Waarom mensen roken en waarom zij het zouden moeten laten
De hongersnood in Afrika domineerde het nieuws in 1985, maar dat jaar gingen er ook meer dan twee miljoen mensen dood aan het roken van sigaretten. De hongersnood kwam op de voorpagina’s en zette de wereld aan tot actie, maar het roken heeft nauwelijks enig stof doen opwaaien. Een eind maken aan het tabakgebruik zou de grootste „drugsvangst” aller tijden zijn, maar verwacht niet dat het zal gebeuren. Er zijn sterke tegenkrachten aan het werk.
ROKEN is een wereldomvattende epidemie geworden. Meer dan een miljard mensen roken vijf biljoen sigaretten per jaar. In 1964 waarschuwde het hoofd van de Amerikaanse Dienst voor de Volksgezondheid, C. Everett Koop, voor de gevaren van roken. Sindsdien is het percentage rokers in Amerika gedaald, maar het gebruik van tabak is er met 20 procent gestegen. Wereldwijd is het tabakgebruik met 75 procent gestegen. In geïndustrialiseerde landen heeft het epidemische vormen aangenomen, in ontwikkelingslanden maakt het een explosieve groei door. Met roken in verband staande ziekten eisen jaarlijks miljoenen mensenlevens. Vijf procent van alle sterfgevallen in de wereld staat met tabak in verband. Voor Europa en de Verenigde Staten is dit jaarlijks 20 procent. In Canada vertegenwoordigt de jaarlijkse tol van tabak 17 procent van alle sterfgevallen onder volwassenen.
Het toppunt van ironie en tragiek is de door de Wereldgezondheidsorganisatie geuite waarheid: Roken is „het belangrijkste te voorkomen gezondheidsprobleem ter wereld”. Waarom blijven mensen dan roken en de dodelijke gevolgen ervan oogsten? Waarom zij het zouden moeten laten, is duidelijk. Waarom zij toch blijven roken, heeft een diepere oorzaak.
Een uitvoerig gedocumenteerd rapport over roken dat in januari dit jaar is vrijgegeven door het Worldwatch Institute in Washington D.C., verschaft de bovenstaande informatie en nog veel meer. „Door tabak komen dertien keer zoveel Amerikanen om het leven als door verslavende drugs”, verklaarde het rapport, „en acht keer zoveel als door auto-ongelukken.” Tabak kost jaarlijks meer Amerikanen het leven dan er in de Tweede Wereldoorlog verloren gingen. Het rapport van het Worldwatch Institute verklaarde tevens: „Regeringen ondernemen paramilitaire operaties tegen de produktie van marihuana of opium of het transport ervan, maar niet tegen tabak, een veel dodelijker gewas.”
Hoe meer de wetenschap leert, hoe meer de dodelijke werking van tabak aan het licht treedt. Elk jaar sterven er ruim twee miljoen rokers aan hartkwalen, longkanker en emfyseem. Een rokershart werkt harder dan dat van een niet-roker. Overdag maakt het gemiddeld acht tot tien extra slagen per minuut, tijdens de slaap drie tot vijf extra slagen. In het tijdschrift Science stond: „Het roken van sigaretten is de voornaamste ons bekende, op zichzelf staande oorzaak van sterfte aan kanker in de Verenigde Staten, en de bijdrage die tabak levert aan het totale aantal sterfgevallen door kanker wordt geschat op 30 procent.” Van deze 30 procent komt het grootste deel voor rekening van longkanker. In Zuid-Afrika bracht iemands rookverslaving van 90 sigaretten per dag schade toe aan zijn oogzenuw en maakte hem blind — een slachtoffer van tabaksamblyopie.
Leidde bevrijding tot slavernij?
