Jonge mensen vragen . . .
Hoe kom ik over de echtscheiding van mijn ouders heen?
„Ik herinner me nog dat mijn vader bij ons wegging. Wij hadden geen flauw idee wat er aan de hand was. Mama moest gaan werken en liet ons voortdurend alleen. Soms zaten we gewoon voor het raam en vroegen ons af of zij ons ook in de steek had gelaten. . . .” — Een meisje uit een uiteengevallen gezin.
BIJ een echtscheiding is het alsof je wereld instort; de ramp is zo groot dat het verdriet eindeloos lijkt. Toch kun je moed vatten als het bij jullie thuis tot een echtscheiding komt. Je kunt eroverheen komen.
Dit wil niet zeggen dat het ooit weer zal worden zoals vroeger. Een echtscheiding is droevig genoeg meestal definitief. Maar de ontreddering, de woede en het gevoel verraden te zijn, de angst dat je ouders niet meer van je houden — al die verwoestende emoties kunnen slijten en je leven kan zijn loop hernemen. Zoals de bijbel zegt, is er „een tijd om te genezen”. — Prediker 3:3.
De genezende werking van de tijd
Genezen kost echter tijd. Per slot van rekening kan het weken of zelfs maanden duren voordat letterlijk letsel, een gebroken been bijvoorbeeld, volkomen genezen is. Moet je dan niet hetzelfde verwachten als het om emotionele wonden gaat? Hoe lang zal het echter duren voordat je je weer redelijk jezelf gaat voelen?
De onderzoekers Wallerstein en Kelly, die een studie hebben gemaakt van kinderen uit uiteengevallen gezinnen, hebben geconstateerd dat binnen slechts enkele jaren na een echtscheiding „de algemeen voorkomende angst, het verdriet, het geschokte ongeloof . . . afnamen of helemaal verdwenen”. Sommige deskundigen zijn van mening dat het ergste van een echtscheiding binnen slechts drie jaar voorbij is. Dit kan een eeuwigheid lijken, maar er moet ook inderdaad heel wat gebeuren voordat je leven zich weer kan stabiliseren.
In de eerste plaats moet de huishoudelijke gang van zaken in het gezin — die door de echtscheiding verstoord is — gereorganiseerd worden. Het kan bijvoorbeeld maanden duren voordat de maaltijden en de was weer zo efficiënt worden verzorgd als vroeger, vooral als je moeder buitenshuis is gaan werken om de rekeningen te kunnen betalen. Er zal ook tijd verstrijken voordat je ouders emotioneel hun evenwicht hebben herwonnen. Pas dan zullen zij eindelijk weer in staat zijn jou de nodige steun te geven.
Als je leven enigszins zijn regelmaat herneemt, ga je je weer jezelf voelen. Het verstrijken van de tijd is een van de beste geneesmiddelen voor het helen van de wonden die een echtscheiding slaat. Niettemin is er afgezien van het laten verstrijken van de tijd meer dat je kunt doen.
Vermijd het in het verleden te leven
De twaalfjarige Joseph zegt: „Vóór de echtscheiding was het bij ons thuis een gezellige drukte. We gingen naar wedstrijden, bouwden samen modellen, keken naar de televisie. Nu is het stil, saai, er valt niets te beleven, er wordt niet meer naar wedstrijden gegaan.” Een onfeilbare manier om de pijn van een echtscheiding te verlengen, is stilstaan bij het verleden. Salomo waarschuwde: „Zeg niet: ’Waarom is het geschied dat de vroegere dagen beter zijn gebleken dan deze?’ want het is niet uit wijsheid dat gij hiernaar hebt gevraagd” (Prediker 7:10). Als je stilstaat bij herinneringen aan hoe het leven vroeger was, bereik je vrijwel alleen dat je nog neerslachtiger wordt.
In het verleden leven kan je ook verblinden voor het heden. Hoe was bijvoorbeeld de situatie bij jullie thuis vóór de echtscheiding? „Er was altijd veel ruzie — er werd geschreeuwd en gescholden”, geeft Annette toe. Zou het dan kunnen zijn dat je nu iets geniet dat vroeger ver te zoeken was bij jullie thuis — rust en vrede?
’Ik krijg ze wel weer bij elkaar’
In het boek Stress, Coping, and Development in Children werd gezegd: „Een verrassend groot aantal oudere kinderen had er ook moeite mee de realiteit van de echtscheiding te erkennen, en hun probleem kwam in hun gedrag tot uiting.” Sommigen geven zich over aan dromen waarin zij hun ouders weer bij elkaar brengen, en soms klampen zij zich nog aan zulke fantasieën vast als hun ouders hertrouwd zijn!
Met het ontkennen van de echtscheiding verander je echter niets. En alle tranen, pleidooien en plannen ter wereld zullen je ouders waarschijnlijk niet weer bij elkaar brengen. Dus waarom zou je jezelf kwellen door onmogelijke verwachtingen te blijven koesteren? „Verwachting die wordt uitgesteld, maakt het hart ziek”, zegt de bijbel (Spreuken 13:12). Niet alleen dat, het kan je ook belemmeren waardevolle dingen met je leven te doen. Salomo sprak over „een tijd om iets als verloren op te geven” (Prediker 3:6). Accepteer dus dat de echtscheiding een realiteit en iets blijvends is — dat is een belangrijke stap om eroverheen te komen.
