De Eerste Wereldoorlog — voorspel tot de slotfase van ’s mensen bestaan? (Deel III)

Deel II, in onze vorige uitgave, besprak hoe de oorlog escaleerde tot een wereldomvattend conflict. Na een lange, uitputtende oorlog dwongen de geallieerde legers de centrale mogendheden tot overgave. Was dit de dageraad van een nieuw tijdperk van vrede?

„OM ONGEVEER elf uur ’s morgens, iets vroeger of iets later, dat wisten wij niet, het was niet van belang,” vertelt Daniel Morgan, een veteraan uit de Eerste Wereldoorlog, „hield het vuren op. Alles leek tot stilstand te zijn gekomen, zelfs de aarde leek niet langer om haar as te draaien. Wat een treurige, doodse stilte! Een gek makende stilte. Er leek iets mis. De stilte was erger dan het lawaai van de strijd.”

Op 11 november 1918 kwamen overal in Europa machtige oorlogsmachinerieën knarsend tot stilstand. Voor menig soldaat bracht de pas hervonden vrede echter weinig vreugde. Er zouden lange maanden en jaren voorbijgaan voordat de verschrikkelijke herinneringen aan de dood en aan verminkte lichamen en verstikte kreten zouden ophouden hen te kwellen.

Maar in plaatsen zoals Londen en Parijs veroorzaakte het klokgelui van elf uur een explosie van vrolijkheid. Vreemden omhelsden elkaar. De mensen dansten in de straten. Jaren van gebrek en ontberingen schenen te vervliegen in de gelukzalige roes van vrede.

Zelfs de verslagen Duitsers vonden een reden om zich te verheugen: het aftreden van de keizer. ’Eindelijk bevrijd van de mannen die ons in deze oorlog hebben gestort!’ dachten zij. Slechts weinigen echter voorzagen hoe bitter de gevolgen van de nederlaag zouden zijn.

De nasleep van de oorlog

De door de oorlog teweeggebrachte veranderingen waren verstrekkend. Duitsland raakte niet alleen zijn koloniën kwijt maar zelfs enkele van zijn Europese gebieden. De Duitse keizer vluchtte in ballingschap. Oostenrijk-Hongarije — dat eens een reusachtig oppervlak besloeg — werd in stukken gehakt. Zijn Habsburgse monarchie hield op te bestaan. Zijn bondgenoot, het Ottomaanse Rijk (Turkije), werd machteloos gemaakt. De Russische Revolutie deed de Unie van Socialistische Sovjetrepublieken geboren worden — een macht waarmee de wereld later rekening zou moeten houden.

Overal in Europa zou het lieflijke landschap worden ontsierd door eindeloze rijen witte kruisen die de graven markeerden van de negen miljoen soldaten die werden afgeslacht en van de meer dan twaalf miljoen burgers die omkwamen. En alsof de door de oorlog aangerichte verwoesting nog niet erg genoeg was, golfde spoedig daarna een dodelijke plaag — de Spaanse griep — over Europa, nog eens miljoenen slachtoffers eisend.

Bijbelstudenten zouden zich verbazen over de nauwkeurige vervulling van de profetie die zij in Openbaring aantroffen, dat de oorlog gevolgd zou worden door „dodelijke plagen” (Openbaring 6:4, 8). Anderen daarentegen zouden wondergrote verwachtingen hebben van de wereld zonder oorlog die nu leek aan te breken. A Political and Cultural History of Modern Europe (De politieke en culturele geschiedenis van het hedendaagse Europa) zegt echter over de wapenstilstand: „Formeel was er vrede gesloten, maar ze luidde geen millennium in . . . Als wij nu terugkijken op de eerste twee decennia van de twintigste eeuw, bemerken wij dat de Wereldoorlog — met wat eraan voorafging, het verloop en de directe consequenties ervan — een tijdperk afsloot en het begin kenmerkte van een nieuw tijdperk. De oorlog leidde tot een ander Europa, een andere wereld, in politiek, economisch en geestelijk opzicht.”

