De bevolkingsexplosie — In welke mate een bedreiging?

HOE komt het dat zich in deze tweede helft van de 20ste eeuw een bevolkingsexplosie heeft voorgedaan? Ten dele is het te wijten aan een wereldwijde daling van het sterftecijfer ten gevolge van de betere medische zorg en verbeterde economische en sociale omstandigheden. Het resultaat is dat er minder baby’s sterven en dat mensen langer leven. Vooral in de ontwikkelingslanden heeft zich ondanks de daling in sterfgevallen geen corresponderende daling in geboorten voorgedaan. De voor de hand liggende seksuele motivatie buiten beschouwing latend vragen wij daarom nogmaals: Waarom hebben mensen kinderen?

● Kinderen bevredigen het ingeboren verlangen naar ouderschap. Veel echtparen vinden hun huwelijk onvolledig als zij geen kinderen hebben. Kinderen bevredigen de psychologische behoefte aan iemand om liefde aan te schenken en liefde van te ontvangen.

● Sommige religies moedigen aan tot grote gezinnen.

● In veel landen verschaffen kinderen het gezin economische voordelen. Zij kunnen op het veld werken. Ouders verlaten zich vaak op hun kinderen voor zekerheid op hun oude dag.

● Kinderen worden gezien als een voortzetting van de ouders. Zij dragen de familienaam en culturele erfenis over aan toekomstige generaties.

● Kinderen, in sommige gemeenschappen speciaal de zoons, verlenen het gezin sociaal aanzien.

Het is dan ook duidelijk dat voor de meeste mensen het krijgen van kinderen zonder meer bij het leven hoort.

Waarom de plotselinge bevolkingsexplosie?

„Voorts zegende God hen en God zei tot hen: ’Weest vruchtbaar en wordt tot velen en vult de aarde en onderwerpt haar.’” Vanaf de tijd dat die goddelijke opdracht werd gegeven, hebben mensen zich vermenigvuldigd en zijn ze langzamerhand de aarde gaan vullen. — Gen. 1:28.

Vanaf de allervroegste tijden hebben veel mensen kinderen beschouwd als een gave van God. Vruchtbaarheid en voortplanting verschaften de basis voor voorspoed en zekerheid van de mens. Zonen en dochters hielpen niet alleen bij het werk op de boerderij en in huis, maar konden ook voor hun ouders in de bres springen bij de wettelijke verdediging van de belangen van het gezin (Ps. 127:3-5). De onvruchtbaarheid van een vrouw werd vaak bezien als een smaad en een bezoeking. — Gen. 30:1; 1 Sam. 1:4-11.

De bevolkingsgroei is dan ook het fundament van de vooruitgang van de mensheid geweest. Nu echter vormt ze een van de belangrijkste problemen en bedreigingen voor de toekomst van de mens. Demografen (bevolkingsanalisten) beschrijven het huidige groeitempo van de bevolking als de bevolkingsexplosie. Waarom?

De kern van het probleem is de wijze waarop de bevolking groter wordt. Dit gebeurt niet met een simpele constante aanwas (1, 2, 3, 4, 5, 6, enz.) maar met een exponentiële groei of vermenigvuldiging (1, 2, 4, 8, 16, 32, enz.).

Deze exponentiële groeisnelheid van bevolkingen vormt een potentieel gevaar. Hoe dat zo? Professor J. Forrester van M.I.T. (Massachusetts Institute of Technology) legt uit: „Exponentiële groei is verraderlijk en misleidend. Een systeemvariabele kan gedurende vele verdubbelingsintervallen groter worden zonder dat ze een betekenisvolle grootte lijkt te bereiken. Maar in nog één of twee verdubbelingsperiodes . . . lijkt ze plotseling overweldigend te worden.” Maar wat heeft dit nu met de wereldbevolking te maken?

Sinds mensen de aarde gingen bevolken, is het getal van haar bewoners gedurende één lange tijd heel langzaam toegenomen — tot deze eeuw. Zo was de wereldbevolking bijvoorbeeld na 4000 jaar van in de bijbel opgetekende menselijke geschiedenis uitgegroeid tot naar schatting 300 miljoen mensen in de dagen van Jezus Christus.

De wereldbevolking bereikte het miljard pas in het begin van de jaren 1800. Maar merk nu op hoe de groei versnelt. Tegen 1930, zo’n honderd jaar later, is de bevolking verdubbeld tot twee miljard. Toen werd binnen 30 jaar een volgend miljard aan de bevolking toegevoegd en daarmee was in 1960 de drie miljard bereikt. Nog verontrustender is dat in 1975, slechts 15 jaar later, de bevolking tot vier miljard was gegroeid. En nu bedraagt de geschatte wereldbevolking meer dan 4,7 miljard. (Zie de grafiek op bladzijde 8.)