De moderne vrouw, geëmancipeerd en ’bevrijd van achterstelling’, rookt steeds meer en plukt daar steeds meer de wrange vruchten van. Borstkanker was eens de voornaamste doodsoorzaak onder Amerikaanse vrouwen — nu is het longkanker. Deze ziekte is sinds 1950 omhooggeschoten met 500 procent; vorig jaar stierven er 38.000 vrouwen aan. Ook hartkwalen gaan steeds meer slachtoffers maken onder vrouwen. Roken belast het hart en de bloedsomloop, en elk jaar krijgen 800.000 vrouwen hetzij een hartaanval of een hersenbloeding. Rokende vrouwen met chronische bronchitis genieten nu de twijfelachtige eer de mannen met één miljoen ziektegevallen te zijn voorbijgestreefd. Chemische stoffen in sigaretterook veroorzaken een genetische schade die bij zwangere vrouwen en hun foetussen kanker kan doen ontstaan. Is de moderne vrouw bevrijd? Een bevrijding wellicht die leidde tot slavernij aan de tabak, samen met de man, bij wie zij nu niet meer achtergesteld is?
Ten einde de gevaren te minimaliseren gaan sommigen van sigaretten op pijp of sigaren over. Vorig jaar december liet de Journal of the American Medical Association die droom in rook opgaan. Pijptabak en de tabak in sigaren bevatten meer nicotine en meer kankerverwekkende teersoorten en produceren meer van de gevaarlijke koolmonoxide dan de tabak die in sigaretten wordt gebruikt. Enquêtes tonen aan dat velen, vooral tieners, geloven dat rookloze tabak een veilig alternatief vormt voor sigaretten. Maar dat is niet zo. Vorig jaar stierf in de Verenigde Staten een negentienjarige aan mondkanker. Voor een subcommissie van het Amerikaanse Congres verklaarde zijn moeder dat hij vanaf zijn twaalfde snuiftabak had gebruikt, maar had geweigerd ermee op te houden omdat er op de verpakking van rookloze tabak geen waarschuwing stond en sportmensen er reclame voor maakten.
Of u nu pruimt of zuigt op een vochtig plukje tabak in uw wang (’snuff dipping’ genoemd), u vraagt daarmee om mondkanker, tandvleesafwijkingen en nicotineverslaving. Kanker ontstaat waar de tabak in aanraking komt met de wang en het tandvlees, en de kwaadaardige ziekte breidt zich vaak uit naar andere delen van het lichaam. Rookloze tabak bevat twintig of meer kankerverwekkende nitrosaminen en polycyclische aromatische koolwaterstoffen. Het rapport van het Worldwatch Institute meldde dat in de laatste twintig jaar het gebruik van snuif- en pruimtabak met 40 procent was toegenomen, met een evenredige toename in mondkanker.
Slachtoffers van de rook van anderen
Tabakgebruikers brengen niet alleen hun eigen gezondheid in gevaar maar ook die van anderen. Uit meer dan tien onderzoeken in het afgelopen jaar bleek dat passief roken — het inademen van de rook van andermans sigaret — longkanker veroorzaakte bij de niet-rokende huwelijkspartners van rokers. Onderzoek in Japan, West-Duitsland, Griekenland en de Verenigde Staten onthult dat „huwelijkspartners van rokers twee- tot driemaal zoveel kans hebben longkanker op te lopen dan zij die getrouwd zijn met niet-rokers”. Eén onderzoek „schatte dat passief roken in de Verenigde Staten meer doden door kanker veroorzaakt dan alle gereglementeerde industriële luchtvervuilende stoffen te zamen”. Canadese geleerden hebben bericht dat er geen veilig niveau voor tweedehands rook bestaat. De rook bevat „meer dan 50 bekende carcinogenen en 3800 chemische verbindingen”. Eén medisch tijdschrift verklaarde: „Hoe groter het aantal rokers met wie men heeft samengeleefd, hoe groter de kans op kanker.”
En niet alleen de uitgeblazen rook zorgt voor verontreiniging van andermans lucht. Tussen de trekjes door kringelt er ongefilterde rook omhoog van de sigaretten die in de hand worden gehouden of op de asbakken liggen. Deze nevenstroom-rook maakt 85 procent uit van de rook in een kamer met rokers. Hij bevat irriterende stoffen zoals formaldehyde, ammoniak, acroleïne, lachgas, koolwaterstoffen en zwevende deeltjes. Deze rook zorgt ervoor dat zich in de nabijheid bevindende niet-rokers vijftig keer zoveel kankerverwekkende stoffen inademen.
