Zal de hebzucht het verzekeringswezen te gronde richten?

EEN klein meisje van net twee jaar heeft last van epileptische aanvallen. Met spoed wordt zij naar het ziekenhuis gebracht, maar het ziekenhuis stuurt haar weg. Bij het volgende ziekenhuis waar zij heen gebracht wordt, gebeurt hetzelfde en bij het daaropvolgende eveneens. Er zijn geen artsen op de eerstehulpafdeling. Naar hun zeggen kunnen zij het zich gewoon niet veroorloven daar te praktizeren. In feite hebben in de Verenigde Staten letterlijk duizenden onlangs de medische professie de rug toegekeerd. Ook allerlei bedrijven hebben zich genoodzaakt gezien te sluiten. Gemeentebesturen zijn afgetreden. Steden hebben hun parken gesloten. Waarom?

Het antwoord: de verzekeringscrisis. De Verenigde Staten wankelen nog steeds op hun grondvesten door een al drie jaar durende crisis van omhoogvliegende verzekeringstarieven. De crisis heeft elke Amerikaan op zijn minst financieel geraakt, want iedereen heeft meer moeten betalen voor medische zorg en allerlei goederen en diensten, zelfs hogere gemeentebelastingen.

Vanwaar die crisis? Laten wij voor het antwoord op die vraag eerst even nagaan wat een verzekering is. In het ideale geval is het een manier om iemand te beschermen tegen een zwaar financieel verlies door dat verlies gelijkmatig te verdelen over de velen die premies betalen. Eén vorm die steeds belangrijker is geworden, wordt de aansprakelijkheidsverzekering genoemd. Die beschermt u als de wet u verantwoordelijk acht voor schade aan mensen of eigendommen. Artsen, advocaten, allerlei bedrijven en zelfs gemeentebesturen kunnen nauwelijks functioneren zonder een aansprakelijkheidspolis.

Hoe belangrijk zo’n verzekering ook mag zijn, enkele jaren geleden begonnen in de Verenigde Staten de mogelijkheden daartoe schaars te worden. De verzekeringsmaatschappijen verhoogden plotseling hun aansprakelijkheidspremies met sprongen, over het algemeen twee- of viervoudig maar zelfs wel tienvoudig! Vaak annuleerden ze polissen gewoon totaal.

Is dit probleem tot de Verenigde Staten beperkt? Nee; het verzekeringswezen schijnt een internationaal netwerk met een gevoelig evenwicht geworden te zijn. Amerikaanse verzekeringsmaatschappijen zijn zelf verzekerd bij herverzekeringsmaatschappijen, waarvan de meeste in Europa gevestigd zijn. Veel ervan zijn door de crisis failliet gegaan of hebben zich teruggetrokken. Bekend is dat niet-Amerikaanse economen de invloed van de Amerikaanse economie zelfs vergeleken hebben met de hachelijke situatie waarin u zou verkeren als u met een olifant in een roeiboot zat. Voor uw overleving hebt u de olifant wellicht helemaal niet nodig, maar iedere beweging die hij maakt, merkt u terdege! Dus waar u ook woont, de verzekeringscrisis is op u van invloed.

Waardoor is de crisis veroorzaakt?

Het hoeft geen verbazing te wekken dat de meningen over deze vraag aanzienlijk uiteenlopen. Ze zijn in twee hoofdcategorieën onder te brengen. Aan de ene kant staan de verzekeringsmaatschappijen en veel van hun cliënten, aan de andere kant de advocaten, vakbonden en verenigingen voor consumentenbelangen.

Het verzekeringswezen zegt dat het het slachtoffer is geworden van een Amerika dat bezeten is geraakt van procederen. Rechters en jury’s zijn berucht geworden wegens het toekennen van enorme schadevergoedingen aan eisers. Er wordt duidelijk geld geroken en dat heeft een lawine van processen ontketend; en de verzekeringsmaatschappijen moeten de rekening betalen. In het kader hierboven staan enkele van de verhalen die men graag vertelt om dit te illustreren.

Critici van de rechtsgang zijn van mening dat zulke gevallen fundamentele gebreken in het systeem aan het licht brengen. Fabrikanten zien bijvoorbeeld niet in waarom zij aansprakelijk gesteld zouden moeten worden voor ongelukken die gebeuren omdat hun produkt versleten is of verkeerd wordt gebruikt. Vooral Europese fabrikanten hebben geen hoge dunk van de Amerikaanse rechtspleging. In Europa wordt een eiser die het proces verliest vaak gedwongen zijn eigen proceskosten en die van zijn tegenstander te betalen. Daarom aarzelen Europeanen om een proces te voeren.