Wat er zou kunnen gebeuren

Als wij deze lijn doortrekken, brengt een bescheiden extrapolatie ons bij de vijf miljard in 1987. En vóór het einde van deze eeuw zou onze kleine planeet al meer dan zes miljard mensen herbergen.

De jaarlijkse bevolkingstoename ligt sinds de jaren ’50 gemiddeld bij de twee procent. Bij deze huidige groeisnelheid zou de bevolking in 35 jaar verdubbelen. Daarna zou de wereldbevolking steeds sneller groter worden, en als deze trend zich zou voortzetten, dan zou het aantal mensen aan het einde van de 21ste eeuw misschien de 50 miljard bereiken. Het gehele landoppervlak van de aarde zou één gigantische stad kunnen worden.

Gesteld dat het mogelijk is de bevolkingsgroei van twee procent omlaag te brengen tot één procent, zou dit dan het bevolkingsprobleem oplossen? Bij een groei van één procent zou de wereldbevolking in 70 jaar verdubbelen in plaats van in 35 jaar. Het probleem is daar niet mee opgelost, het wordt alleen vooruitgeschoven.

Sommige demografen voorspellen dat de bevolking zich tegen het jaar 2110 zal stabiliseren op een niveau van ongeveer 15 miljard. Anderen hanteren het getal van 10,5 miljard. Men hoopt dit met een verbeterde beheersing van de wereldbevolking tot stand te kunnen brengen. Een dergelijke voorspelling is echter speculatief. Er zijn vele complexe factoren en variabelen bij betrokken.

In sterk geïndustrialiseerde naties, zoals de Verenigde Staten, is de totale groeisnelheid lager geweest dan in niet-geïndustrialiseerde landen. Onlangs is echter in de VS een nieuwe geboortengolf begonnen. De uitgave van 22 februari 1982 van het tijdschrift Time bericht:

„Het Amerikaanse geboortencijfer is zelfs hoger dan het in meer dan tien jaar is geweest. Nadat het eerst was gedaald tot 14,5 (baby’s per duizend der bevolking), klom het naar 16,2 in 1980 en zal het naar verwachting dit jaar de 17,1 bereiken. Een dergelijke stijging is meer dan een klein piekje op de demografische grafieken. Het heeft een onheilspellende bijbetekenis.”

Maar de bijbetekenis is niet alleen voor de VS ’onheilspellend’: de explosieve groei van de wereldbevolking vertegenwoordigt een bedreiging vanwege de veelheid van effecten die ze over de hele aarde heeft. Wat zijn sommige van deze effecten?

Effecten van overbevolking

Vele laboratoriumproeven met dieren laten zien dat hun aantallen bij een lage populatiedichtheid snel toenemen. Maar als de dichtheid van de dieren toeneemt tot voorbij een bepaald punt, gaat men een abnormaal gedrag waarnemen, en ten slotte laat de onder die dieren heersende sociale orde het afweten.

Een leerzaam voorbeeld vormen de tests die door Dr. John. B. Calhoun zijn uitgevoerd met Noorse ratten: De ratten hadden voldoende voedsel en kregen medische verzorging, maar naarmate hun kooien steeds voller werden, gingen de mannetjes zich agressiever gedragen. Ze werden seksueel overactief en gingen zelfs hun jongen opeten. Andere mannetjes daarentegen werden volkomen passief en trokken zich van de kolonie terug. Bij de vrouwtjesdieren trad een sterke stijging op in het aantal gevallen dat de dracht voortijdig eindigde of jongen doodgeboren ter wereld kwamen, terwijl ook dieren hun jongen niet zoogden of verzorgden.

Een dergelijk ziekelijk gedrag bij dieren waarvan de populatiedichtheid toeneemt, heeft bij sommigen speculaties opgeroepen ten aanzien van menselijk gedrag onder vergelijkbare omstandigheden. Zij zijn van mening dat er in overbevolkte gebieden meer gevallen voorkomen van geestelijke stoornissen, alcoholisme, drugverslaving, misdaad en zelfmoord. Dit patroon heeft men ook kunnen waarnemen in bepaalde woonwijken, vluchtelingenkampen, fabrieken, klaslokalen en dergelijke waar te veel mensen te dicht opeen moesten leven.

Internationale problemen

Momenteel woont ongeveer 75 procent van de wereldbevolking in de ontwikkelingslanden. Ongeveer 40 procent leeft in extreme armoede. Bovendien hebben die minder ontwikkelde landen ook het hoogste geboortencijfer ter wereld.

Mogen wij verwachten dat het aantal mensen dat in armoede leeft, zal afnemen? Volgens het VN-Fonds voor Bevolkingsaangelegenheden is dat niet het geval. Deze instantie voorspelt dat tegen het jaar 2110 ongeveer 90 procent van de bevolking zal leven in wat nu de ontwikkelingslanden zijn. Wat betekent dit?

