Is voetbal al die hartstocht waard?
Door Ontwaakt!-correspondent in Spanje
HET was net een paar minuten voor acht op zondagavond 13 juni 1982. De aandacht van naar schatting anderhalf miljard mensen was gericht op koning Juan Carlos die een korte toespraak hield. Waarover sprak hij dat hij de aandacht van zoveel mensen wist te boeien? Zou het gaan over op handen zijnde wereldontwapening? De oplossing voor de mondiale economische crisis? Welneen, het betrof een aangelegenheid van veel vluchtiger belang — een derde van de wereldbevolking keek naar de openingsceremonie van het Wereldkampioenschap Voetbal 1982.
Alhoewel miljoenen de einduitslag kennen, zijn een paar vragen over het WK 82 op hun plaats. Bijvoorbeeld, wat voor functie heeft het wereldkampioenschap? Fungeert het als een voorbeeld om het voetbal in de toekomst beter en aantrekkelijker te maken? Prent het kinderen en jongeren beginselen van echte sportiviteit in? Of is dat te veel gevraagd?
In werkelijkheid begon deze strijd om het wereldkampioenschap twee jaar eerder, toen 107 verschillende nationale teams naar geografische ligging in groepen werden verdeeld voor de voorronden die moesten beslissen welke 24 landen zich ten slotte zouden plaatsen. De vraag was toen, welke van de 107 zouden in Spanje tegen elkaar uitkomen?
Tegen de lente van 1982 was deze grote vraag beantwoord. De winnaars waren: Algerije, België, Brazilië, Chili, Duitsland, El Salvador, Engeland, Frankrijk, Honduras, Hongarije, Ierland, Italië, Joegoslavië, Kameroen, Koeweit, Nieuw-Zeeland, Oostenrijk, Peru, Polen, Rusland, Schotland, en Tsjechoslowakije. Argentinië en Spanje kwamen automatisch voor de finale in aanmerking — Argentinië als de vorige cupwinnaar en Spanje als gastland.
De reuzen geveld?
Door nieuwe regels steeg het aantal finalisten van 16 tot 24 landen. Dit betekende dat hier ook sommige landen onder waren met relatief weinig ervaring met kampioenschappen zoals deze — in het bijzonder Koeweit, Kameroen, Honduras, Algerije en Nieuw-Zeeland. De experts schreven ze onmiddellijk af als van weinig belang tegenover de echte Goliaths van het voetbal. Hadden zij gelijk met hun voorspellingen?
De eerste ronde bracht al gauw opschudding teweeg. De openingswedstrijd tussen de regerende kampioen Argentinië en de uitdagers uit België leverde een verrassend resultaat op — België won. Dat leek karakteristiek voor het hele kampioenschap — een reeks van verrassingen. Voortreffelijke teams zoals die van West-Duitsland, Spanje, Tsjechoslowakije en Peru waren niet in staat de ’underdogs’ te verslaan. Vóór de wedstrijd tegen Algerije hoorde men de Duitse manager zeggen: „Als we Algerije niet verslaan, neem ik de eerste trein naar huis.” Zijn commentaar bleek onvoorzichtig te zijn. West-Duitsland verloor met twee doelpunten tegen één! West-Duitsland ging echter, net als Argentinië, door naar de volgende ronde op grond van een hoger puntentotaal. Het is onnodig te zeggen dat de Duitse manager zijn thuisreis toch nog even uitstelde. Voor de tweede ronde hadden zich nu twaalf teams geplaatst — tien uit Europa en twee uit Zuid-Amerika. Welke twee zouden de finalisten zijn? Velen verwachtten en hoopten op een finale tussen de ’reuzen’ uit Zuid-Amerika, Brazilië en Argentinië. Bleek dat ook zo te zijn?
Nog meer verrassingen! Zowel Brazilië als Argentinië werden uitgeschakeld. De kwartfinales werden een geheel Europese aangelegenheid met Frankrijk dat de strijd aanbond met Duitsland en Italië dat tegenover Polen kwam te staan. West-Duitsland wist een 3-1 achterstand in gelijkspel om te zetten en won daarna met het nemen van strafschoppen. Italië versloeg Polen met 2-0. Dat betekende dat de finale om de wereldcup zich zou afspelen tussen Italië en West-Duitsland. Hoewel het dus een volledig Europese finale werd, vonden veel Europeanen het jammer dat de Brazilianen met hun aantrekkelijke voetbal waren uitgeschakeld. Het joie de vivre scheen uit de competitie verdwenen.
Niettemin steeg de voetbalkoorts. Meer dan 90.000 mensen hadden het Santiago Bernabéu Stadion van Madrid tot de laatste plaats gevuld om toeschouwer te zijn van de finale. Won West-Duitsland de cup zoals velen hadden verwacht? Weer een verrassing — „Italië verpletterde de grote Duitse machine” luidde de kop van het in Madrid verschijnende dagblad ABC. „Italië wint finale vol gekrakeel” was het commentaar van The Guardian. Italië werd voor de derde keer in de geschiedenis wereldkampioen voetbal. Voor hen was het WK 82 een succes. Maar het image van voetbal in het algemeen zal door de strijd om de wereldcup waarschijnlijk toch iets bezoedeld zijn. Waarom zeggen wij dat?
