Kunnen onze bossen gered worden?
Door Ontwaakt!-correspondent in Canada
HOE verkwikkend en aangenaam is een wandeling in een prachtig bos! Vervuld met ontzag ziet u de majestueuze bomen hun toppen hoog opstuwen naar het blauwe gewelf daarboven. Lopend op een verend tapijt van mos en naalden mijmert u erover dat sommige van deze huidige bomen nietige zaailingen waren toen de Zoon van God negentien eeuwen geleden op aarde rondwandelde.
In zo’n grootse natuur ervaart men een vrede en sereniteit die niet te vinden zijn in de gekunsteldheid van onze moderne wereld. Een schrijver bracht het als volgt onder woorden: „Het herstel van lichaam en geest is misschien wel de grootste dienst die bossen ons kunnen verlenen.” Wat een zinloze verspilling dan ook wanneer eens beboste heuvels en dalen veranderd worden in een woestenij van versplinterde stammen en boomstronken! Ja, en toch gebeurt dat — over de hele wereld!
De bossen verdwijnen
Hoe ver heeft de verwoesting al om zich heen gegrepen? Het tijdschrift Newsweek berichtte in 1980: „In de tijd die het u kost om deze zin te lezen, verdwijnt er 3,2 hectare bos.” Verder werd er gezegd: „Sinds 1950 is misschien reeds de helft van alle bossen verdwenen en jaarlijks bedragen de verliezen nu 1 à 2 procent — 10 à 20 miljoen hectare.”
Rapporten wijzen uit dat twee derde van de vroeger beboste gebieden in Latijns-Amerika vernietigd is. In Afrika is de helft van de bossen verwoest. Alleen al in de laatste tien jaar is een kwart van Thailands bossen leeggekapt. En zo zijn er nog talloze voorbeelden. Het is tragisch om te zien hoe verkwistend er met deze enorme natuurlijke rijkdommen wordt omgesprongen.
De verantwoordelijkheid van de mens
Hout wordt tegenwoordig op een verbazingwekkende veelheid van manieren gebruikt. Laten wij bijvoorbeeld eens één enkele keten van snelrestaurants onder de loep nemen. Alleen al wat er per jaar in deze restaurants gebruikt wordt aan kartonnen bekertjes en borden, en rietjes en papieren servetjes, staat gelijk met de opbrengst van 816 vierkante kilometer bos!
Enorme winsten ruikend hebben grote multinationals zich het beheer toegeëigend over het grootste deel van de beboste streken der aarde die ze vervolgens in het wilde weg verwoesten. Ze huldigen hierbij een principe van „omhakken en wegwezen”, ongeacht de gevolgen.
De moderne mechanische uitrusting heeft dit als nooit tevoren mogelijk gemaakt. Het neerflitsende bijlblad heeft bij het moderne kappen plaats gemaakt voor het oorverdovende gejank van de kettingzaag. Enorme, door dieselmotoren aangedreven machines slepen de boomstammen bijeen, allerlei kleinere bomen die hun daarbij voor de wielen komen, gewoon vermorzelend. Een andere machine baant zich alles versplinterend een weg en slaat zware stalen banden om de stam van de boom en trekt hem letterlijk met wortel en al de grond uit, zoals u een biet uit uw tuin trekt. Deze niets ontziende verwoesting noemt men kaalslag. Kunt u zich voorstellen wat er van zo’n bos overblijft?
Bijzonder ernstig is de voortschrijdende verwoesting van de tropische regenwouden, die als de meest waardevolle ecologische zones ter wereld beschouwd worden. In het Amazonebekken bijvoorbeeld ontdoen enorme bulldozers die met een zware ketting tussen hen in gespannen op de weelderige oerwoudvegetatie inrijden, binnen enkele uren een heel gebied van alle bomen en struiken. Waarom? Eén reden is dat men het land geschikt wil maken voor beweiding ten behoeve van de veeteelt. Een andere reden is de houtwinning. De houthakkers kappen de bomen die handelswaarde hebben en ruïneren twee derde van wat zij achterlaten.
