De Olympische Spelen — werkelijk „tot roem van de sport”?

EEN religieus festival dat meer dan 2760 jaar geleden in het zuiden van Griekenland in Olympia werd gehouden, is de voorloper geweest van gebeurtenissen in Los Angeles in Californië die waarschijnlijk ook uw belangstelling hebben gehad. Het festival werd gehouden ter ere van de god Zeus, die naar men veronderstelde op de berg de Olympus heerste. Hieruit zijn de Olympische Spelen voortgekomen, die voor het eerst in 776 v.G.T. werden gehouden. Elke vier jaar zonden de stadstaten van het oude Griekenland hun beste atleten om daar met elkaar te wedijveren.

Deze traditie werd voortgezet tot 393 G.T., toen de oude spelen voor het laatst werden gehouden. Het volgende jaar werden ze getroffen door een verbodsbepaling van de „christelijke” keizer Theodosius die alle heidense [niet-christelijke] gebruiken in het Romeinse Rijk verbood. Hoe komt het dan dat ze in deze tijd bestaan?

Tegen het einde van de 19de eeuw kwam Pierre de Coubertin, een jonge Franse opvoedkundige, onder de indruk van de wijze waarop sport op de Engelse kostscholen werd toegepast. Hij was ervan overtuigd dat in een evenwichtige opvoeding ook sport een plaats behoorde te hebben. Later, zo schrijft een biograaf, „raakte hij bezeten van [de herleving van] de Olympische Spelen”. Coubertins propagandacampagne had succes en in 1896 werden de Olympische Spelen opnieuw ingesteld, heel toepasselijk in het Griekse Athene.

Coubertin was ook van mening dat de Spelen, die om de vier jaar gehouden zouden worden, de wereldvrede zouden bevorderen. In dat opzicht heeft hij de plank wel heel ver misgeslagen. Sedert 1896 is de reeks van Spelen tweemaal onderbroken ten gevolge van twee wereldoorlogen en hebben ze dikwijls te lijden gehad van politiek. In 1974 voelde Lord Killanin, de toenmalige voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité, zich gedrongen te zeggen: „Ik doe een beroep op iedere sportman en iedere sportvrouw niet naar de Olympische Spelen te komen indien zij de sport voor politieke doeleinden wensen te gebruiken.”

In 1976 en 1980 heeft zijn vermaning een boemerangeffect gekregen. Veel naties gingen ertoe over de Spelen te boycotten om zo de aandacht te vestigen op hun politieke grieven. Vervolgens deed Lord Killanin aan het eind van de Olympische Spelen te Moskou in 1980 nogmaals een oproep: „Ik smeek de sportlieden van de wereld zich in vrede te verenigen voordat er een holocaust losbarst. . . . De Olympische Spelen mogen niet voor politieke doeleinden worden gebruikt.” Dat deze oproepen noodzakelijk waren, laat maar al te goed zien hoezeer de politiek een bedreiging vormt voor de Olympische idealen. Het feit dat veel communistische landen zich hebben teruggetrokken uit de Olympische Spelen te Los Angeles, onderstreept dit punt nog duidelijker.

„Tot roem van de sport”?

Waren de Olympische Spelen uit de oudheid altijd op sportiviteit en eerlijk spel gebaseerd? In zijn bespreking van het boek The Olympic Games: The First Thousand Years merkte de Britse schrijver-geleerde Enoch Powell op: „Ze hadden in wezen weinig met sport te maken en men gedroeg zich onsportief. Het spel kwam er niet op aan: het enige waar het om ging, was de overwinning. Er was geen ’tweede prijs’; maar zelfs een door middel van een gestrafte overtreding behaalde overwinning . . . was even mooi als elke andere overwinning. De Spelen waren gevaarlijk en rauw.” Het boek verklaart zelfs: „De rivalen baden om ’hetzij de krans [van de overwinning] of de dood’.”

Ogenschijnlijk ligt aan de hedendaagse Olympische Spelen een zuiverder motivatie ten grondslag. In de Beginselverklaring van de Olympische Spelen staat: „Het belangrijkste van de Olympische Spelen is niet het winnen maar het deelnemen, juist zoals het belangrijke in het leven niet de overwinning is, maar de strijd. Het wezenlijke is niet te hebben overwonnen, maar goed te hebben gestreden.” Bij de opening van de Spelen wordt de Olympische Eed of Belofte uit aller naam door een van de atleten herhaald. Deze werd opgesteld door Coubertin en luidt: „Uit naam van alle deelnemers beloof ik dat wij op eerlijke wijze bij de Spelen zullen mededingen met inachtneming van de bestaande voorschriften en in de geest van ware sportiviteit, tot roem van de sport en tot eer van onze wedstrijdploegen.”

Het klinkt allemaal beslist heel nobel, maar het zijn klanken uit een ander tijdperk. Wat is de realiteit van vandaag? Werden deze idealen werkelijk weerspiegeld in Los Angeles waar duizenden sportlieden wedijverden om enkele honderden gouden medailles? Wedijverden zij in overeenstemming met Coubertins oorspronkelijke idealen? Wat is de werkelijke stuwende kracht achter de Olympische Spelen? Is het sportiviteit en eerlijk spel? Leveren de Spelen een belangrijke bijdrage tot de internationale vrede en vriendschap? Of vormen ze een van de vele strijdperken waar politieke rivaliteiten worden uitgevochten?

[Illustratie op blz. 5]

De Olympische Spelen in de oudheid hadden „in wezen weinig met sport te maken . . . De Spelen waren gevaarlijk en rauw”