Je met je ouders verzoenen
Dit kan een van de zwaarste opgaven in je leven zijn. Je zou terecht woedend op hen kunnen zijn omdat zij je leven hebben ontwricht. Zoals een jonge man verbitterd zei: „Mijn ouders waren zelfzuchtig. Zij dachten niet echt aan ons en aan de gevolgen van wat zij deden voor ons. Zij gingen gewoon hun gang en maakten hun plannen.” Een andere jongere zei: „Pa heeft twee levens op de wereld gezet en geeft er niet half zo veel om als om zijn nieuwe auto.” Dit kan allemaal best waar zijn, maar kun jij je leven lang een last van woede en bitterheid met je mee torsen zonder jezelf schade te berokkenen? Judith Wallerstein, die onderzoek op het gebied van echtscheiding heeft verricht, zegt: „Die woede vervreemdde het kind niet alleen van de ouder, maar bracht het kind vaak . . . tot kwalijk . . . gedrag met de bedoeling de ouder die schuldig werd geacht aan de echtscheiding, te treiteren en te straffen.”
De bijbel geeft de raad: „Alle kwaadaardige bitterheid en toorn en gramschap . . . worde uit uw midden weggenomen . . . Maar wordt vriendelijk jegens elkaar, teder mededogend, elkaar vrijelijk vergevend” (Efeziërs 4:31, 32). Hoe kun je iemand vergeven die je zo diep gekwetst heeft? Probeer je ouders objectief te bezien — als feilbare, onvolmaakte mensen, onderhevig aan allerlei tekortkomingen. Ja, zelfs ouders ’zondigen en bereiken niet de heerlijkheid Gods’ (Romeinen 3:23). Dit besef zal je helpen je met je ouders te verzoenen. Een jonge man die nog steeds lijdt onder de echtscheiding van zijn ouders zegt over hen: „Ondanks alles heb ik altijd gevonden dat het aardige mensen waren. Ik denk gewoon dat ze de verkeerde huwelijkspartner hebben gekozen.”
Als je je ouders nuchter en objectief beziet, zal dat je ook helpen het mislukken van hun huwelijk niet als een persoonlijke belediging of als een verwerping van jou te zien, maar als een probleem tussen hen beiden.
Uit je gevoelens
„Ik heb nooit echt besproken hoe ik over de echtscheiding van mijn ouders dacht”, vertelde een jonge man toen hij door Ontwaakt! werd geïnterviewd. Hoewel deze jongere in het begin onbewogen was, werd hij steeds emotioneler — hij begon zelfs te huilen — tijdens het praten over de echtscheiding van zijn ouders. Gevoelens die lang begraven waren geweest, kwamen weer boven. Verbaasd hierover bekende hij: „Dat praten heeft mij echt geholpen.”
Misschien zul jij het ook een hulp vinden je hart bij iemand uit te storten in plaats van je af te zonderen. Laat je ouders weten wat er in je omgaat, waar je bang voor bent of waar je je zorgen over maakt. (Vergelijk Spreuken 23:26.) Uit onderzoek blijkt dat kinderen die een echtscheiding met succes te boven komen, over „het vermogen [beschikken] om aansluiting te zoeken bij de wereld om hen heen, bij stiefouders, leraren, vrienden, ouders van vrienden en grootouders”. Rijpe christenen kunnen ook helpen. Keith kreeg bijvoorbeeld weinig of geen steun in de gezinskring, die door een echtscheiding verscheurd was. Maar, zo zegt hij, „de christelijke gemeente ontfermde zich over me”.
Zoek bovenal een horend oor bij je hemelse Vader, de „Hoorder van het gebed” (Psalm 65:2). „Stort uw hart voor hem uit” (Psalm 62:8). Een zekere Paul herinnert zich wat hem hielp over de echtscheiding van zijn ouders heen te komen: „Ik bad voortdurend en voelde altijd dat Jehovah werkelijk een persoon was.”
Maak iets van je leven
Toegegeven, na een echtscheiding zal het nooit meer zijn wat het was. Dit wil echter niet zeggen dat je leven niet produktief en gelukkig kan zijn. De bijbel geeft de raad: „Doet uw werk niet traag” (Romeinen 12:11). Ja, laat je niet door verdriet, gekrenktheid of woede verlammen, maar maak iets van je leven! Besteed aandacht aan je schoolwerk. Zoek een hobby. Heb „volop te doen . . . in het werk van de Heer”. — 1 Korinthiërs 15:58.
Het is niet gemakkelijk over een echtscheiding heen te komen. Het zal werk en vastberadenheid vergen en er zal tijd overheen moeten gaan, maar uiteindelijk zal je leven niet meer door het mislukken van het huwelijk van je ouders worden beheerst.
[Illustratie op blz. 23]
Als je stilstaat bij herinneringen aan hoe het leven was, word je alleen maar neerslachtig