Een reden voor ongerustheid
Wie is er verantwoordelijk voor deze verwoestende exploitatie? In het Amazonegebied rust een groot deel van de verantwoordelijkheid op de internationale vleesconservenbedrijven die hopen grote hoeveelheden goedkoop rundvlees aan de rijkere landen te kunnen verkopen. Maar of het nu om houtwinning of om veeteelt gaat, de verwoesting gaat door. Daarom zijn veel gezaghebbende wetenschapsmensen van mening dat tegen het einde van deze eeuw een groot deel van het tropische regenwoud gereduceerd zal zijn tot wat armzalige restanten — zo het niet helemaal vernietigd zal zijn.
Er wordt wel degelijk alarm geslagen. Vanwege de plundering van het regenwoud van de Amazone waarschuwde een schrijver: „De vernietiging van de bestaande ecosystemen zou allerlei kwetsbare ecologische evenwichten verstoren en tot de onherroepelijke vernietiging leiden van een enorme bron van zuurstof die van vitaal belang is voor het voortbestaan van de biosfeer.” De situatie in het Amazonebekken is al beschreven als „de grootste ramp in wording van deze eeuw” en vormt naar men zegt „een immense bedreiging voor de mensheid”.
Geleerden die onderzoeken welke effecten het verwoesten van de bossen op het weer zal hebben, maken zich zorgen. Zij voorzien twee mogelijke resultaten: Of een wereldomvattende temperatuurstijging — die in de komende 70 jaar de gemiddelde temperatuur met 1,1 graad zal doen stijgen en mogelijkerwijs ’de poolkappen zal doen smelten en de zeespiegel ruim zes meter doet stijgen’ — of een afkoeling omdat het huidige tempo van ontbossing de oppervlakte van de aarde „glimmender” maakt en een grotere terugkaatsing van zonlicht veroorzaakt.
Ook zou er een verandering kunnen optreden in de verdeling van neerslag op de aarde, hetgeen zou kunnen leiden tot langdurige periodes van droogte voor de belangrijkste landbouwgebieden in Europa en Noord-Amerika. Het boek The Forest Killers (De moordenaars van het bos) verklaarde: „Kort gezegd komt het erop neer dat wij bezig zijn datgene om zeep te helpen wat ons van water en lucht voorziet.”
Het ecosysteem van het bos
„Een natuurlijk bos vormt een bijzonder ingewikkeld milieu”, zegt Jack Shepherd, schrijver van The Forest Killers, „met honderden soorten planten die allemaal hun eigen functionele plaats innemen en op hun beurt weer plaats bieden aan heel wat soorten dieren.” Wordt een bos met rust gelaten, dan is het in staat door middel van vrijwel ononderbroken kringlopen in zijn eigen behoeften te voorzien. Het bos beschikt over een bijzonder doeltreffend systeem om dood materiaal om te zetten in mineralen die vervolgens weer als voedsel dienen voor de planten die er groeien. In een bos dat in een natuurlijke staat verkeert, worden maar heel weinig minerale voedingsstoffen via rivieren en kreekjes weggespoeld.
Het is interessant op te merken dat bepaalde muskietensoorten zich in de toppen van de bomen ophouden. Is dat dan zo belangrijk? Men heeft het idee geopperd dat ziekten zoals de gele koorts en malaria, die door insekten worden overgebracht, pas een plaag zijn geworden toen de mens de bossen op aarde verwoestte. Hoe gevoelig is het evenwicht van het ecosysteem van een bos!
Milieubeschermende maatregelen
Er worden stappen ondernomen ten einde de bossen in stand te houden. In enkele landen wordt strenger de hand gehouden aan vergunningen en wetten. Canada, de Verenigde Staten, Japan en de Filippijnen zijn bezig met uitgebreide boomaanplantingen en andere projecten. Sommige houtwinningsmaatschappijen doen aan herbebossing om zo hun opbrengst op peil te houden. Grote stukken ontbost land worden opnieuw ingezaaid.
Bomen hebben natuurlijk tijd nodig om te groeien. Vandaar dat men met snelgroeiende „superbomen” experimenteert, in de hoop dat dit ertoe kan bijdragen een verdere inkrimping van de bossen te voorkomen. Deze bomen groeien wel vijftien meter per jaar, kunnen verhinderen dat bosbranden zich uitbreiden en gaan bodemerosie tegen.
