Jonge mensen vragen . . .
Kan ik stress de baas worden?
HEB je wel eens een stoel waarover je gestruikeld was, een schop gegeven? Of was je je huiswerk al eens zo beu dat je al je boeken op de grond smeet? Dan weet je uit ondervinding hoe stress kan leiden tot dwaze daden waar je later spijt van hebt. Zijn er betere manieren om stress de baas te worden dan schoppen en smijten? Ja, maar eerst moet je iets meer over stress weten.
„Ruim gedefinieerd, is stress wat er met het lichaam gebeurt wanneer het aan iets wordt blootgesteld — nerveuze spanning, ziekte, koude, warmte, verwonding, enzovoort”, zeggen de schrijvers van Teenage Stress. Tot dat „iets” rekenen zij ook fijne dingen. „Enkele van je gelukkigste momenten kunnen je ook de meeste stress opleveren”, zeggen zij.
Wat voor uitwerking heeft stress? Je weet wat er gebeurt wanneer je nerveus en bang wordt: je hart bonst, het zweet staat in je handen, je handen beven, je bloost, je maag raakt in de knoop en je krijgt een droge mond. Er vindt in je lichaam heel wat plaats en deze dingen zijn er het gevolg van.
Klieren beginnen krachtige hormonen zoals cortison en adrenaline in je bloedbaan te brengen. Je lever verhoogt de hoeveelheid suiker in je bloed. Dit alles stimuleert de samentrekkingen van je hart, vernauwt de bloedvaten, verhoogt de bloeddruk en veroorzaakt gespannen spieren.
Juist tieners krijgen stress
Tieners staan van nature aan veel stress bloot. De puberteit zorgt ervoor dat je lichaam een aantal veranderingen ondergaat. Bovendien leven wij in een steeds veranderende wereld. (Vergelijk 1 Korinthiërs 7:31.) Volwassenen willen de situatie wellicht fraaier voorstellen: ’Je bent jong, je bent vrij van zorgen, je zou gelukkig moeten zijn.’ Maar misschien zijn zij vergeten hoe het is om jong te zijn. Je hebt immers wel degelijk zorgen — over je uiterlijk, seks, gezondheid, ouders, vriendjes en vriendinnetjes, leraren, cijfers, geld, de situatie in de wereld, de dood. Waarschijnlijk is je jeugd de periode in je leven waarin de meeste stress voorkomt! Maar wees gerust. Er is hoop.
Een klein beetje stress kan namelijk goed voor je zijn. Hoezo? Neem bijvoorbeeld eens het maken van een proefwerk. „Volgens deskundigen blijft door een zekere mate van stress je geest wakker en houd je de fut erin”, schrijft Judith Kelman in het jeugdtijdschrift Seventeen. Concertpianist André-Michel Schub, een van de winnaars van het prestigieuze Van Cliburn-muziekconcours, heeft eens gezegd: „Elke artiest voelt een zekere plankenkoorts. . . . Het is een manier om extra energie en extra intensiteit te krijgen, om je te concentreren zodat je beter communiceert.” Stress moet dus niet tot elke prijs vermeden worden.
Jongeren kunnen stress het beste hebben!
Bovendien zijn jongeren ter compensatie van spanningen gewoonlijk toegerust met een flinke voorraad energie en een optimistische instelling. De bijbel zegt: „De luister der jongelingen is hun kracht” (Spreuken 20:29). „Jonge mensen . . . zijn in staat . . . de kwade gevolgen van buitengewone stress sneller te boven te komen dan ouderen”, zeggen de auteurs van Teenage Stress. De 23-jarige Vincenza uit New York (VS) is hier een voorbeeld van. Zij zegt:
„In mijn tienerjaren stierf mijn moeder aan kanker. Achttien maanden later stierf mijn vader plotseling aan een hartaanval. Ik bleef alleen achter met mijn twee jongere broers. Toen ontmoette ik een jongen en wij kregen verkering. Maar na enkele maanden gingen wij uit elkaar. Soms vroeg ik mij af: ’Moet ik niet maar een eind aan mijn leven maken, of word ik krankzinnig of beland ik in een gekkenhuis?’” Zou Vincenza deze bijzondere stress-situatie te boven kunnen komen? Zij zegt: „Als ik er nu aan terugdenk, kan ik niet geloven dat ik erdoorheen ben gekomen. Maar het is me gelukt! En ik heb een boel geleerd.”
Bovendien leerde Vincenza via haar tante, een van Jehovah’s Getuigen, de bijbelse hoop kennen dat de doden zullen worden opgewekt in een toekomstig paradijs op aarde (Johannes 5:28, 29). „Hoewel ik destijds katholiek was, stelde ik al mijn vertrouwen in deze pasgevonden bijbelse hoop. Het hielp mij enorm”, zegt zij. — Vergelijk 2 Korinthiërs 1:9.
Je kunt niet alle stress de baas worden
Niettemin kun je nooit alle stress uitbannen. „We staan altijd aan stress bloot”, schrijft de auteur van Childstress! „Wanneer dat niet meer zo is, zijn we dood.” In bijbelse tijden stonden de mensen eveneens aan stress bloot. Wij lezen over Hanna die vaak weende en weigerde te eten omdat zij jarenlang wanhopig naar een kind verlangde maar onvruchtbaar was (1 Samuël 1:7). Zo bevond ook de jonge Jeremia zich in tweestrijd toen God van hem verlangde dat hij tot de natiën zou prediken (Jeremia 1:6). Job wenste, nadat hij zijn bezittingen, zijn gezin en zijn gezondheid had verloren, dat hij nooit geboren was (Job 3:10). Bij één gelegenheid verkeerde Jezus in zo’n hevige smart dat zijn zweet als druppels bloed werd. — Lukas 22:44.