Verzekeraars betreuren vooral het begrip „hoofdelijke en gezamenlijke aansprakelijkheid” of de „grootste portemonnaie”-theorie. Indien bij een rechtszaak verscheidene gedaagden worden genoemd, kan de rechtbank de gedaagde met het meeste geld veroordelen tot het vergoeden van alle schade, ook al droeg hij de minste schuld. De „grootste portemonnaie” is dan gewoonlijk die van zijn verzekeringsmaatschappij.

Volgens de verzekeraars zijn de enige echte winnaars bij de processenexplosie de advocaten. Hun op de opbrengst gebaseerde honorarium kan hun wel de helft van het aan hun cliënt uitgekeerde bedrag opleveren en dus worden zij gedreven tot het eisen van enorme sommen. Verzekeringsmaatschappijen vinden ook dat de hedendaagse Amerikaan irreëel is als hij een volkomen risicovrije omgeving verwacht of een ruime financiële schadeloosstelling wanneer dit niet zo blijkt te zijn.

De afwijkende mening van advocaten

Veel advocaten, advocatenassociaties en vakbonden zijn het hevig oneens met deze zienswijze. Zij beweren dat de processenexplosie niet bestaat. De buitensporige schadevergoedingen waarvan in de pers zo veel ophef wordt gemaakt, worden in hoger beroep vaak aanzienlijk verlaagd. Sommigen klagen ook dat de verzekeringsmaatschappijen hun gelijk willen bewijzen door al te veel gebruik te maken van anekdotes zoals die op bladzijde 11 of, erger nog, niet het complete verhaal vertellen.

Beschouw bijvoorbeeld eens de laatste van de rechtszaken in het kader „Willekeur in de rechtspleging?” De verhaalde gebeurtenissen zijn beslist waar, maar ze vertellen niet het hele verhaal. Vaak wordt bijvoorbeeld weggelaten dat het daklicht was geverfd en ’s avonds niet te onderscheiden was van de rest van het dak, en dat bij een naburige school iemand nog niet zo lang geleden bij een soortgelijk ongeval om het leven was gekomen. De aangeklaagde school kende het gevaar en was van plan het dakraam te veranderen. Verder zou de poging tot diefstal nauwkeuriger aangeduid zijn met een onbezonnen stunt. De betrokken knaap was leerling van de bewuste middelbare school geweest en probeerde de schijnwerper te verplaatsen om een basketballterrein te verlichten.

Critici uiten de beschuldiging dat de verzekeringsmaatschappijen zich zelf de crisis op de hals hebben gehaald. Hoe? Tegen het einde van de jaren ’70 verlaagden ze hun tarieven drastisch en accepteerden zelfs zware risico’s, slechts om meer premiedollars aan te trekken en die tegen de toen heersende hoge rentetarieven te investeren. Maar toen de rentetarieven daalden, zaten de verzekeraars in de moeilijkheden. Zij reageerden met enorme premieverhogingen.

Advocaten wijzen verder op de $6,5 miljoen kostende reclamecampagne die de verzekeraars hebben gevoerd om de processenexplosie te veroordelen, en uiten de beschuldiging dat het slechts een handige zet was, in de eerste plaats om de schuld voor de hoge tarieven van zich af te schuiven en in de tweede plaats om kracht bij te zetten aan de campagne voor hervormingen in het aansprakelijkheidsrecht, het doorvoeren van veranderingen in het civiel recht. Critici betogen dat de verzekeringsmaatschappijen slechts op zulke hervormingen aandringen om niet zo veel te hoeven uitkeren aan benadeelden.

Om kort te gaan, de advocaten beschuldigen de verzekeraars van hebzucht.

Wie heeft het bij het rechte eind?

Er is ongetwijfeld voor beide kanten van de zaak iets te zeggen. Verzekeraars geven grif toe dat hun investeringspolitiek van de afgelopen tien jaar voor een deel verantwoordelijk is voor de huidige crisis. Toch houden zij vol dat tariefverhogingen de enige manier vormen waarop zij het hoofd boven water kunnen houden bij de huidige geneigdheid tot procederen.