In Brits-Columbia (Canada) stimuleert men boomzaden tot een bijzonder snelle groei. ’Ongeveer vier maanden lang wordt het zaad in een ijskast bij een temperatuur rond het vriespunt bewaard’, aldus een verslag in de Toronto Star. „Het zaad wordt vervolgens overgebracht naar kiemkasten die met turf en een dun laagje grind gevuld zijn.” In deze toestand blijft het zaad zes weken in een kas waar sommige zaden ontkiemen. Een hernieuwd verblijf van een aantal dagen in de ijskast is voor de zaden als het ware „een winter op grote hoogte” in Brits-Columbia. Als de zaden na deze ’korte periode van plotselinge vorst’ naar de kas worden overgebracht, gedijen ze voorspoedig. Binnen twaalf maanden zijn ze klaar om in een herbebossingsgebied uitgeplant te worden. Het percentage Alaska-ceders waarbij deze methode werkt, bedraagt zo’n 95 tot 100 procent!
Een andere milieubeschermende maatregel is de nadruk die erop wordt gelegd om materiaal dat men vroeger afdankte, wèl te gaan gebruiken. Van slechts 43 procent van het gekapte hout wordt momenteel een goed gebruik gemaakt. Dank zij modern laboratoriumonderzoek weet men van afval uit de houtzagerij hardboard te maken. Uit boomschors maakt men dakbedekkings- en isolatiemateriaal, vulstof voor linoleum, looizuur en medicijnen. Korte en kromme stukken hout die zich niet voor timmerhout lenen, worden in vierkante blokken gezaagd om er poten voor meubels, stelen voor gereedschap of speelgoed van te maken. Naarmate de research verder gaat, lijkt het erop dat, zoals een schrijver het uitdrukte, „hout de mogelijkheden in zich heeft om in vrijwel elke behoefte van menselijk of dierlijk leven te voorzien en aldus de belangrijkste grondstof van onze beschaving te worden”.
Er is inderdaad een enorme vraag naar houtprodukten. Naar schatting komt de jaarlijkse behoefte van de houtbedrijven overeen met „een vlot van aan elkaar gesjorde boomstammen van ruim anderhalve kilometer breed dat van New York helemaal de Atlantische Oceaan over tot aan Lissabon zou reiken”! Vandaar dat de stemmen van de milieubeschermers nog steeds overtroffen worden door het geraas van zware machines en het krakende geluid van neerstortende bomen, waarna er ontbost land achterblijft. De grond gaat door erosie verloren en wat er overblijft, spoelt de rivier in. Omdat de rivieren niet door bossen beschut worden, worden ze te warm en kunnen vissen er niet langer in leven. De dieren verlaten het gebied. In de gebieden van de tropische regenwouden wordt de grond zo verhard door de tropische zon dat er zelfs geen gras op kan groeien.
Een dag van afrekening?
Die zal er beslist komen! Jehovah, de Schepper, heeft beloofd „te verderven die de aarde verderven” (Openbaring 11:18). Wij kunnen er zeker van zijn dat de schandalige plundering van de bossen op aarde binnenkort een halt wordt toegeroepen.
De volgende maal dat u in de gelegenheid bent door een prachtig bos te wandelen, moet u er eens echt de tijd voor nemen om van dat voorrecht te genieten. Adem met diepe teugen de zuivere, geurige lucht in en neem de gezonde geur van dennen en balsem in u op. Sta stil om naar de zachte bosgeluiden te luisteren. Verbaas u over al die prachtige details, de bloemen en de varens aan uw voeten, het mos, de korstmossen en de zware takken, en kijk met ontzag omhoog naar de toppen der bomen ver boven u — het is alles het schitterende werk van een liefhebbende Schepper. — Psalm 69:34; Romeinen 1:19, 20.
En terwijl u van uw wandeling in het bos geniet, kunt u hiervan overtuigd zijn: Als de mens het niet doet, zal toch in elk geval Jehovah God de bossen redden.
[Diagram/Kaart op blz. 12]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
Wat er jaarlijks aan tropische wouden verdwijnt
In Azië en Oceanië 2 miljoen hectare per jaar
In Amerika 5,6 miljoen hectare per jaar
In Afrika 3,6 miljoen hectare per jaar
Ieder jaar wordt een gebied van bijna viermaal de grootte van Nederland vernietigd