Maar hoe zou die „andere wereld” eruitzien?

Pogingen om vrede te bewerken

Op 8 januari 1918, maanden vóór het einde van de oorlog, maakte de Amerikaanse president Woodrow Wilson zijn beroemde „veertien punten” openbaar, waarin hij de hoofdlijnen aangaf van zijn voorstellen voor wereldvrede. Wilson hoopte het imperialistische tijdperk te kunnen beëindigen en door een Volkenbond elke natie onafhankelijkheid en onschendbaarheid te kunnen garanderen. Zijn geschrift bleek de hoeksteen te zijn voor de vredesconferentie van Versailles die op 18 januari 1919 bijeenkwam. De naties die de oorlog hadden gewonnen, hadden echter hun eigen ideeën over vrede.

Ze waren vastbesloten Duitsland een zo zwaar mogelijke straf op te leggen. De overwinnaars belastten Duitsland daarom met torenhoge herstelbetalingen en strenge restricties — een mislukte poging om Duitslands invloed op het wereldtoneel eens en voor al teniet te doen. De Duitse bevolking was woedend over deze vredesvoorwaarden. Zij zouden hun kans afwachten, het zou Europa nog berouwen.

Wilsons plan voor een Volkenbond werd ten slotte aanvaard. Niettemin behoorden noch de Verenigde Staten, noch Duitsland tot de oorspronkelijke 42 lidstaten van de Bond. De Volkenbond, zo schreef historicus Gerhard Schulz, „ging er anders uitzien dan was bedoeld, en liet een schijnbaar onoverkomelijke kloof bestaan tussen de naties die in de wereldoorlog met elkaar in conflict waren geweest. Er sproot geen onmiddellijke vrede uit voort, maar een nieuwe vijandschap waarin de tegenstellingen uit de Oorlog bleven voortleven”.

Het bewijs voor de ondoeltreffendheid van dit vredesorgaan werd maar al te gauw geleverd. In oktober 1935 viel Italië Abessinië binnen en in mei 1936 had het zijn verovering voltooid. De Bond was niet in staat de agressie te voorkomen. Evenmin kon hij de daaropvolgende Spaanse burgeroorlog een halt toeroepen. In 1939 brak de Tweede Wereldoorlog uit. Uit de as van deze oorlog herrees de „vredesorganisatie”. De naam ervan — de Verenigde Naties — vormde allerminst een getrouwe weergave van de werkelijke staat van de wereldaangelegenheden. Ook deze organisatie heeft bewezen jammerlijk te kort te schieten.

Waarom vrede voor de mens ongrijpbaar blijft

De mens heeft verbazend weinig geleerd van het eerste wereldomvattende conflict. De machten die nu met elkaar wedijveren om de wereldoverheersing, laten zich voortdrijven door dezelfde ambities die de wereld in 1914 in vlammen zetten. Net zoals hun voorgangers besteden de hedendaagse leiders een groot deel van de geldmiddelen van hun land aan militair materieel. Zij ontwerpen met angstvallige nauwgezetheid hun strategieën voor een kernoorlog en overwegen zelfs de griezelige voordelen om als eerste toe te slaan. Zij worden niet geremd door het feit dat ofschoon zelfs een maand van onderhandelingen nog niet het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog kon tegenhouden, de zwaarwegende beslissingen betreffende het voeren van een kernoorlog misschien binnen enkele minuten moeten worden genomen!

