De Grote Muur — monument voor de droom van een keizer
EENS moest het gebeuren. Een man gaf opdracht om een muur om zijn huis te bouwen. De man was de keizer. En zijn huis? Heel China! Maar wie was deze vorst? En waarom mobiliseerde hij een heel rijk om zo’n wal op te richten?
Om die vragen te beantwoorden moeten wij teruggaan naar de periode in de Chinese geschiedenis die bekendstaat als de periode van de Strijdende Staten (403-222 v.G.T.). Maar bedenk wel dat het soms niet meevalt om historische feiten en legenden uit elkaar te houden. China was versplinterd in kleine rijkjes en staatjes en er braken vaak oorlogen onder hen uit. Bovendien werd de chaos nog verergerd door de vreeswekkende nomadische „barbaren” in het noorden die voortdurend probeerden het vruchtbare land in het zuiden te plunderen. Ter bescherming van zichzelf begonnen veel staten zich bezig te houden met het bouwen van muren.
Het stof dat deze politieke strubbelingen deden opwaaien, verhulde aanvankelijk de opkomst van een kleine Chinese staat genaamd Tj’in. Maar geleidelijk aan veroverde deze agressieve staat, veracht door de ontwikkelde Chinezen, alle ruziënde koninkrijken op zes na.
Toen nam in het jaar 246 v.G.T. de dertienjarige prins Tjeng het bestuur over Tj’in op zich. Hij zag een groot verenigd rijk, door hem met ijzeren vuist geregeerd, voor zijn geestesoog en zonder tijd verloren te laten gaan trok hij tegen de andere koninkrijken ten strijde. Tegen 221 v.G.T. vielen de laatste Chinese staten voor Tj’ins leger. Ten slotte had de koning van Tj’in bereikt waar Chinese koningen in het verleden nauwelijks van hadden durven dromen: hij was heer van China — heel China! De vreugdevolle Tjeng gaf zichzelf een nieuwe titel: Tj’in Sje Hwang-ti, ofte wel Eerste Soevereine Keizer van de Tj’in-dynastie.
Tj’in Sje Hwang-ti was een man die gedreven werd door zijn ambitie om zijn rijk te verenigen en door een tot obsessie geworden gedachte aan onsterfelijkheid. Enerzijds werd hij toegejuicht als een politiek genie. Hij centraliseerde zijn regering, standaardiseerde de Chinese schrijftaal, hervormde het geldstelsel en legde uitgestrekte snelwegen aan die in zijn hoofdstad Sièn-jang begonnen.
Anderzijds beschrijft de geschiedenis ons dat er ook duistere kanten waren aan zijn persoonlijkheid. Tj’in Sje Hwang-ti had een verschrikkelijke angst voor de dood. Verscheidene aanslagen door sluipmoordenaars verhevigden zijn vrees tot het punt van hysterie. Derhalve gaf hij de opdracht tot de bouw van tientallen keizerlijke residenties, zodat er ten slotte alleen al rond de hoofdstad 270 waren, onderling verbonden door tunnels zodat de door vrees achtervolgde keizer in het geheim heen en weer kon trekken en elke nacht ergens anders kon slapen.
De droom van een keizer, een nachtmerrie voor zijn rijk
De officiële Chinese geschiedenis zegt dat in 214 v.G.T. Tj’in Sje Hwang-ti op het idee kwam de hele noordelijke grens van zijn rijk hermetisch af te sluiten. Stelt u zich eens voor hoe deze keizer ten overstaan van zijn hofingenieurs opgewonden een glorieus beeld afschildert van zijn jongste fantasie. ’Wij zullen een muur bouwen!’ zou hij naar verluidt hebben uitgeroepen. Deze muur zou op vele plaatsen zeven meter hoog worden en de bovenkant zou zo breed moeten worden dat er acht soldaten naast elkaar zouden kunnen marcheren. De last van deze ongelofelijke taak kwam op de schouders te rusten van de onvermoeibare Meng T’ièn, een van Tj’ins voortreffelijkste generaals. Na zijn leger te hebben gemobiliseerd, dreef hij de mensenmassa’s voort om de droom van zijn meester te vervullen.
Aangezien de muur, naar het heette, gebouwd werd als verdedigingsmaatregel tegen de gevreesde plunderaars uit het noorden, waren er wachttorens nodig om de vijandelijke bewegingen langs de hele lengte ervan in het oog te kunnen houden. Meng T’ièn begon derhalve met de constructie van deze reusachtige wachtposten die aan de basis twaalf meter in het vierkant waren en aan de top nog negen meter in het vierkant maten. Men plaatste ze op twee boogschoten van elkaar zodat boogschutters vanaf de torens elke centimeter van de muur konden verdedigen. In totaal 25.000 torens verrezen in het hele land op heuveltoppen en bij openingen die tot dalen toegang gaven.
Waar mogelijk gebruikte Meng T’ièn de muren en torens die de vorige staten hadden gebouwd, ze samenvoegend tot wat de Chinezen later Wan-li-tsj’ang-tsj’eng, of Muur van tienduizend li noemden. (Een Chinese li is ongeveer een halve kilometer.) In werkelijkheid had de muur een lengte van ongeveer 2950 kilometer. Daaropvolgende generaties maakten de wal nog groter, lieten hem bochten beschrijven en verlengden hem in vele richtingen. De jongste opmetingen door de Chinese regering waarbij men „de overblijfselen van de muur in afgelegen of bergachtige gebieden heeft gevolgd, hebben getoond dat de werkelijke lengte ongeveer 10.000 kilometer bedraagt”, aldus China Reconstructs.