Hoe staat het met deze processenexplosie? Bestaat ze of bestaat ze niet? Hoewel beide partijen elkaar deskundig met statistieken om de oren slaan om hun gelijk te bewijzen, schijnt de waarheid ergens in het midden te liggen. Het valt nauwelijks te ontkennen dat Amerikanen de meeste processen voeren van alle volken ter wereld. In 1984 begon één op de 17 Amerikanen een proces! Amerikanen spannen zo’n twintig maal vaker een proces aan dan de Japanners. Terwijl Japan één advocaat op de 15.000 mensen heeft, hebben de Verenigde Staten er zelfs één op de 375. Dat neemt niet weg dat de verzekeringsmaatschappijen soms een opgeblazen voorstelling van zaken geven. Zij vermelden bijvoorbeeld gemiddelde bedragen als zij het over de door jury’s toegekende schadevergoedingen hebben. Als een jury één zeer hoge schadevergoeding toekent, geeft zo’n cijfer een vertekend beeld.

Het enige punt waarover beide partijen het eens kunnen zijn, is blijkbaar dat hebzucht aan de wortel van het probleem ligt. Maar zoals het tijdschrift Time vraagt: „Ah, maar wiens hebzucht?” Advocaten veroordelen de hebzucht van het verzekeringswezen. Verzekeraars veroordelen de hebzucht van advocaten en een samenleving die het rechtsstelsel als loterij gebruikt. In zekere zin schijnt er voor beide zijden iets te zeggen te zijn. Dit is nauwelijks verbazingwekkend; per slot van rekening is onze moderne samenleving doordrenkt van hebzucht. Ze is langzaam maar zeker aan een beroemde bijbelse beschrijving van onze tijd gaan voldoen. — 2 Timótheüs 3:1-5.

Is er een oplossing?

Als het erop aankomt de crisis op te lossen, krijgen de debatten een koortsachtig karakter. Van de kant van de verzekeraars is aangedrongen op hervormingen in het rechtsstelsel. De advocaten hebben geroepen om grotere regulering van het verzekeringswezen door de overheid. Beide partijen hebben de regeringen van de afzonderlijke staten onder druk gezet om hun zienswijze te propageren.

Tot dusver hebben veel staten hervormingen doorgevoerd door paal en perk te stellen aan de door jury’s toegekende schadevergoedingen en aan het honorarium van advocaten en door de toepassing van de „grootste portemonnaie”-theorie aan banden te leggen. Sommige staten hebben getracht de verzekeringstarieven strenger te reguleren, maar zonder veel succes. Advocaten beweren dat de hervormingen de rechtbanken alleen maar ontoegankelijk maken voor de armen en benadeelden, terwijl het verzekeringswezen erdoor beschermd wordt.

Hebben deze maatregelen geholpen? Op 9 februari 1987 berichtte The New York Times dat de aansprakelijkheidscrisis eindelijk voorbij was. Veel deskundigen stonden echter sceptisch tegenover dit „herstel”. „Volslagen nonsens!” riep een makelaar van Lloyd’s uit. Een Zwitserse herverzekeraar merkte op: „De aansprakelijkheidscrisis is nog niet verholpen, want de Amerikanen proberen ze via de prijzen te benaderen. Het probleem ligt dieper. Het is niet van slechts financiële . . . maar van sociale aard.”

Daarmee slaat hij de spijker op de kop. Maar wat kunnen wij eigenlijk van menselijke instellingen verwachten als het om veranderingen van sociale aard gaat? De president van Lloyd’s of London zelf beschuldigt verzekeraars ervan dat zij „mensen misleiden en hen doen geloven dat een verzekering hun kan verschaffen wat een verzekering in feite niet kan, namelijk een oplossing voor alle problemen van de mensheid”. Het is duidelijk dat een echte oplossing voor de verzekeringscrisis gericht zou moeten zijn op enkele van de diepstgewortelde problemen van de mensheid — de invloed van de menselijke hebzucht, de voortdurende dreiging van rampen en de behoefte aan een betrouwbaar rechtsstelsel, om er slechts enkele te noemen. Wat een taak! Rechtbanken, advocaten en verzekeringen zijn allemaal onontbeerlijk in de huidige wereld, maar wij mogen van die kant zeker geen oplossing verwachten.

Hoe staat het echter met de Schepper van de mensheid? Zal hij de wereldaangelegenheden altijd door menselijke hebzucht laten beheersen? Is hij van plan ons tot in alle eeuwigheid onder de dreiging van rampen te laten leven? De logica schrijft voor dat het antwoord op beide vragen nee moet zijn. Beter nog, de bijbel, een boek met een volmaakte staat van betrouwbaarheid, verzekert ons dat God spoedig een wereldregering zal invoeren die op gerechtigheid is gebaseerd. Die zal hij gebruiken om de aarde voor altijd van zowel hebzucht als rampen te bevrijden! — Jesaja 32:1; Spreuken 1:33; 1 Korinthiërs 6:10.

