Bedwateren — Hoe u uw kind helpt ervan af te komen

Wie met deze kwaal te kampen heeft, zal troost vinden in de wetenschap dat hij niet de enige is en dat er iets aan te doen valt

„HET heeft mijn tienerjaren bedorven!” ’Een eindeloos wassen van nat beddegoed en natte pyjama’s!’ Een „schandvlek” en een „pijnlijke handicap”!

Dit zijn de uit het hart gegrepen kreten van ouders en kinderen die het slachtoffer zijn van het nare en problematische bedwateren. Het is een lastige kwaal en het valt de betrokkenen niet gemakkelijk er openlijk over te spreken.

Toch komt bedwateren veel voor. Alleen al in de Verenigde Staten hebben naar schatting vijf miljoen kinderen er last van en het is dus een onderwerp waar veel aandacht en onderzoek aan wordt gewijd. Waardoor wordt het veroorzaakt?

„Enuresis nocturna” is de medische term voor bedwateren en wat men ermee aanduidt, is onwillekeurige urinelozing gedurende de nacht op een leeftijd waarop men normaal gesproken mag verwachten dat de urine ’s nachts wordt opgehouden. Op welke leeftijd hebben de meeste kinderen de nachtelijke controle over hun blaas ontwikkeld? Er is wat cultuurbepaalde variatie in, maar op driejarige leeftijd plast één op de vijf kinderen meer dan eenmaal per week in bed, op vijfjarige leeftijd één op de tien, maar op 14-jarige leeftijd slechts één op de 35.

Deze cijfers illustreren dat het ’s nachts in bed plassen in de loop der jaren uiteindelijk overgaat. Een onderzoeker constateerde dat na verloop van vijf jaar in feite 75 procent van de bij een onderzoek betrokkenen genezen was. Jongens hebben er vaker last van dan meisjes en het schijnt dat de kwaal in de familie zit, omdat vaak een van de ouders of een broertje of zusje er ook last van heeft gehad.

Mogelijke oorzaken

Soms, zij het zelden, wordt enuresis veroorzaakt door een ziekte, bijvoorbeeld een urineweginfectie, suikerziekte, voedselallergieën, of een organische afwijking van de blaas, de nieren of het zenuwstelsel. Een ziekte is waarschijnlijk de oorzaak als ook overdag de plas niet kan worden opgehouden. Als het bedwateren na het vijfde of zesde jaar aanhoudt, kan een medisch onderzoek wenselijk zijn om te zien of er sprake is van een ziekte als het kind ook overdag in zijn broek plast en als het bedwateren na een periode van zindelijkheid teruggekomen is.

Hoewel enuresis in het verleden door sommigen als een teken van een neurotische afwijking werd beschouwd, zijn medische deskundigen het er nu over eens dat het niet met opzet gebeurt en het geen symptoom is van een psychische stoornis. De oorzaak van bedwateren is overigens onbekend, hoewel er veel theorieën zijn geopperd, zoals een kleine blaascapaciteit, een langzame ontwikkeling van de blaascontrole, familiaire aanleg en verstoringen van slaappatronen. Bij een bepaald kind kan meer dan een van deze factoren aanwezig zijn.

Als een kind zes maanden of langer ’s nachts droog is geweest en dan weer gaat bedwateren, is het waarschijnlijker dat een lichamelijke ziekte of een emotionele schok de oorzaak is. Gebeurtenissen als de geboorte van een broertje of zusje, de komst van een nieuwe stiefouder, verhuizing naar een ander huis of andere ingrijpende veranderingen in het gezin kunnen weer de aanzet geven tot bedwateren. Vaker echter ontstaan er juist door het bedwateren emotionele stoornissen zoals gevoelens van schuld of te kort schieten, verlies van zelfrespect en gespannenheid.

Wat ertegen te doen

„Het ergste wat u kunt doen, is dreigen. Het wordt erger als u dreigt, zeker niet beter”, zegt Lorraine, die tot haar 19de in bed plaste. „Het heeft geen zin boos te worden op het kind”, verklaart een moeder wier achtjarige zoon, Julien, er last van heeft.

Straffen, belachelijk maken en vernederen zijn geen doeltreffende behandelingen omdat het kind niets aan het bedwateren kan doen. Die reacties maken zijn schuldgevoel en schaamte alleen maar groter en verhelpen het probleem niet. Ouders moeten in plaats daarvan proberen de emotionele druk op het kind te verkleinen. „Probeer de pijnlijke verlegenheid zo veel mogelijk weg te nemen en toon begrip”, waarschuwt Lorraine. „Probeer het niet met schande te beladen — het kind voelt zich toch al zo schuldig.”