Kinderen met ouders die roken, hebben vaker last van verkoudheid, griep, bronchitis, astma en longontsteking. Het leervermogen van kinderen met rokende moeders wordt geschaad. Onderzoeken hebben aangetoond dat zij langzamer lezen en op school enkele maanden achterstand hebben op kinderen van niet-rokers. Rokende moeders brengen twee keer zo vaak baby’s met een te laag geboortegewicht ter wereld als niet-rokende moeders. In India kauwt 39 procent van de vrouwen op tabak. Dit resulteert in baby’s met een te laag geboortegewicht. The Harvard Medical School Health Letter van juli vorig jaar besloot een artikel over de gevaren van passief roken met: „Rokende volwassenen dienen zich tevens te realiseren dat wanneer zij in het bijzijn van hun zuigelingen een sigaret opsteken, zij zich bezighouden met een echt niet zo milde vorm van kindermishandeling.” En de mishandeling van ieder ander in hun omgeving!
Waarom beginnen mensen met roken?
Als dit nu de feiten zijn, hoe komen mensen er dan bij om met roken te beginnen? De meeste nieuwelingen zijn nu tieners. Zij vormen het speciale doelwit van de tabaksreclame, ondanks alle ontkenningen van de tabaksfirma’s. Niet dat deze firma’s zich openlijk op de jeugd richten, maar hun benadering is subtiel en succesvol. Een cartoontekenaar vatte hun benadering treffend samen: „Wij tabaksfabrikanten willen helemaal niet dat jullie, jongelui, roken — tenzij je volwassen wilt lijken.” Hun reclame zit vol met alles wat nu juist voor de jeugd zo verlokkelijk is: sportauto’s, zeilvliegen, surfen, cowboys, sportmensen, stoere binken en verleidelijke vrouwen — jonge knappe vrije blije levensgenieters die een heleboel pret hebben bij allerlei activiteiten buitenshuis. Een eerlijker achtergrondbeeld zou er een zijn van ziekenhuizen en uitvaartcentra — maar daar verkoopt men nu eenmaal geen sigaretten mee.
Mariel Hemingway, een idool voor veel jonge mensen, is verontrust wanneer zij tieners ziet roken. Ze zei: „Ik denk dat het een soort opstandigheid is, maar het is zo stom. Elke keer wanneer ik jonge mensen zie roken, kan ik niet nalaten te zeggen: ’Waarom rook je in’s hemelsnaam? Je bent opgegroeid in een maatschappij waarin men weet dat het dodelijk is!’” Maar wie rookt, hoort bij de ingewijden — gewild nonchalant, volwassen, stijlvol. Door te roken voelen tieners zich onafhankelijk, hoewel zij in werkelijkheid capituleren voor de druk van leeftijdgenoten en gemanipuleerd worden door de tabaksfirma’s. De firma’s weten dat hun toekomst bij de jeugd ligt. Als men jongeren in hun tienerjaren verslaafd kan maken, zullen zij waarschijnlijk hun hele leven trouwe klanten blijven.
In de Verenigde Staten zijn sigarettenreclames op radio en tv reeds verboden, maar vorig jaar december drong het Amerikaans Medisch Genootschap erop aan „het verbod uit te breiden tot alle tabaksprodukten en alle media”. Onmiddellijk weerklonken er protesten van de zijde van de tabaksindustrie, de reclamebureaus en de uitgeversbedrijven. Hun grondwettelijke recht op vrijheid van commerciële meningsuiting zou erdoor worden aangetast! Bij gebrek aan tegenargumenten in de kwesties van gezondheid, jongeren en verslaving, creëren sommige firma’s nu zelf een nieuw strijdpunt: hun burgerrechten en die van de roker. De sigarettenfirma Philip Morris beweert bijvoorbeeld: „Vandaag geldt de onverdraagzaamheid mijn rookgewoonte. Morgen geldt ze wellicht iemands recht om te bidden of te beslissen waar hij zal wonen.” Het enige recht waar zij zich in werkelijkheid zorgen om maken, is hun „recht” zich te verrijken door de verkoop van drugs.
