lichaam van voedsel en zuurstof voorzien, zelfs de schijnbaar onbetekenende delen. Er groeien vijf miljoen haren uit uw huid; toch gaat er een netwerk van fijne bloedvaatjes naar de wortel van elke haar. De zorg die aan elk haartje wordt besteed, is iets verbazingwekkends. „Wordt niet bevreesd”, stelde Jezus zijn discipelen gerust, „zelfs de haren van uw hoofd zijn alle geteld.” — Matthéüs 10:28, 30.

De inhoud van het bloed stelt uw lichaam in staat per minuut naar schatting drie miljard nieuwe cellen aan te maken. De haargroei komt tot stand doordat zich aan de wortel cellen vermenigvuldigen. Terwijl de oude huid van uw lichaam schilfert, vermenigvuldigen zich eronder nieuwe huidcellen. Terwijl er cellen van de wanden van uw darmen loslaten, worden er nieuwe cellen gemaakt om ze te vervangen. Elke seconde worden er in uw beenmerg miljoenen rode bloedlichaampjes aangemaakt!

Natuurlijk wordt er bij al deze activiteit veel afval geproduceerd. Weer komt de bloedstroom te hulp door kooldioxide en kleine afvaldeeltjes af te voeren. Grotere afvaldeeltjes, zoals dode cellen, worden verteerd door witte bloedlichaampjes, die vanuit het bloed de weefsels binnendringen. Grote aantallen van deze reinigers verzamelen zich op de plaats van een infectie om zich van hun taak te kwijten. Voordat de medische wetenschap deze feiten ontdekte, vermeldde de bijbel eenvoudig: „De ziel [of het leven] van het vlees is in het bloed.” — Leviticus 17:11, 14.

Een noodsituatie — Het opvangen van bloedverlies

Hebt u ooit een verwonding opgelopen waardoor u hevig bloedde? De dood had het gevolg kunnen zijn als u te veel bloed had verloren. Maar meestal helpen in zo’n noodsituatie prachtige mechanismen, waarvoor de wetenschap geen volledige verklaring heeft, die afloop af te wenden.

Als een bloedvat wordt doorgesneden, trekt het zich samen, waardoor de bloedtoevloed minder wordt. Snel treedt er een tweede mechanisme in werking. Plaatjes in het bloed worden kleverig rond de plek van de verwonding en klonteren samen. Dan beginnen zich in de wond draden fibrine te vormen. Die binden de plaatjes tot een stolsel dat het laatste stroompje bloed hermetisch afsluit.

Wat gebeurt er echter als de bovengenoemde mechanismen het niet aankunnen? Bij hevige bloedingen komen andere mechanismen op gang. Minuscule receptoren in de vaten registreren snel een verlaging van de bloeddruk. Er gaan boodschappen naar de hersenen, die reageren door ervoor te zorgen dat de bloedvaten zich samentrekken. Tegelijkertijd geven de hersenen het hart bevel sneller te kloppen. Als de bloeding aanhoudt, lijden de hersenen zelf onder de gevolgen en reageren door deze zenuwreflexen te intensiveren. De hartfrequentie kan oplopen van de normale 72 slagen per minuut tot ongeveer 200. Hoe doeltreffend zijn zulke mechanismen?

De samengetrokken bloedvaten verminderen de bloedtoevoer naar de meeste delen van het lichaam. Daardoor en door de verhoogde hartfrequentie blijft de bloeddruk gehandhaafd. „Maar dank zij een prachtige voorziening”, merkt dr. A. Rendle Short op in zijn boek Wonderfully Made, „zijn de slagaders van de hersenen vrijgesteld van de algemene samentrekking.” Hetzelfde geldt voor de slagaders die de hartspieren verzorgen. Het bloed stroomt dan ook voornamelijk door deze vitale organen. Volgens professor Arthur Guytons Textbook of Medical Physiology wordt door de bovenstaande reflexen „de omvang van het bloedverlies dat kan optreden zonder dat de dood intreedt, ongeveer twee keer zo groot als mogelijk zou zijn indien ze zouden ontbreken”.

Ondertussen functioneren er andere mechanismen om het bloedvolume te vergroten. Dr. Miller verklaart in zijn boek The Body in Question: „De grootste prioriteit heeft het herstel van het vloeistofvolume. Indien het verlies laag genoeg is, kan het lichaam dit voor zichzelf doen door het bloed te verdunnen. Vloeistoffen worden onttrokken aan de weefsels; de urineproduktie vermindert automatisch en de waterinname via de mond neemt toe.”

Hoewel dr. Miller in het geval van een bloeding voorstander is van bloedtransfusie, geeft hij toe: „De meest onmiddellijke bedreiging voor het leven is niet een tekort aan bloed op zich maar een onvoldoende vloeistofvolume. . . . De toediening van . . . een plasmavervanger is een aanvaardbare noodoplossing in de eerste stadiums, daar de natuurlijke neiging van het lichaam om het volume van het bloed op peil te brengen door het te verdunnen erdoor wordt nagebootst.” Professor Guyton verklaart: „Er zijn verscheidene plasmavervangers ontwikkeld die bijna exact dezelfde [bloedsomloop-]functies verrichten als plasma [het vloeibare deel van het bloed].”

