De zienswijze van de bijbel

Zijn bijgelovigheden onschadelijk?

TOEN een groep studenten in de psychologie in een drukke Londense straat een ladder tegen een muur zette, zagen voorbijgangers zich voor een dilemma gesteld: op het trottoir blijven en onder de ladder door lopen, of het trottoir verlaten en het verkeer trotseren. Zeven van de tien voetgangers vermeden het onder de ladder door te lopen.

Ja, indien zij ertoe worden geprest, zullen veel mensen toegeven dat zij er één of twee vaste bijgelovigheden op na houden. Maar hoe staat het met u? Voelt u bij tijden de drang om iets ’af te kloppen’, uw vingers te kruisen, voor iemand te duimen of wat zout over uw linkerschouder te werpen? En als u dat wel eens doet, hebt u er dan ooit bij stilgestaan waarom?

Door sommigen worden bijgelovigheden niet al te serieus opgevat. De schrijver Robertson Davies legt uit: „Parapsychologie, UFO’s, wondergenezingen, transcendente meditatie . . . worden alle afgekeurd, maar bijgeloof wordt alleen maar zielig gevonden.”

Anderen bezien bijgelovigheden als iets onbeduidends, helemaal niet om serieus te nemen. „Laten wij ze met tolerantie en geamuseerdheid bezien”, zegt één boek over bijgelovigheden. Veel mensen doen dat. Zij redeneren: ’Baat het niet, dan schaadt het niet.’ Maar is dat zo?

Onschadelijk of gevaarlijk?

„Gedrag is nooit zonder betekenis”, zegt dr. Alan Dundes, een universiteitsdocent in de folklore. „Mensen zouden geen gebruiken in acht nemen als deze niet iets voor de psyche zouden betekenen.” Deze bijgelovige denkbeelden, zo zeggen onderzoekers, zijn niets minder dan „een venster van de ziel”. Dus waarom zouden wij dat venster niet eens openen en kijken welke redenen eraan ten grondslag liggen?

Psycholoog Edward Hornick zegt dat „bijgelovigheden behoren tot de betere steunpilaren van het leven”. Maar bent u het er niet mee eens dat de waarde van een steun afhankelijk is van de soort van ondergrond waarop hij staat? De stoel op een stevige keukenvloer is bijvoorbeeld iets waaraan u uitstekend en zonder gevaar uw gewicht kunt toevertrouwen. Maar zou u op die stoel gaan zitten als hij op drijfzand geplaatst was? Natuurlijk niet.

Dezelfde bepalende factor is ook op bijgelovige gebruiken van toepassing, die zogeheten „betere steunpilaren van het leven”. Waarop zijn ze gebaseerd? Hebben ze solide bijbelse leerstellingen als basis, of hebben ze misschien op drijfzand gelijkende vals-religieuze ideeën als fundament?

’Dat klinkt vergezocht’, denkt u misschien. ’Ik zie niet in hoe het niet onder een ladder door willen lopen, het kloppen op hout, of meer van dergelijke gebruiken iets te maken hebben met religieuze opvattingen.’ Niettemin bestaat er een verband. Neem bijvoorbeeld het bijgeloof in verband met ladders.

Soms is het verstandig om een ladder heen te lopen en zo te vermijden vallend gereedschap op het hoofd te krijgen, maar is het niet zo dat zelfs als een ladder geen gevaar oplevert, sommige mensen hem nog steeds mijden om „ongeluk” af te wenden? Maar waarop is de gewoonte gebaseerd? Welnu, een ladder tegen een muur vormt een driehoek. „En een driehoek”, legt de Encyclopædia of Superstitions uit, „is altijd een symbool geweest voor de Drieëenheid.” Onder een ladder door lopen, kwam dus neer op het tarten van de Drieëenheid, een binnendringen in heilige ruimte, en dat, zo merkt hetzelfde naslagwerk op, zou „de Boze in de kaart spelen”. Is de Drieëenheid echter een solide op de bijbel gebaseerde leerstelling?

Integendeel, de drieëenheidsleer vond zijn oorsprong in oude heidense religies. Gods Woord weerlegt de drieëenheidsgedachte echter. Het zegt dat Jehovah groter is dan Christus (Johannes 14:28; 1 Korinthiërs 11:3). Het bijgelovige gebruik in verband met ladders is gebaseerd op een vals-religieuze gedachte. Dat is ook het geval met het werpen van zout over uw linkerschouder.

Zout, een conserveringsmiddel, ging leven en geluk symboliseren. Als u er wat van verspilt, zo zegt het bijgeloof, moet u de Duivel en de demonen gunstig stemmen. En aangezien zij zich altijd links van u bevinden, aan de duistere, sinistere kant (sinister is Latijn voor „aan de linkerzijde”), moet u er wat van over uw linkerschouder werpen. Geeft het gunstig stemmen niet te kennen dat wij bezig zijn te schipperen? Zeer beslist, en dat staat lijnrecht tegenover schriftuurlijke waarschuwingen als „weerstaat de Duivel”, „staat ook de Duivel geen plaats toe”, en ’sta pal tegen de Duivel’ (Jakobus 4:7; Efeziërs 4:27; 6:11). Daarom is ook dit bijgeloof gebaseerd op gedachten die tegengesteld zijn aan de bijbel.

Schadelijk — op welke wijze?

’Dat mag dan waar zijn, maar wanneer ik niet onder een ladder door loop, of zout over mijn linkerschouder werp, denk ik niet eens aan de Drieëenheid of de Duivel, laat staan dat ik ze in ere houd’, werpt u misschien tegen. ’Het is eenvoudig een gewoonte. Hoe zou dat mij kunnen schaden?’ Op deze wijze: Als u weet dat bepaalde bijgelovige gebruiken gebaseerd zijn op leugens, maar u gaat ermee door zulke gebruiken te beoefenen, dan bent u net als de persoon die weet dat zijn stoel op drijfzand rust maar zegt: ’Ik denk gewoon niet aan het drijfzand, dus zal het mij niet deren’ en dan toch op de stoel gaat zitten (Openbaring 22:15). Hij bevindt zich in gevaar, en dat zou ook met u het geval kunnen zijn. Waarom?

U zou steeds meer op bijgelovigheden kunnen gaan vertrouwen, en voor u het beseft, kunnen ze uw leven gaan beheersen. En aangezien bijgelovigheden gebaseerd zijn op leugens, zou u in feite een slaaf kunnen worden van „de vader van de leugen”, Satan (Johannes 8:44). Dat zou op zijn beurt kunnen leiden tot slavernij aan een andere praktijk die op leugens is gebaseerd — spiritisme.

Toegegeven, op het eerste gezicht lijken bijgelovigheden onschuldig genoeg, maar bij een nauwkeuriger beschouwing zult u onderscheiden wat ze werkelijk zijn — op zijn minst waardeloos en in het ergste geval schadelijk.

[Kader op blz. 15]

„Bedenk ook dat bijgelovige gebruiken een onvolwassen persoon een excuus geven om een of andere macht buiten zichzelf de schuld te geven voor zijn ongeluk.” — Superstitious? Here’s Why!