Waarom is stoppen zo moeilijk?
Tabak bevat nicotine. Nicotine is een drug, maakt ’high’ en werkt ook verslavend. Sigarettenfirma’s ontkennen dit, maar het hoofd van de Amerikaanse Dienst voor de Volksgezondheid, dr. Koop, verwijst naar een uitspraak van dr. William Pollin, directeur van het Nationale Instituut tegen Drugmisbruik, dat „nicotine de meest verslavende drug van onze maatschappij” is.
Een miljard rokers is verslaafd aan nicotine. Weinigen zullen het toegeven. ’Ik kan ermee ophouden wanneer ik wil’, is het goedkope excuus waarmee men zijn geweten sust. Voor de verslaafde is het iets traumatisch om van die verslaving af te komen. Miljoenen proberen het, velen slagen erin en nog velen meer falen. Vorig jaar december maakte het hoofd van de Amerikaanse Dienst voor de Volksgezondheid in een studie over tabak en gezondheid melding van een in 1980 gehouden onderzoek, waaruit was gebleken dat 60 procent van de Amerikaanse rokers echt heeft geprobeerd met roken te stoppen. Meer dan 80 procent van hen rookte binnen een jaar weer.
Stoppen valt niet mee, maar het is alle moeite waard. Stop daarom. Doe het voor uzelf, voor uw gevoel van eigenwaarde, voor uw gezondheid, voor de gezondheid van uw kinderen. Doe het ook ter wille van het genoegen en de gezondheid van degenen om u heen. Deze laatste reden is van belang als u zich als een christen beschouwt. U moet uw naaste liefhebben. Het getuigt niet bepaald van liefde de lucht die hij inademt met uw giftige rook te vervuilen (Matthéüs 7:12; 22:39). Dat is de reden waarom tabakgebruikers die getuigen van Jehovah worden, met de gewoonte breken, en waarom Getuigen die eens tabaksprodukten verkochten, dat niet meer doen.
Er bestaat geen gemakkelijke manier om te stoppen. Als u rookt, bent u een druggebruiker die probeert een door nicotine teweeggebracht gevoel van welbehagen in stand te houden. Degenen die zijn gestopt, weten dat de verschijnselen van nicotineonthouding echt niet meevallen. De miljoenen met tabak verband houdende ziekte- en sterfgevallen die zich elk jaar voordoen, vormen niettemin een krachtige aansporing om te stoppen. Maar voor de meeste rokers is die toch niet zo krachtig als de verslaving die hen dwingt door te gaan. Het gewoontegetrouwe gebruik van nicotine, zo blijkt uit onderzoeken, is te vergelijken met het gebruik van amfetaminen, cocaïne en heroïne. Nicotine „voldoet naar laboratoriummaatstaven aan de technische criteria van een verslavende drug doordat nicotine de hersengolffunctie beïnvloedt, een stemmingsverandering teweegbrengt en een biologische beloning [het gevoel van welbehagen] oplevert die aan zowel proefdieren als menselijke vrijwilligers een bepaald gedrag ontlokt”.
Wanneer rokers ammoniumchloride toegediend kregen, nam de nicotineafscheiding door de nieren toe tot het zesvoudige. Zij compenseerden dit door 20 procent meer sigaretten te roken en vulden zo de nicotine aan waarnaar hun lichaam hunkerde. Een artikel in Science News toonde aan dat rokers die uit bezorgdheid overgaan op sigaretten met een laag teergehalte, „dit compenseren door dieper te inhaleren en grotere trekken te nemen”. Het artikel zei dat „deze zelfregulatie van de nicotineniveaus er een extra bewijs voor kan vormen dat nicotine tot lichamelijke afhankelijkheid leidt”. Het is interessant dat laboratoriumonderzoeken hebben aangetoond dat intraveneuze toediening van nicotine ook tot een gevoel van welbehagen leidt en aldus de noodzaak van roken wegneemt.
