Een verdeeld land — Wat is de oplossing?

IN 1955 kwam een bezoeker van de toenmalige Portugese kolonie Angola tot het verrassende besef dat hij, omdat hij een blanke was, plotseling tot de „aristocratie” behoorde! In winkels, kantoren en andere openbare plaatsen ontving hij een voorkeursbehandeling boven de wachtende zwarten.

Dit was nog maar zo’n twintig jaar geleden in veel Afrikaanse landen heel gewoon.

Toen namen in de jaren ’60 in het ene land na het andere waar de blanken een kleine minderheid vormden, de zwarten de macht over. Maar in Zuid-Afrika woonden miljoenen blanken die op bestuurlijk en economisch gebied de teugels strak in handen hadden en die reeds vele tientallen jaren geloofden dat het Gods wil was dat zij de heersende klasse vormden. Hoe is deze situatie tot ontwikkeling gekomen?

In 1652 gingen de eerste blanke kolonisten, Nederlanders, aan de Kaap aan land. Toen zij de Hottentotten en de Bosjesmannen ontmoetten, dierevellen dragende inboorlingen, voelden de blanken zich wegens hun hogere beschaving superieur aan hen. Spoedig ontstonden er wrijvingen.

Toen blanke boeren zich in de inheemse jachtgebieden vestigden, werden de Bosjesmannen boos en begonnen als reactie daarop vee te stelen. De kleine mensen werden als dieren opgejaagd, met het beschamende gevolg dat zij in de 19de eeuw bijna uitgeroeid waren. De Hottentotten werden onderworpen, hun aantallen raakten danig gedecimeerd door de pokken, en de weinigen die overbleven, gingen volkomen op in andere rassen.

In de 18de eeuw kwamen de blanke boeren in contact met het Xhosa-volk — deel van een golf zwarte immigranten uit het noorden. Opnieuw deden zich wrijvingen voor. Bittere oorlogen volgden. Intussen hadden de Engelsen de Kaap veroverd. Maar vele Boeren ergerden zich aan het Britse bewind en trokken in de jaren ’30 van de vorige eeuw naar het noorden. Na veel ontberingen en strijd schiepen zij nieuwe staten ten noorden van de Oranje- en Vaalrivier. Zowel de Britten als de Boeren pasten rassenscheiding toe.

De Boeren waren calvinisten van de Nederduitse Gereformeerde Kerk. Zij lazen regelmatig in de bijbel, maar geloofden desondanks dat zij superieur waren aan de zwarten — velen geloofden dat de zwarten door God vervloekt waren.

De kerk verleent haar steun aan apartheid

De toename in niet-blanke bekeerlingen gedurende de 19de eeuw maakte dat veel blanken zich niet meer op hun gemak voelden. Bijgevolg nam de synode in 1857 een historische beslissing: „Wegens de zwakheid van sommigen [blanken] . . . zal de gemeente die uit de heidenen [niet-blanken] is . . . voortaan haar christelijke voorrechten genieten in een apart gebouw of instituut.” Aldus verleende de kerk haar steun aan een rassenscheiding.

Het delingsproces zette zich voort. Momenteel zijn er afzonderlijke Nederduitse Gereformeerde Kerken voor blanken, zwarten, kleurlingen en Indiërs.

Aan het eind van de 19de eeuw deed zich een nieuwe separatistische tendens voor. Tegen die tijd waren er veel zendingskerken gesticht, voornamelijk van Britse herkomst en onder blank bestuur. James Kiernan, hoogleraar in de sociale antropologie aan de Universiteit van Natal, zei hierover: „De Afrikaanse geestelijkheid in deze door blanken overheerste kerken beschouwde deze buitensluiting [van Afrikanen van het leiderschap in de kerk] als discriminatie en ging hiertegenin door zelf kerken op te richten.” De eerste werd in 1892 in Johannesburg opgericht. Thans zijn er zo’n 4000 religieuze groeperingen in Zuid-Afrika, waarvan de meeste zwarte kerken zijn.

De 20ste eeuw begon met een machtsstrijd tussen „christelijke” blanken — Britse imperialisten en nationalistische Boeren. Door hun numerieke overmacht behaalden de Engelsen de overwinning op de Boerenrepublieken, en later vormden zij te zamen de Unie van Zuid-Afrika.

Maar de Boeren, nu Afrikaners geheten, behaalden een politieke overwinning toen zij met hun Nasionale Party in 1948 de verkiezingen wonnen op basis van hun programma van apartheidspolitiek. Die Transvaler, een Afrikaner dagblad, gaf als commentaar: „Wij voeren een politiek van apartheid . . . gebaseerd op christelijke beginselen van rechtvaardigheid en billijkheid.” Een stroom van wetten en regels volgde om deze rassensegregatie te bestendigen.

Omdat de bevolkingsgroepen gescheiden van elkaar leven en sociale contacten ontbreken, zijn veel blanken zich niet bewust van de armoedige levensomstandigheden in de zwarte woonwijken, en al evenmin beseffen zij ten volle wat een vernedering de apartheid betekent. Bijna alle zwarten hebben een aversie tegen de apartheidspolitiek. Deze wrok is gebruikt om het vuur van onrust aan te wakkeren.