Ruw spel en simuleren — Is het nodig?
David Lacey, sportcorrespondent van The Guardian, schreef dat ondanks Italië’s 3-1 overwinning op West-Duitsland „duidelijk was dat de goede naam van voetbal een onbelangrijke kwestie was geworden in vergelijking met de zaak die het meeste telt, het winnen”. Daarna wierp hij de vraag op: „Heeft iedereen nu werkelijk een maand lang moeten kijken naar wat dikwijls maar middelmatig voetbal was, om ten slotte een door ruw spel gekenmerkte finale voorgeschoteld te krijgen die weinig deed om de sombere vooruitzichten van voetbal als sport voor toeschouwers te verlichten?” Hij vervolgde: „Je raakte de tel kwijt zo vaak als getekkelde spelers schijnbaar de dood nabij op de grond lagen en het volgende moment weer achter de bal aan joegen.” Dit simuleren doet men om de scheidsrechter te misleiden en te zorgen dat de tegenpartij een zwaardere straf krijgt. Als zodanig is het komedie en het is huichelachtig. Het mag dan wel „professioneel” zijn maar het is noch ethisch noch nobel.
Waarom bestaat deze tendens tot ruw spel en simuleren, zelfs in de hoogste afdelingen van deze professionele sport? Juist omdat het om een zwaar betaalde professionele sport gaat en winnen zoveel betekent. De gevaren van deze trend strekken zich uit tot ver buiten de lijnen. Kinderen en jongeren zijn geneigd de profs te imiteren en op die manier sluipt verruwing en huichelarij ook de schoolsport binnen. Dit feit werd erkend door een bekende Australische cricketspeler Dennis Lillee, die tijdelijk voor internationale wedstrijden werd geschorst omdat hij de Pakistaanse aanvoerder had geschopt. Hij bood later zijn verontschuldigingen aan, terwijl hij zei dat het incident „een slecht voorbeeld gaf voor kinderen, en dat vooral spijt mij erg”. Waren maar meer sportmensen zich bewust van het effect dat hun voorbeeld op kinderen heeft!
Ongetwijfeld spannen in de beroepssport mannen en vrouwen zich zeer krachtig in om op hun gebied topprestaties te leveren. De grondgedachte is echter dat sport gewoon ontspanning moet zijn, een tijdverdrijf. Het is niet de belangrijkste factor in het leven noch vormt het de meest essentiële bezigheid of behoefte van mensen. Daarom is de uitspraak van de bijbel zeer passend: „En ikzelf heb al het harde werk en al de bekwaamheid in, het werk gezien [hetgeen ook van toepassing is op sport die in werk veranderd is], dat het de wedijver betekent van de een tegenover de ander; ook dit is ijdelheid en een najagen van de wind” (Pred. 4:4). De hedendaagse verruwing, het simuleren, alsook het voetbalvandalisme van de toeschouwers zijn vruchten van „wedijver” en een geest van rivaliteit.
Het is daarom passend te vragen: Heeft het hedendaagse profvoetbal een verheffende invloed? Trekt het mensen dichter tot elkaar of zal het veeleer reeds bestaande rivaliteit versterken? Draagt het bij tot meer echte vrede tussen de natiën?
Een kracht voor vrede en eenheid?
Er was even een ontroerend moment toen tijdens de openingsceremonie op het Nou Camp voetbalveld in Barcelona een jongetje, gekleed in voetbaltenue, het veld opliep om de bal op de middenstip te leggen. Ieders blik was op hem gericht toen hij de bal op de grasmat plaatste. Tot ieders verbazing ging de bal open en vloog er een duif uit, het symbool van vrede!
Zulk idealisme werd op het veld al gauw verbrijzeld. Zo gaf de in Madrid verschijnende Gaceta Ilustrada als commentaar op één wedstrijd: „De wedstrijd met de meeste beroering: Italië-Argentinië. In de achtendertigste minuut van de eerste helft waren er achtendertig overtredingen begaan. Eén per minuut.” Wilt u, als u aan sport deelneemt, zo’n voorbeeld navolgen? Vindt u het prettig om als toeschouwer dergelijk negatief spel te zien?
Het volgende wereldkampioenschap is gepland voor 1986. Men verwacht dat ook dat jaar weer die maand van voetbalkoorts een reusachtige kosteloze publiciteit voor het gastland zal opleveren, en dat sommigen er economisch beter van zullen worden. Maar hoe staat het met het voetbal zelf? In welke richting zal het gaan? Zal er een terugkeer zijn naar eerlijk, open en voor het publiek aantrekkelijk voetbal? Of zullen de steeds grotere stadions steeds leger raken? Zal de hartstocht voor voetbal afnemen of nog groeien? De tijd zal het leren.
[Illustratie op blz. 16]
In de bal bevond zich een duif. Bracht ze vrede?