Terwijl de bevolkingsexplosie voortduurt, zou in veel landen de politieke en economische druk enorm kunnen stijgen. Een bevolking die zich blijft vermenigvuldigen tot op het punt van een hongersnood, zal de hongerdood moeten sterven of zich gedwongen zien het gebied van anderen binnen te trekken of binnen te dringen. Dit kan aanleiding geven tot politieke instabiliteit en de kansen op revolutie agressie of een gewapend conflict vergroten.

Nu reeds worden wij geconfronteerd met een nieuwe golf van internationale migraties van de armere landen naar de welvarender landen. Dit stelt de betrokken regeringen voor heel wat dilemma’s. De recente uitwijzing van honderdduizenden vreemdelingen uit Nigeria illustreert dit. Maar kan men het mensen kwalijk nemen wanneer zij migreren als zij weten dat andere landen beschikken over voedsel en bronnen van bestaan die in hun eigen land ontbreken?

Er wordt bericht dat iemand die in de rijke geïndustrialiseerde landen geboren wordt, in zijn leven 20 tot 40 maal zoveel zal consumeren als een persoon die in Afrika, Azië of Latijns-Amerika wordt geboren. Dit is iets wat voor veel minderbedeelden niet alleen onbegrijpelijk is maar ook een bron van ergernis vormt. Zij wensen ook te delen in de rijkdom die zij in de ontwikkelde landen zien. De krachtige migratiegolven zullen dan ook wel blijven optreden.

Bepaald verontrustend zijn de conclusies waartoe een groep Amerikaanse onderzoekers is gekomen. In hun recente verkennende studie van de huidige wereldsituatie verklaren zij: „Als de huidige groeitrends in de wereldbevolking, industrialisatie, vervuiling, voedselproduktie en uitputting van de natuurlijke hulpbronnen onveranderd doorzetten, zullen de grenzen aan de groei op deze planeet binnen de komende honderd jaar bereikt worden. Het meest waarschijnlijke resultaat zal een tamelijk plotselinge en ongecontroleerde afname in zowel de bevolkingsgrootte als de industriële capaciteit zijn.”

Geen gemakkelijke oplossing

Het netelige kernwapenprobleem oplossen lijkt nog gemakkelijker dan het vinden van de juiste oplossing voor de overbevolking. Een bij beide partijen bestaande angst voor vernietiging kan natiën ervan terughouden een kernoorlog te beginnen, maar wie kan mensen ervan weerhouden kinderen te krijgen?

Zou de vrees voor voedseltekorten, woningnood of een economische crisis hen ontmoedigen? Momenteel is de bevolkingstoename het hoogst in die landen waar het voedsel schaars is, de woongelegenheid beperkt is, de economie stagneert en sanitaire voorzieningen jammerlijk te kort schieten.

Sommigen zouden kunnen opperen dat oude mensen niet zo lang zouden moeten leven omdat dan de druk wat verlicht zou worden. Maar welk kind zou de bereidheid hebben zijn ouders of grootouders ter dood te brengen ter wille van het evenwicht van de wereldbevolking?

De redacteurs van Great Decisions 1973 werpen op zoek naar een oplossing verdere vragen op: „Is het waar dat vroeg of laat de groei op deze begrensde planeet moet ophouden? . . . Als dat zo is, hebben wij dan de politieke wil om de moeilijke beslissingen te nemen en te aanvaarden die nodig zijn om een evenwicht tot stand te brengen? . . . Als het om overleving gaat, mogen de beslissingen dan aan afzonderlijke personen overgelaten worden? En zo niet, vormt een wereldregering dan het antwoord?” — Wij cursiveren.

Ook een redactioneel commentaar in de Belgische La Nouvelle Gazette over het vermijden van een kernoorlog verschaft een aanwijzing voor de oplossing voor overbevolking. De krant schrijft: „De enige remedie zou zijn dat elk land een grote mate van zijn soevereiniteit afdraagt . . . ten gunste van een wereldregering.” — Wij cursiveren.

Is een wereldregering voor de hele aarde werkelijk mogelijk? Aan wie zou het toevertrouwd kunnen worden zo’n regering te vormen en op succesvolle wijze te leiden? Hoe kunnen wij er zeker van zijn dat zo’n regering een eerlijke oplossing voor het probleem van de bevolkingsexplosie zou verschaffen? Het volgende artikel beantwoordt zulke dringende vragen.

[Grafiek/Illustratie op blz. 8]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

Moderne groei van de wereldbevolking

[Illustratie op blz. 5]

De hele landoppervlakte van de aarde zou één gigantische stad kunnen worden

[Illustratie op blz. 6]

Overbevolking kan tot abnormaal gedrag leiden

[Illustratie op blz. 7]

De bevolkingsexplosie draagt bij tot hongersnood