Bestaat er een oplossing?

De binnen- en buitenlandse druk om de apartheid op te heffen is heviger geworden. Onlangs besloot de regering vergaande veranderingen aan te brengen. Ze voerde enkele hervormingen door en herriep bepaalde apartheidswetten. Maar het schijnt onmogelijk om de problemen van Zuid-Afrika zo op te lossen dat iedereen tevreden is. Velen, zowel zwarten als blanken, wensen een vreedzame verandering, maar enkele blanke voorstanders van een harde lijn zijn vastbesloten de status quo te handhaven. Beide kampen zijn verdeeld in extremisten en gematigden. De zwarten zijn daarbij nog ernstig verdeeld door hun loyaliteit aan hun eigen stam.

Welke oplossingen bieden de kerken? Geestelijke oplossingen? Het koninkrijk Gods? Neen, ze zijn het politieke strijdperk binnengetreden. Sommige geestelijken zijn zelfs voorstander van burgerlijke ongehoorzaamheid en onderhandelen met leiders van bevrijdingsbewegingen die bekendstaan om hun gewelddadigheid. Het gevolg is dat veel kerkgangers klagen dat zij ’te veel over politiek en te weinig over God’ te horen krijgen.

Wat nog tot de verwarring bijdraagt is de verdeeldheid binnen de kerken. Onder de verschillende dochterkerken van de Nederduitse Gereformeerde Kerk bestaat nu veel kritiek op de apartheid. Vele zwarte en blanke predikanten hebben zich er veroordelend over uitgelaten. De synode verklaarde in oktober 1983 dat rassendiscriminatie „zondig” is en dat daarom de kerk open moet staan voor mensen van alle rassen.

Op 29 augustus 1985 werd door het presbyterium van Stellenbosch, een ander regionaal lichaam van de Nederduitse Gereformeerde Kerk, officieel erkend dat rassendiscriminatie „in tegenspraak is met de bijbelse beginselen van liefde voor de naaste en rechtvaardigheid”, en dat „apartheid” heeft „geleid tot menselijk leed”. De verdeeldheid in rassenkwesties laat ook enkele van de Engelse kerken niet ongemoeid. Voor oprechte mensen die opgegroeid zijn met het geloof dat apartheid „Gods wil” is, is dit onbegrijpelijk en verwarrend.

De enige oplossing

Zuid-Afrika wordt reeds lang met argusogen bekeken. Het is mode om de bezwerende vinger tegen dat land op te heffen. Maar veel landen die dat doen, zijn zelf net zo slecht of nog slechter. Dit wijst op een zeer veelbetekenend feit: De werkelijke, blijvende oplossing, niet alleen voor de kwellende problemen van Zuid-Afrika, maar ook voor die van de hele wereld, ligt buiten het bereik van het menselijk kunnen en de menselijke wijsheid.

De wereldgeschiedenis is één lange aaneenschakeling van fouten, onrechtvaardigheden, strijd en bloedvergieten. En in deze 20ste eeuw wordt de situatie nog erger nu de wereld van de ene crisis naar de andere wankelt, voortdurend achtervolgd door de dreiging van een kernoorlog.

Reeds in het begin van deze eeuw zag de mensheid de noodzaak in van een wereldomvattend oppergezag dat leiding zou geven aan de naties. Experimenten met de Volkenbond en de Verenigde Naties hebben echter gefaald. Bestaat er een oppermachtig regeringslichaam met het vermogen en het voornemen schoon schip te maken en vrede en eenheid te bewerkstelligen? Ja, — Gods koninkrijk.

Het zal „al deze koninkrijken [van menselijke makelij] verbrijzelen en er een eind aan maken”, de aarde reinigen van geweld, onrecht en allerlei vormen van kwaad en Christus’ duizendjarige vrederijk inluiden. Dit vrederijk zal rechtvaardig en billijk handelen jegens alle mensen, ongeacht hun ras, huidkleur of achtergrond. — Daniël 2:44; Psalm 37:10; Handelingen 10:34, 35.

Miljoenen over de hele wereld, met inbegrip van duizenden in Zuid-Afrika, hebben hun hoop gevestigd op het Koninkrijk, de regering door God. Op grond van vervulde bijbelprofetieën geloven zij dat het Koninkrijk spoedig het bestuur over de hele aarde zal overnemen. Het zal mensen van alle rassen verenigen. — Lukas 21:28-31.

Hiervan werd een hartverwarmende demonstratie gegeven op twee speciale congressen die in december 1985 in Zuid-Afrika werden gehouden. Lees daarover meer in het volgende artikel.

[Inzet op blz. 4]

De kerk verleende haar steun aan apartheid „wegens de zwakheid van sommigen”

[Inzet op blz. 5]

Apartheid werd voorgesteld als Gods wil

[Inzet op blz. 5]

Veel predikanten van de Nederduitse Gereformeerde Kerk hebben de apartheid veroordeeld