[Kader op blz. 11]

Willekeur in de rechtspleging?

◼ Drie kreeftenvissers in de Verenigde Staten belanden in een hevige storm en komen op zee om. Hun gezinnen spannen een proces aan tegen de Nationale Meteorologische Dienst wegens de onjuiste weersvoorspelling en krijgen $1,25 miljoen toegekend.

◼ Een vrouw rijdt met haar auto tegen een op hol geslagen paard en het dier stort door het dak, waardoor de vrouw om het leven komt. Haar nabestaanden beginnen een proces tegen de autofabrikant, naar wiens protesten dat geen enkele auto tegen zo’n botsing bestand is niet wordt geluisterd. De fabrikant moet $1.500.000 betalen.

◼ Een man doet een zelfmoordpoging door voor de ondergrondse te springen. Hij wordt geraakt en loopt verwondingen op. Hij spant een geding aan en beweert dat de bestuurder eerder had moeten stoppen. Hij wint de zaak en krijgt $650.000 uitgekeerd.

◼ Een zeeman gebruikt een vijftig jaar oude lier waaraan het veiligheidsmechanisme ontbreekt en raakt gewond. Hij spant een proces aan tegen de fabrikant en wint, met als gevolg dat het bedrijf failliet gaat.

◼ Een man duikt aan het strand in de golven en verwondt zich ernstig. Hij doet de plaatselijke stad een proces aan en krijgt $6.000.000.

◼ Een man wordt de toegang geweigerd tot een chique Newyorkse discotheek. Hij spant een geding aan wegens emotionele schade en krijgt $50.000 toegekend.

◼ Een Amerikaanse bouwvakker vuurt een nietpistool af; een kram ketst op de muur af en verwondt hem. Hij spant een proces aan tegen de fabrikant, een Westduitse firma, die volhoudt dat de man het gereedschap verkeerd gebruikt heeft. De man wint het proces en krijgt $1,7 miljoen toegekend.

◼ Een 19-jarige inbreker probeert een schijnwerper te stelen van het dak van een middelbare school, valt door een dakraam en raakt ernstig gewond. De school wordt veroordeeld tot betaling aan de knaap van $260.000, plus $1500 per maand.

[Kader op blz. 13]

De crisis heeft ingrijpende gevolgen

◼ Een alom aangekondigde vredesmars moest afgelast worden, ten dele omdat de vereiste verzekering niet afgesloten kon worden.

◼ Een alleenstaande moeder die worstelt om in het onderhoud van haarzelf en haar zoon te voorzien, kan het zich niet eens veroorloven de benodigdheden voor haar kleine schoonmaakbedrijf te kopen. Waarom niet? Haar aansprakelijkheidsverzekering is de afgelopen twee jaar met meer dan 52 procent gestegen.

◼ Verloskundigen zijn wel bijzonder hard getroffen door malpraxis-processen en de omhoogvliegende verzekeringstarieven. Zij hebben hun beroep in drommen vaarwelgezegd. Zo brengt 27 procent van de verloskundigen in Californië geen baby’s meer ter wereld.

◼ In Zweden moest een leverancier van kogellagers sluiten. Een deskundige wijt dit aan de verzekeringscrisis. Denk eens aan de verloren gegane banen!

◼ In Frankrijk werd de verzekeringspolis van een fabrikant van keukengerei geannuleerd. Van de enige nieuwe verzekering die hij kon afsluiten, was de premie twaalfmaal zo hoog!

◼ Met het oog op de enorme tariefverhogingen voor verzekeringen hebben sommige artsen uit protest de eerstehulpafdelingen geboycot, terwijl anderen gewoon vertrokken zijn. Het is alsof je „werkt met een pistool tegen je hoofd”, zei een van de laatsten.

[Illustratie op blz. 10]

Hoe wereldeconomen de invloed van de Amerikaanse economie zien

„Niet wiebelen alstublieft!”

[Illustratie op blz. 12]

Advocaten beweren dat verzekeraars hebzuchtig zijn

[Illustratie op blz. 13]

Verzekeraars beweren dat advocaten en cliënten hebzuchtig zijn