Hirosjima — Onuitwisbare herinneringen
Door Ontwaakt!-correspondent in Japan
VELE jaren gaat het nu al op deze manier. Om precies 8.15 uur ’s morgens valt er een stilte over de mensenmenigte in het Vredespark in Hirosjima. Zij houden een minuut stilte in acht ter herdenking van dat rampzalige moment 40 jaar geleden. Op 6 augustus 1945 ontplofte er boven Hirosjima een atoombom. In één flits werd de stad verwoest en verloren zo’n 80.000 mensen het leven. Drie dagen later verwoestte een tweede atoombom de stad Nagasaki en doodde 73.000 mensen.
Van over de hele wereld komen regelmatig duizenden deze noodlottige gebeurtenis herdenken. Dit jaar zijn er naast de gewoonlijke optochten, gebeden, herdenkingsdiensten, enzovoort, nog speciale evenementen zoals de Wereldconferentie van Burgemeesters voor Vrede door middel van Interstedelijke Solidariteit — een ontmoeting van de burgemeesters van talloze steden in Japan en in de hele wereld.
Japan wil onmiskenbaar dat de wereld de les van dit aangrijpende verleden niet zal vergeten.
Overlevenden vertellen hun verhaal
Bergen papier zijn volgeschreven met de hartverscheurende verhalen van degenen die de bommen overleefden. Hoewel de meeste overlevenden nu van middelbare leeftijd zijn, ligt „die dag” hun nog vers in het geheugen. Hier volgen hun verhalen zoals ze werden verteld aan een Ontwaakt!-correspondent.
Noboejoe Foekoesjima, die zich de bom op Hirosjima nog heel goed herinnert, verhaalt: „Ik was bezig de trap in mijn huis schoon te maken toen ik plotseling door een heldere lichtflits en een verschrikkelijke ontploffing bewusteloos raakte. Toen ik bijkwam, kon ik mijn moeder om hulp horen schreeuwen. Overal in huis lag puin. Ik dacht dat er een aardbeving was geweest. Toen wij ons een weg naar buiten baanden en in de richting van de rivier gingen, zag ik veel kinderen en hun ouders met kleren die grotendeels weggebrand waren en aan hun huid vastgesmolten zaten. Ik begreep niet waarom zij zo erg waren verbrand.
Toen wij bij het ziekenhuis kwamen, zat dit stampvol mensen. De hoofden en gezichten van velen zaten onder het bloed, terwijl bij anderen het verbrande vlees er in repen bij hing. Bij sommigen stond het haar, verzengd door de hitte, recht overeind. Anderen, bij wie door de ontploffing houtsplinters en glasscherven in het lichaam waren gedreven, kreunden diep. Hun gezichten waren zo opgezwollen dat het moeilijk was hen van elkaar te onderscheiden. Het leek alsof iedereen om water smeekte, maar tegen de tijd dat het hun werd gebracht, ademden velen al niet meer. Ook mijn moeder stierf drie maanden later aan de gevolgen van de bom.
De stad was één grote uitgebrande vlakte geworden, met slechts hier en daar een brokkelige betonnen muur die te midden van de as overeind stond. Iedere nacht brandden er op de rivieroevers vuren waarin de doden werden gecremeerd. Ik herinner mij nog levendig de rode gloed en de verschrikkelijke stank van het verbranden van de lijken, alsof er vettige vis werd geroosterd. Nog altijd moet ik ervan huiveren en beklemt het mij wanneer ik eraan denk.”
Tomidji Hironaka was een van de soldaten die onmiddellijk na de luchtaanval naar Hirosjima werden gezonden om eventuele overlevenden uit de gevangenis naar een andere plaats over te brengen. Hoewel hij al vele jaren in het leger had gediend, bracht wat hij in Hirosjima zag, hem tot het besef hoe verschrikkelijk oorlog is.
„De weg was vol vrachtauto’s die afgeladen waren met gewonden. Degenen die nog konden lopen, strompelden langs de wegkant voort. Velen waren vrijwel naakt, op de stukjes kleding na die in hun huid waren gebrand. Overal lagen stapels vuurrode lijken. De rivieroevers zagen zwart van de mensen die de pijn van hun brandwonden probeerden te verzachten. Onder hen zag ik een moeder, overdekt met brandwonden, met een eveneens ernstig verbrande baby, die ze op deerniswekkende wijze trachtte te voeden. Ik kan mij goed het intense gevoel herinneren dat ik toen had. ’Ik haat oorlog! Ik haat oorlog!’ Maar ook ik had mensen gedood en ik dacht ’Wat heb ik voor een geweten?’ Ik was mij scherp van mijn bloedschuld bewust.”