De roep om ontwapening of althans een bevriezing van kernwapens heeft tot dusver geen vruchten afgeworpen. Degenen wier erfenis het is in het atoomtijdperk te leven, kunnen zich slechts vastklampen aan de hoop dat wereldleiders plotseling verantwoordelijkheidsbesef zullen tonen — een hoop die volstrekt niet wordt gesteund door wat de geschiedenis ons laat zien. Professor Gerhard Schulz zegt bijvoorbeeld: „Werkelijke vrede vereist dat er volledige overeenstemming bestaat over de oorzaken van oorlog; ze vereist dat deze oorzaken volkomen uit de weg zijn geruimd; oude politieke en economische structuren moeten vervangen zijn door nieuwe die vrij zijn van wat nu zo overduidelijk tot oorlog leidt. Wij weten echter dat dit een pleidooi is voor een utopie, want het brengt een waarheid tot uitdrukking die op dit moment nergens gerealiseerd wordt.”

De onwaarschijnlijkheid van een door mensen teweeggebrachte vrede wordt verder onderstreept door wat de bijbel in Jakobus 4:1, 2 zegt: „Uit welke bron komen er oorlogen en uit welke bron komen er gevechten onder u? Komen ze niet uit deze bron, namelijk uit uw begeerten naar zingenot, die strijd voeren in uw leden? Gij begeert en toch hebt gij niet. Gij blijft moorden en hebzucht koesteren, en toch kunt gij niet verkrijgen. Gij blijft strijden en oorlog voeren.” Zolang de mens gedreven wordt door deze zelfzuchtige begeerten, zal de vrede ongrijpbaar blijven.

De slotfase van ’s mensen bestaan?

Staat de mens daarom een nucleaire wereldramp te wachten? Zelfs de grootste optimisten kunnen die vraag niet van zich afzetten. Niettemin kunnen onderzoekers van de bijbel vol vertrouwen zeggen dat de mens niet in de slotfase van zijn bestaan is aangeland. Deze bijbelstudenten waren niet verrast door de gebeurtenissen die escaleerden tot de Eerste Wereldoorlog. Zij wisten dat bijbelprofetieën specifiek melding maakten van een tijd van wereldconflicten. — Zie Matthéüs 24:6-8; Openbaring 6:1-4.

Zij wisten ook dat het nooit Gods bedoeling was geweest dat de mens zichzelf zou regeren. Een God van liefde zou nooit de verschrikkelijke gevolgen kunnen sanctioneren die het resultaat zijn van menselijk bestuur. De profeet Jeremia verklaarde daarom: „Ik weet heel goed, o Jehovah, dat het niet aan de aardse mens is zijn weg te bepalen. Het staat niet aan een man die wandelt, zelfs maar zijn schrede te richten.” — Jeremia 10:23.

Niettemin heeft God de mens een periode van zelfbestuur toegestaan om de noodzaak van een hemelse regering te beklemtonen. Voor hen die een onbevooroordeelde studie hebben gemaakt van de menselijke tekortkomingen in het verleden en van de huidige stand van zaken in de wereld, is het heel duidelijk dat wij Gods heerschappij heel dringend nodig hebben. Spoedig zal Gods regering alle aardse regeringen en hun ondersteuners „verbrijzelen en er een eind aan maken” (Daniël 2:44). Een „grote schare” overlevenden zal zich onder deze regering mogen verheugen in leven op een paradijsaarde die geen oorlog meer kent (Openbaring 7:14-17; Jesaja 2:4). Jehovah’s Getuigen bereiden zich er nu op voor onder deze regering te leven.

Maar wat zult u doen? Door de bijbel te bestuderen kunt u een duidelijker begrip gaan krijgen van Gods beloften en kunt u vernemen hoe u een standpunt kunt innemen ten gunste van Gods heerschappij. U kunt ook, in de hoop dat de mens toch op een of andere manier een uitweg weet te vinden, uw leven — en uw toekomst — toevertrouwen aan menselijke heerschappij en op die manier de lessen negeren die de geschiedenis ons leert.

[Illustraties op blz. 13]

De Volkenbond en de Verenigde Naties hebben de oorlogen en de eindeloze rijen oorlogsgraven niet kunnen voorkomen

VOLKENBOND

VERENIGDE NATIES