Wat is de beste methode om met roken te stoppen? Deze aanhalingen uit de februari-uitgave van het tijdschrift Health geven de algemene mening weer: „Zelfmotivatie is het enige dat een roker kan redden.” „Er bestaat geen magische pil die u zal doen stoppen of u van de sigaretten zal afhouden.” „Elke dag stoppen er mensen met roken — zelfs de meest aan nicotine en de gewoonte verslaafde mensen.” „Abrupt stoppen is nog nooit iemand fataal geworden en het schijnt de beste manier te zijn om met roken op te houden.” „Alles welbeschouwd, adviseren de meeste ontwenningsdeskundigen: Stop abrupt en gooi de asbakken weg. Wanneer de behoefte aan een sigaret opkomt, ga dan de hond uitlaten, ga hardlopen, neem een warm bad, ga winkelen. Met andere woorden, ’doe iets, maar ga niet roken!’”
Als u rookt en ermee wilt stoppen, luister dan naar deze raadgevingen, want zij die ze geven, spreken uit ervaring. Als dat niet voldoende is, sla dan acht op de nog belangrijker raad van Christus Jezus, die zei: „Gij moet uw naaste liefhebben als uzelf” (Matthéüs 22:39). Stop met roken omdat u uzelf liefhebt, en stop met roken omdat u uw naaste liefhebt als uzelf.
[Kader op blz. 16]
Een redactioneel artikel in de Journal of the American Medical Association zei het volgende over tabaksverslaving:
„Wij zijn als maatschappij nog niet doordrongen van de ernst van het gevaar dat tabak voor de gezondheid oplevert. Wij moeten beseffen dat tabaksverslaving momenteel de dodelijkste vorm van drugverslaving in de Verenigde Staten is en een zwaardere tol aan mensenlevens en dollars eist dan cocaïne, heroïne, AIDS, verkeersongelukken, moord en terroristische aanslagen te zamen.”
Na de aandacht te hebben gevestigd op de miljarden dollars die jaarlijks aan kankerbestrijding worden uitgegeven, verklaart het artikel vervolgens: „Wat ontbreekt is een parallelle bestrijding van de oorzaken van kanker. . . . De huidige schattingen zijn dat de burgers van dit land hun leven aan tabaksverslaving verliezen in een tempo van 1000 per dag.”
Ter bestrijding van de tabaksverslaving en haar verderfelijke uitwerking in de vorm van „kanker, emfyseem en hart- en vaatziekten” beval het artikel het volgende aan: „Het doel is om uiteindelijk zoveel belasting te heffen op de tabaksverkoop dat de opbrengst gelijkstaat aan wat het tabakgebruik onze maatschappij kost. Als elk pakje sigaretten onze maatschappij en onze economie (ons allemaal) meer dan $2,60 kost, dan moeten degenen die wensen te roken gedwongen worden daar zelf voor te betalen. . . . Er moet gestreefd worden naar een aanzienlijke vermindering van de federale subsidie voor de tabaksteelt. . . . Er moeten waarschuwingen komen op alle tabaksprodukten. . . . Alle tabaksreclame moet uit de publieke media verdwijnen. . . . Beroemdheden en filmmakers moeten ervan weerhouden worden het tabakgebruik te verheerlijken.”
Het redactionele artikel besluit: „Ik geloof dat de tijd is aangebroken voor openheid en moed. De partijen staan duidelijk tegenover elkaar. Het strijdsignaal klinkt.” — JAMA, 11 april 1986.
[Illustratie op blz. 13]
DODENTAL EUROPA/VS 20% DOOR ROKEN
DODENTAL CANADA 17% DOOR ROKEN
DODENTAL WERELDWIJD 5% DOOR ROKEN
[Illustratie op blz. 14]
Rokers, gevangen in nicotineverslaving, laten ook onschuldige slachtoffers lijden