Moenehide Janagi, toentertijd een jongen van veertien jaar, overleefde op wonderbaarlijke wijze de bom op Nagasaki. Hij was nog geen 1000 meter verwijderd van waar de bom ontplofte. „Ik was met andere scholieren gemobiliseerd om schuilkelders te bouwen”, legt hij uit. „Terwijl wij aan het werk waren, hoorde ik een geluid van een groot vliegtuig dat wel een luid gebulder leek. Juist toen ik mij afvroeg of het een Amerikaans vliegtuig kon zijn, hoorde ik de kreet ’Tekki!’ [vijandelijk vliegtuig!] Ogenblikkelijk gooiden wij onze lasten neer en renden zo snel wij konden naar de schuilkelder.
Op het moment dat ik de betonnen muur voor de schuilkelder bereikte, was er een enorme flits van blauw-wit licht en een enorme ontploffing waardoor ik bewusteloos tegen de achterkant van de schuilplaats werd geworpen. Het volgende dat ik mij kan herinneren, was dat ik wakker werd van hartverscheurende kreten ’Aigo! Aigo!’ [een Koreaanse uitdrukking die op diepe emotie duidt]. De kreten waren afkomstig van iemand met een beroet gezicht die zo ernstig was verbrand dat het moeilijk te zeggen was of de persoon een man of een vrouw was.
Buiten was het een inferno. Ik zag een van mijn schoolkameraden die ernstig verbrand was. Zijn kleren waren aan flarden en zijn huid begon los te laten. Een meisje dat met mij had samengewerkt, was op de weg in elkaar gezakt — zij had geen onderbenen meer en smeekte om water. Ik wist niet waar ik water vandaan moest halen maar probeerde haar zo goed ik kon, moed in te spreken.
Het vuur teisterde de stad. Ik zag verbrande telefoonpalen op straat neerstorten, een trein brandend op de rails staan en een paard dat lag te stuiptrekken van de hitte. Het voortrazende vuur dwong mij de rivier in te waden. Ik had het heet en was bang. Hoe ik ben thuisgekomen, weet ik niet meer.” Later begon Moenehide’s tandvlees te bloeden en kreeg hij last van diarree. Zelfs nu nog lijdt hij aan een chronische leverontsteking. Maar hij vindt dat hij nog van geluk mag spreken, in vergelijking met velen die hij die dag gezien heeft.
Een les voor allen
De doorgemaakte atoomaanval heeft beslist een diep litteken achtergelaten op de geest en het geweten van vele mensen. Zelfs degenen die de nawerking van de atoomexplosie hebben gezien, zijn diep onder de indruk geraakt van de gruwelijkheid en de verwoestende kracht van oorlog.
Nu, 40 jaar na de gebeurtenis, neemt de spanning tussen de naties toe en worden de voorraden kernwapens groter. Het schrikbeeld van een derde wereldoorlog en een nucleaire holocaust is heel reëel. Begrijpelijkerwijs dringen steeds meer mensen overal ter wereld er bij alle naties en volken op aan de tragische les van Hirosjima en Nagasaki niet te vergeten. De 40ste herdenking in Hirosjima is slechts een van de vele uitingen daarvan.
Maar hebben al deze inspanningen de wereld werkelijk dichter bij ware vrede gebracht? Zijn de verschrikkingen van een kernoorlog — de pijn, het lijden, de verwoesting — voldoende om mensen oorlog te doen afzweren? Welk blijvend effect heeft de tragedie van Hirosjima en Nagasaki in feite gehad op de vredeswil van de Japanse natie?
[Illustratie van Noboejoe Foekoesjima op blz. 3]
[Illustratie van Tomidji Hironaka op blz. 4]
[Illustratie van Moenehide Janagi op blz. 5]
[Illustraties op blz. 4, 5]
Beelden van de verwoesting in Hirosjima na de atoombomexplosie
[Verantwoording]
U.S. Air Force photo
U.S. Army/Beschikbaar gesteld door het Japans Vredesmuseum
[Illustratieverantwoording op blz. 3]
U.S. Air Force photo