Het lichaam beschikt ook over een mechanisme om het tekort aan zuurstof vervoerende rode bloedlichaampjes op te vangen. In de Zuidafrikaanse documentaire televisieserie The Living Body werd in de aflevering „Ongeluk” uitgelegd: „Normaal produceert ons beenmerg rode bloedlichaampjes op ongeveer 20 procent van zijn totale capaciteit. Dit betekent dat indien zich een plotselinge vraag naar rode bloedlichaampjes voordoet, wij de produktiesnelheid ongeveer kunnen vervijfvoudigen.”

Hoe dankbaar dienen wij in het geval van een ongeluk te zijn dat ons lichaam over deze ingebouwde mechanismen beschikt. Andere mechanismen redden ons als wij door dodelijke microben worden bedreigd.

Uw immuunsysteem

Soms dringen gevaarlijke bacteriën of virussen het lichaam binnen en slagen erin zich in ons te vermenigvuldigen. Gelukkig hebben wij een groot afweercorps — de witte bloedlichaampjes — dat vreemde invallers aanvalt en vernietigt. Toch berokkenen witte bloedlichaampjes dank zij een prachtig mechanisme dat de wetenschap nog steeds niet kan doorgronden, gezonde lichaamscellen normaal geen schade.

Misschien hebt u op de televisie deze begaafde strijders wel eens aan het werk gezien. Het is een prachtig gezicht als een wit bloedlichaampje afval verzwelgt, maar het is nog ontzagwekkender te zien hoe het een ander lichaamsdeeltje inspecteert dat door een virus is besmet en de indringer dan met de hulp van een collega doodt. Zo wordt de infectie een halt toegeroepen.

Als een dodelijk virus of een andere vreemde indringer voor de eerste maal is binnengedrongen, kan het uw immuunstelsel een paar dagen kosten om het te vernietigen. Eerst moet de juiste lymfocyt (een speciaal type wit bloedlichaampje) gevonden worden. Het lichaam beschikt over miljoenen lymfocyten om uit te kiezen; elk ervan is in staat één soort wapen te maken dat bij een bepaald virus past.

Is de juiste lymfocyt eenmaal gevonden, dan vermenigvuldigt hij zich driftig. In enkele dagen tijd is de bloedstroom vol van deze strijders die zich aan de vijand vastklampen en hem vernietigen of antilichamen produceren die de vijand buiten gevecht stellen en hem voor vernietiging merken. „Het antilichaam”, zo verklaart het boek The Body Machine, „hecht zich aan de moleculen op het virusoppervlak, min of meer zoals een sleutel in een slot steekt.”

Uw immuunstelsel heeft nog een opmerkelijk vermogen. Als het juiste wapen eenmaal is gevonden, onthoudt het dat. Dit betekent dat er snel antilichamen gemaakt kunnen worden in het geval van een toekomstige invasie door hetzelfde type microbe. „Iemand die hersteld is van een kinderziekte, zoals mazelen, de bof of waterpokken, is gewoonlijk niet vatbaar voor een tweede aanval van deze ziekte”, verklaart het wetenschappelijke studieboek Elements of Microbiology.

Door met dit geheugenmechanisme samen te werken, heeft de medische wetenschap veel goeds bewerkstelligd. Vaccinaties zorgen ervoor dat het immuunstelsel antilichamen produceert tegen ziekten die iemand nog nooit heeft gehad. Op die manier worden kinderen immuun voor sommige ziekten. Bepaalde ziekten weerstaan echter de pogingen van de mens om ze onder controle te krijgen.

„Een groter begrip van antilichamen kan leiden tot een betere bestrijding van sommige ziekten, zoals kanker en hooikoorts”, zegt het boek Elements of Microbiology. „Toekomstig onderzoek”, zo voegt het eraan toe, „zal meer inzicht verschaffen in de manier waarop de werkingsduur van de immuunfunctie vergroot zou kunnen worden tot op hoge leeftijd om de gezondheid van alle mensen te verbeteren en hun levensduur te verlengen.” Toch werd in 1981, het jaar waarin dit studieboek werd uitgegeven, de immuundeficiëntieziekte AIDS geïdentificeerd. Zoals de naam te kennen geeft, valt het AIDS-virus een deel van het immuunstelsel van het lichaam aan, waardoor slachtoffers geen afweer hebben tegen bepaalde ziekten.

Merkt u hier iets tegenstrijdigs in? Het menselijk lichaam is inderdaad gemaakt om in leven te blijven. Op een wonderbaarlijke manier verdedigt, herstelt en vernieuwt het zichzelf. Toch ontbreekt er iets. Het is waar dat het mogelijk is bepaalde ziekten, zoals AIDS, te voorkomen door zich aan de beginselen in de bijbel te houden (Handelingen 15:28, 29; 2 Korinthiërs 7:1). Maar andere ziekten, zoals kanker, treffen soms zelfs mensen die serieuze voorzorgsmaatregelen nemen. Hoe komt dat? Werd de mens gemaakt om te leven of om te sterven? Deze vraag zal in een toekomstige uitgave van Ontwaakt! worden beantwoord.

[Voetnoten]

[Diagram op blz. 16]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

De epiglottis is een van de vele mechanismen die uw longen beschermen

Open epiglottis

Gesloten epiglottis

Luchtpijp

Slokdarm

[Diagram op blz. 17]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

Een netwerk van bloedvaatjes gaat naar de wortel van elke haar op uw lichaam

Haarzakje

Bloedvat

[Illustratie op blz. 18]

Het lichaam vernieuwt zich door naar schatting drie miljard cellen per minuut aan te maken

Dwarsdoorsnede van een cel

[Illustratie op blz. 19]

Wij worden geboren met een immuunstelsel dat ziekte bestrijdt