Vogelzwermen die zwenken als één vogel

Iedereen heeft het wel eens gezien. Vluchten duiven boven de stad die wenden en keren als één vogel. Strandpleviertjes doen dat ook. U kijkt er met verbazing naar en vraagt u af hoe ze dat toch doen. Volgen ze een leider? Is er een of andere mysterieuze kracht die hen bijeenhoudt? Als u het een raadsel vindt, bent u niet de enige. Al jaren hebben onderzoekers van dierengedrag zich afgevraagd hoe honderden en zelfs duizenden vogels in zo’n zwerm als één vogel bewegen en zwenken. Er is nu iemand met een antwoord voor de dag gekomen — Wayne K. Potts, een bioloog aan de Universiteit van Washington, die over zijn bevindingen schrijft in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.

De vogels reageren als een rij revuemeisjes. Vertraagde films hebben aangetoond dat in een rij danseressen op een onverwachte, niet eerder gerepeteerde tempowijziging sneller wordt gereageerd dan wanneer zij die slechts zouden overnemen van hun naaste buur. De verandering van tempo plant zich in de rij twee keer zo snel voort als wanneer zij op een zichtbaar teken van hun buur zouden afgaan. De danseres ziet de verandering al komen voordat deze haar bereikt en zij corrigeert haar tempo overeenkomstig het nieuwe ritme. Bestudering van slow-motion films van vluchten van duizenden strandpleviertjes onthulde dat die hetzelfde doen. De wending kan ingezet worden door één enkele vogel, vanuit ieder positie in de zwerm. De naaste buren reageren binnen vijftien duizendsten van een seconde, maar wanneer de golf zich door de gehele zwerm verspreidt, plant ze zich voort met snelheden die „drie keer zo hoog zijn als mogelijk was als de vogels eenvoudig reageerden op hun onmiddellijke buur”. En dit is zelfs het geval wanneer de vogel die de verandering inzet, zich achter in de zwerm bevindt.