Er bestaan veel therapeutische benaderingen, maar van geen ervan kan van tevoren worden gezegd of ze bij een bepaald kind zal helpen. Daarom kan het gezin zich voor de opgaaf gesteld zien achtereenvolgens verschillende benaderingen te proberen. Ook de leeftijd van het betrokken kind kan bepalen welke behandeling toegepast zal worden. Daar het bedwateren vaak spontaan ophoudt, geven sommige ouders er de voorkeur aan eerst af te wachten. Bij het ontbreken van een lichamelijk probleem of een emotionele stoornis bij het kind kan dat het beste zijn. Het is namelijk een feit dat het kind door de proeven en de verschillende behandelingen overstuur kan raken.

Bedwateren veroorzaakt echter wel meer werk, emotionele spanningen, en pijnlijke verlegenheid voor alle betrokkenen. Logeerpartijen bij vrienden en familie moeten bijvoorbeeld worden beperkt. „Je hebt zo veel sociale problemen”, merkte Lorraine op, „dat het een stempel op je drukt.”

Het is daarom onverstandig de behandeling te blijven uitstellen. Lorraine zegt dringend: „Laat het er niet bij inschieten. Het kan je namelijk een trauma bezorgen. Het wordt een patroon.” „Het wordt een gewoonte”, zegt Juliens moeder.

Wat kan helpen

Voordat met een therapie wordt begonnen, is het goed zich er zorgvuldig van te vergewissen dat de behandeling niet meer schade aanricht dan het oorspronkelijke probleem. Sommige deskundigen zijn van oordeel dat pas met therapie begonnen mag worden als het kind zes à acht jaar is. Vóór die leeftijd is het kind meestal niet van streek door het bedwateren. Bovendien reageren oudere kinderen beter op behandeling.

Sommige strategieën die de ouder helpen het probleem op te vangen, omvatten het gebruik van een plastic zeiltje of absorberende onderleggers om de matras te beschermen; ook laat men het kind wel helpen met het opruimen. Het dragen van extra dik ondergoed onder de pyjama zal voorkomen dat veel van de urine in de lakens terechtkomt. Oudere kinderen kunnen de wekker zetten zodat zij opstaan en naar het toilet gaan voordat zij in bed plassen. Raad geven en geruststellen op zich kunnen al verbetering brengen. Als u het kind helpt het probleem te begrijpen en hem betrekt bij de behandeling wordt de kans op succes groter.

Eenvoudige maatregelen zoals na het avondeten niet veel meer drinken (vooral geen cafeïne bevattende dranken, waaronder cola), ervoor zorgen dat het kind naar het toilet gaat als het bedtijd is, het ’s nachts wakker maken om te plassen en het prijzen als het de nacht droog is doorgekomen, kunnen het bedwateren verminderen of doen ophouden. Als het kind bijhoudt hoe vaak het ’s nachts droog is geweest, kan dat op zich een aanmoediging zijn en tot verbetering leiden. Ook training van het kind om overdag steeds grotere hoeveelheden urine op te houden, heeft geholpen.

Een wat ingewikkelder benadering is het gebruik van een urine-wekkersysteem. Door een paar druppels urine op de urine-gevoelige onderlegger waarop het kind ’s nachts ligt, gaat de wekker af, zodat het kind wakker wordt. Het op die manier geboekte succes bij het genezen van de enuresis bedraagt naar verluidt wel 60 tot 90 procent, hoewel bij 10 tot 45 procent van de behandelden een terugval blijkt op te treden. Hernieuwde behandeling kan tot genezing leiden.

Een combinatie van deze maatregelen, „Dry Bed Training” genoemd, heeft bij bijna alle behandelde kinderen tot beëindiging van het bedplassen geleid. Helaas vertoont 20 tot 30 procent van de kinderen een terugval als de behandeling wordt gestaakt, maar een herhalingsbehandeling van deze kinderen kan tot blijvend succes leiden.

Van een geneesmiddel dat imipramine heet is bekend dat het bedwateren erdoor vermindert, maar bijwerkingen komen veel voor en het terugvalpercentage is hoog. Er is melding gemaakt van per ongeluk toegediende overdoses imipramine, met de dood als gevolg, dus voorzichtigheid is geboden als deze benadering wordt toegepast. Voortdurend medisch toezicht wordt aanbevolen tijdens het gebruik van dit medicament.

Sommigen hebben nog andere therapieën toegepast. „Ik zou de raad willen geven naar een chiropractor te gaan. Ik zie bij mijn zoon al verbetering na zo’n twee en een halve maand”, verklaart de moeder van Julien. Studies van acupunctuurbehandeling bij enuresis laten een succespercentage van 40 procent zien. En kruidendokters noemen verscheidene planten en kruiden die zouden helpen bij bedwateren. In sommige streken zijn klinieken die gespecialiseerd zijn in het probleem.

Bij de meeste kinderen verdwijnt het probleem gewoon of is het na behandeling opgelost. En zoals Lorraine opmerkt: „Mensen zijn immens opgelucht als zij merken dat er nog iemand is die hetzelfde heeft doorgemaakt.” Deze geruststelling, gepaard met enkele van de behandelingen die u ter beschikking staan, kan de sleutel zijn om uw kind te helpen van het bedwateren af te komen. — Ingezonden door een arts.