Niemand kan dus aan stress ontkomen. Wat kun je er dan aan doen? Leren ermee om te gaan. Dat is noodzakelijk omdat overmatige stress je lichamelijk ziek en neerslachtig kan maken. Stress kan mentale verwarring veroorzaken en je ertoe aanzetten dingen te zeggen en te doen waarvan je later spijt hebt. Het kan een slopende uitwerking hebben op lichaam en geest. Daarom zijn hier enkele manieren om stress aan te pakken:
1. Beperk irritaties. Een druppelende kraan, een krakende deur, een wiebelende tafel kunnen irritatie veroorzaken. Kleine ergernissen dragen bij tot je totale hoeveelheid stress. Doe er iets aan. Zorg dat dingen worden vastgezet, geolied en gerepareerd. Houd dingen die vaak worden gebruikt, binnen handbereik. Breng zaken op orde. Deskundigen zeggen dat wij 20 tot 30 procent van onze tijd verdoen met het zoeken naar dingen. Rangschik de dingen anders, ruim ze op en geef ze een nieuw aanzien. Maak het gezellig. Word echter geen perfectionist. Perfectionisme is een last die ieder die ernaar streeft, veel stress bezorgt.
2. Organiseer en beperk je activiteiten. Een spreekwoord zegt dat wie twee hazen najaagt, er gewoonlijk geen zal vangen. Maak een lijstje van wat je elke dag wilt doen, en doe één ding tegelijk. Stel samen met je ouders een schema op wanneer en hoe je taken in huis zult verrichten. Verricht deze dan vreugdevol en gewillig. Doe niet mee aan roekeloze, stress veroorzakende activiteiten die je in situaties doen belanden die smart en angst teweegbrengen. Op het moment zelf kan zo iets opwindend lijken, maar uiteindelijk kan het een verwoestende uitwerking hebben.
3. Verminder de angst om te falen. Proefwerken op school kunnen werkelijk voor iedereen stress veroorzaken. Je kunt echter de angst voor een slecht cijfer verminderen als je je goed voorbereidt, de dag tevoren alles op orde hebt, vroeg naar bed gaat en een goede nachtrust krijgt. Slik geen stimulerende middelen. Ze kunnen je zenuwachtig maken in plaats van je te helpen. Ontspan je, maar doe je best. Bedenk, het succes of mislukken van iemands verdere leven is bijna nooit afhankelijk van één enkel proefwerk. Als je geen voldoende haalt, zullen er andere kansen komen. Geef het niet op. In Spreuken 24:16 moedigt de bijbel aan tot een positieve houding: „De rechtvaardige kan wel zevenmaal vallen, en hij zal stellig opstaan.”
4. Praat met iemand. Stoomketels hebben uitlaatkleppen nodig. Wij mensen zelfs nog meer. Wanneer je angst en bezorgdheid in je opgekropt voelt, praat dan met iemand — een vriend, een ouder, een broer of een zus. Soms moet je met iemand praten die je kan helpen Gods rechtvaardige beginselen toe te passen, zoals een ouderling in de christelijke gemeente. Voel je vrij om dat te doen. — Spreuken 12:15.
5. Maak gebruik van het gebed. Denk aan de vier eerder genoemde bijbelse figuren, Hanna, Jeremia, Job en Jezus. Wat hielp hen het meest om zware spanningen te verwerken? Zij allen spraken met Jehovah God over hun problemen. Hanna deed het, en Jehovah zegende haar met een zoon (1 Samuël 1:11, 20). Jeremia deed het, en God maakte hem tot een krachtige en onbevreesde profeet voor de natiën (Jeremia 1:6-10). Job deed het, en Jehovah compenseerde zijn verlies op overvloedige wijze (Job 42:10-17). Jezus deed het, en Jehovah sterkte hem zodat hij kon opstaan en zijn offerandelijke loopbaan kon vervolgen. — Lukas 22:44-46.
Wat gebeurde er met Vincenza nadat zij haar moeder, vader en vriend was kwijtgeraakt? Zij vertelt: „Ik moest iemand vinden die ik niet kon verliezen. Ik moest iemand liefhebben van wie ik wist dat die mij nooit zou verlaten. Toen dacht ik: ’God natuurlijk! Hij is er altijd. Hij moet mijn Vader worden. Hij is de Schepper van het universum.’ Daarom bad ik: ’Als u, Jehovah, de ware God bent, de Schepper van het universum, dan wil ik u dienen. Alstublieft, kom en zeg mij dat.’ Later kwam er een Getuige van Jehovah bij mij aan de deur en ze zei: ’Ik ben hier omdat iemand van u houdt.’” Vincenza aanvaardde een bijbelstudie. Zij leerde toe te passen wat er staat in 1 Petrus 5:7, namelijk ’al uw bezorgdheid op hem [God] te werpen, want hij zorgt voor u’. Nu leert zij anderen dit te doen.
Laten wij het eens herhalen: Je kunt stress niet totaal uitbannen. Maar je kunt leren de stress te verminderen, ze te beheersen en je bezorgdheid op God te werpen. Dan zal stress jou nooit de baas worden. — Psalm 55:22.