Als de bamboe bloeit

Het bloeien van de bamboe is een van de zeldzaamste en meest ongewone gebeurtenissen in het plantenrijk.

Enige jaren geleden verwierf Dr. Thomas Soderstrom een stuk of wat van Puerto Rico afkomstige bamboe-exemplaren voor het Smithsonian Instituut in Washington, D.C. Toen de bladeren van de enige overlevende plant begonnen af te vallen en de plant er ziek uitzag, was Dr. Soderstrom diep teleurgesteld. „Maar toen drong het tot mij door dat dit juist gebeurt als bamboe op het punt staat te gaan bloeien, een zeldzame gebeurtenis”, zei Dr. Soderstrom. „Toen raakte ik opgewonden.” Een vriend op Puerto Rico vertelde hem dat deze soort „overal op het eiland” in bloei stond. Die bepaalde soort had voor het laatst gebloeid in 1910, 66 jaar tevoren.

In 1979 begon een andere prachtige en populaire soort, de ’paraplu’-bamboe, te bloeien, eerst in Noord-Europa, toen in Noord-Amerika en ten slotte in de hele wereld. Dat was de eerste keer dat men de plant had zien bloeien sedert ze in de negentiende eeuw in de Himalaja werd ontdekt. Maar dat was tevens de laatste voorstelling van de ’paraplu’-bamboe.

De meeste bamboesoorten hebben een ingebouwd tijdmechanisme in hun cellen, dat aangeeft wanneer ze moeten gaan bloeien — en wanneer ze moeten sterven. Afhankelijk van de soort komt dit mechanisme met tussenpozen van 10 tot wel 120 jaar in werking. Wanneer die tijd aanbreekt, geven zowel jonge als oude planten van die soort overal ter wereld gehoor aan dat signaal en beginnen aan de uitvoering van hun laatste ritueel. Eerst begint er een bepaalde plant te bloeien, vervolgens het hele bosje, dan alle bamboe van die soort in het gebied en ten slotte overal ter wereld. Binnen een jaar of twee sterft de gehele soort af. Betekent dat het einde van de plant? Gelukkig niet. Door middel van de talrijke rijstkorrelachtige zaadjes die het gevolg zijn van de bloei, zal ze herboren worden, maar dit kan wel tien jaar of langer duren.

Als de bamboe bloeit, komen de takken dicht bij de top van de hoofdhalm plotseling vol te zitten met minuscule witte bloemetjes. Bij veel soorten zijn de bloemetjes bedekt met groene dopjes of schutbladeren, waardoor ze vrij moeilijk te zien zijn. Dit is er mede de oorzaak van dat de bamboebloesems een curiositeit zijn die men maar zelden ziet. Plantkundigen hebben er zelfs moeite mee ze met het blote oog te onderzoeken — ze moeten naar het laboratorium gebracht worden en onder een microscoop worden bestudeerd. En bestudeerd worden ze, omdat bamboe in het Verre Oosten, India en Zuid-Amerika op zo grote schaal wordt gebruikt dat de gevolgen rampzalig kunnen zijn als een gewas plotseling sterft. Het verdwijnen van de ’paraplu’-bamboe bijvoorbeeld betekende dat de voornaamste voedselbron van de reuzenpanda in de Chinese provincie Sze-tsjwan vrijwel geheel wegviel — het scheelde weinig of het was een ramp geworden.

Bamboe blijft dus met zijn gesynchroniseerde bloeiritueel grotendeels nog een raadsel voor de geleerden. Maar het is weer een fascinerend voorbeeld dat getuigt van de schepping van al wat leeft.

[Illustratie op blz. 16]

Het kan tientallen jaren duren eer de bamboe bloeit