Naar men gelooft hadden sommige delen van de muur funderingen die waren gemaakt van enorme granietblokken van 4,20 bij 1,20 meter, terwijl de buitenkant van de muur bestond uit een 60 centimeter tot 1,50 meter dikke laag steen, wat overeenkomt met de bouwwijze die door de ingenieurs van de Ming-dynastie in de zestiende eeuw werd toegepast. De ruimte binnenin werd opgevuld met aangestampte aarde en de bovenkant bestraat met een verkeersweg van klinkers. Toen de muur in westelijke richting vorderde, doorkruiste hij een uitgestrekte, vruchtbare vlakte waar slechts weinig stenen te vinden waren. De bouwers waren daarom gedwongen gebruik te maken van het enige wat beschikbaar was — de fijne gele aarde genaamd löss. Sommige delen werden geconstrueerd door vochtig gemaakte löss in houten raamwerken op te hopen. Andere gedeelten werden gebouwd door eenvoudig aan weerszijden blokken löss weg te hakken, waardoor een verheven strook grond als muur overbleef. Van deze gedeelten is vandaag niet veel meer over dan een hoop verbrokkeld puin.
De Chinese Muur klom over China’s hoog oprijzende bergen, dook in de diepste dalen en liep dwars door verzengende woestijnsteppen. In het oosten kwelden snijdend koude winden en verblindende sneeuwstormen de arbeiders. In het westen waren het de onbarmhartige woestijnzon en stekende zandstormen die zwaar op hen drukten. Het verhaal van de bouw is het verhaal van het lijden van honderdduizenden arbeiders die op haast bovenmenselijke wijze hebben gezwoegd. Degenen die niet snel genoeg werkten, werden levend in de funderingsgeulen geworpen, te zamen met anderen die van honger of uitputting waren omgekomen. De muur kreeg zo de grimmige onderscheiding „Het langste kerkhof op aarde”, aangezien er in zijn spoor 400.000 personen dood werden achtergelaten.
Onder de slachtoffers van de muur waren vele Chinese intellectuelen die werden gebrandmerkt als een bedreiging voor de politieke stabiliteit van het rijk. Hun feodale ideeën en hun kritiek op de drastische hervormingen van de keizer leidden tot het beruchte ’verbranden van de boeken en begraven van geleerden’ in 213 v.G.T. waarmee de naam van Tji’in Sje Hwang-ti voor het nageslacht is bezoedeld. Tot op de huidige dag bewaren balladen de droeve herinnering aan het verlies van mensenlevens als gevolg van de bouw van de muur. Werkelijk een nachtmerrie!
Een dynastie gaat ten onder
Maar nog altijd blijft er één, niet weg te dringen vraag onbeantwoord. Waarom zou een keizer opzettelijk zijn rijk in zo’n gigantisch project uitputten? Oppervlakkig gezien zou het kunnen lijken dat bescherming de reden was. En het is waar dat de nomaden, althans voor enige tijd, effectief werden afgeweerd. Maar denk eens even terug aan Tj’ins koninkrijk op het toppunt van zijn macht — een machtige oorlogsmachine die triomfeerde over alles wat zich binnen bereik bevond. In welke banen zou die energie vervolgens moeten worden geleid? Misschien was de keizer meer bevreesd voor dit kolossale, rusteloze leger dan voor de nomaden.
De bouw van de muur bleek voor het keizerrijk niettemin noodlottig te zijn. Ten zuiden van de muur begonnen rebellenlegers te ontstaan. Er braken opstanden onder de boeren uit ten gevolge van de verpletterende belastingdruk door de buitensporige projecten van de keizer. De man die zo wanhopig had geijverd voor onsterfelijkheid, stierf in 210 v.G.T. De daaropvolgende machtsstrijd deed het rijk uiteenvallen. De machtige Tj’in-dynastie had slechts veertien jaar bestaan, van 221-207 v.G.T. Niettemin was die korte regering getuige geweest van enkele van China’s ingrijpendste gebeurtenissen.
Net zoals Tj’in niet in staat was ’s mensen grootste vijand, de dood, te ontlopen, zo is er ook weinig meer over van zijn oorspronkelijke muur om eer te bewijzen aan de miljoenen die werden afgebeuld om een droom van een keizer te vervullen. De indrukwekkende gedeelten van de muur die zijn blijven bestaan en die nu door toeristen worden bezichtigd, werden in de zestiende eeuw gebouwd door de keizer van de Ming-dynastie, Wan-li.
[Kader op blz. 27]
Hoe groot is de Chinese Muur?
◻ De oorspronkelijke Muur zou, in één rechte lijn uitgelegd, van de Stille Oceaan over de Rocky Mountains tot aan de Mississippi reiken, of vanaf het puntje van Bretagne in Frankrijk door Noord-Europa tot aan Moskou.
◻ De Chinese Muur bevatte genoeg materiaal om langs de evenaar een 2,40 meter hoge en 90 centimeter dikke muur rond de aarde te bouwen — een afstand van 40.000 kilometer.
[Kaart op blz. 26]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
CHINA
MONGOLIË
Jiajoegoean-pas
Lintao
Janmengoean
Sjanhaigoean-pas
KOREA
■— De Chinese Muur gedurende de Quinsjihwang heerschappij
●— De Chinese Muur van de Ming-dynastie