Een dilemma voor oprechte katholieken
In 1984 zond het Vaticaan een instructie uit die de bevrijdingstheologie veroordeelde, en Leonardo Boff, een van de „meest controversiële” katholieke theologen, werd veroordeeld tot één jaar van „als boetedoening opgelegd zwijgen” — een straf die hem door de kerk was opgelegd en die hem verbood dingen te publiceren, interviews te geven of zijn dubieuze theologie op enige wijze te verspreiden.
Maar in 1986, een maand voordat het ’jaar van zwijgen’ voorbij was, werd aan Boff amnestie verleend. De Instrucción Sobre Libertad Cristiana y Liberación (Instructie over christelijke vrijheid en bevrijding) werd uitgezonden waarin werd verklaard dat het „volkomen gerechtvaardigd [is] dat degenen die onderdrukt worden door hen die de rijkdom of de politieke macht in handen hebben, met moreel geoorloofde middelen in actie komen”. „Gewapende strijd” werd goedgekeurd als een „laatste redmiddel”. Corrigeerde de kerk zichzelf?
Niet volgens de auteur van de nieuwe instructie, Joseph kardinaal Ratzinger, prefect van de Vaticaanse Heilige Congregatie voor de Geloofsleer. „De eerste instructie verliest niets van haar waarde”, verklaarde hij. „Het tweede document is een voortzetting.” Maar anderen, zoals de pers, omschrijven de tweede instructie als een „nieuw standpunt inzake de ’bevrijdingstheologie’”. Waarom de tegenstrijdigheid?
De zorgvuldige bewoording van de nieuwe instructie kan op verschillende manieren worden geïnterpreteerd. Er wordt bijvoorbeeld in verklaard dat „het niet aan de priesters van de kerk staat om rechtstreeks te interveniëren in de politieke inrichting en organisatie van het maatschappelijk leven”. Zoals het tijdschrift Newsweek scherp opmerkte: „Dergelijk taalgebruik geeft uitgekookte prelaten veel ruimte waarbinnen zij . . . kunnen manoeuvreren.”
Eén rapport zegt dat ’vrijwel iedereen in de kerk er iets in kan vinden waarmee hij het eens is’. Een voorstander van bevrijding zoals Gutiérrez zou nu kunnen zeggen dat de „bevrijdingstheologie een teken des tijds is in Latijns-Amerika, en dat de kerk het als zodanig erkent”, terwijl een conservatieve katholiek zich zou kunnen verheugen dat zijn kerk nog altijd „sterk is gekant tegen marxistisch collectivisme dat de menselijke vrijheid tenietdoet”. Niettemin zijn de verschillende opvattingen van de bevrijdingstheologie in strijd met de kerktraditie en blijven ze de ene katholiek tegen de andere opzetten.
De apostel Paulus vermaant ware christenen echter: „Legt uw verschillen bij, en weest, in plaats dat u het onderling oneens bent, verenigd . . . in uw geloof en praktijk.” „Weest verenigd in uw overtuigingen . . . met een gemeenschappelijk doel en een gemeenschappelijke denkwijze” (1 Korinthiërs 1:10; Filippenzen 2:2).a Wat gelooft u? Zijn rooms-katholieken ’verenigd in hun overtuigingen’?
[Voetnoten]
a Alle aangehaalde schriftplaatsen zijn uit de katholieke Jerusalem Bible.
[Illustraties op blz. 7]
Is de kerk ’verenigd in haar overtuigingen’?
[Verantwoording]
UN photo