De Heiligen der Laatste Dagen in de hedendaagse wereld

„ALS het Mormonisme in de Verenigde Staten met zijn huidige snelheid blijft groeien”, berekende een Mormoonse statisticus onlangs, „en als de bevolking van de VS met de huidige snelheid blijft toenemen, dan zullen over 150 jaar, wanneer het Mormonisme zijn driehonderdjarig bestaan viert, alle burgers van dit land Mormonen zijn.”

Hoewel deze verklaring niet al te serieus bedoeld was, bevat ze niettemin alle typerende kenmerken van de Mormoonse beweging — optimisme, agressiviteit, voorspoed en groei.

Moderne ontwikkelingen

Toen de Mormonenkerk op 6 april 1830 door Joseph Smith Jr. in de staat New York formeel werd opgericht, waren er slechts zes leden. Tegenwoordig beroemt de Mormoonse kerk van Utah, officieel de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen en verreweg de grootste van de verschillende Mormoonse groeperingen, zich op 4,7 miljoen leden in 75 landen.

Bij velen roept de Mormoonse religie waarschijnlijk het beeld op van twee aan twee werkende, keurig verzorgde, ernstig kijkende jonge mannen die van huis tot huis op zoek zijn naar bekeerlingen. Inderdaad dopen de 30.000 Mormoonse zendelingen, meest 19- of 20-jarige jongens die in de VS en over de hele wereld hun tweejarige periode uitdienen, naar verluidt jaarlijks zo’n 200.000 nieuwe bekeerlingen. De Mormoonse kerk van Utah maakt er dan ook aanspraak op een van de snelstgroeiende religies te zijn.

De aantrekkelijke kanten

In een artikel over de Mormoonse zendingsarbeid merkt het tijdschrift Newsweek op dat voor nieuwe bekeerlingen ’Mormonisme een belofte inhoudt van een netwerk van vrienden die zich om hen bekommeren, een leer van het eeuwige gezin en een levende profeet om zekerheid in hun leven te brengen’. In onze snel veranderende samenleving zijn gezin en vrienden, gelegenheid om de eigen situatie te verbeteren en religieuze zekerheid alle erg aantrekkelijk en wenselijk. In dit opzicht lijkt de Mormoonse religie veel te bieden te hebben.

Iedere Mormoonse gemeente, het equivalent van een parochie of diocees, verzorgt regelmatig sportactiviteiten, picknicks, feestjes, danspartijtjes en andere activiteiten waarbij alle leeftijdsgroepen welkom zijn. Gezinnen worden aangemoedigd de maandagavonden — ’gezinsavonden’ — gezamenlijk in studie, ontspanning of andere gezinsprojecten door te brengen. De kerk heeft ook een eigen programma van sociale steun voor mede-Mormonen die in moeilijkheden zijn geraakt. Dergelijke programma’s, plus een indrukwekkende namenlijst van beroemdheden zoals de voormalige gouverneur George Romney, de Osmond Singers, kolomschrijver Jack Anderson en anderen in hun gelederen, heeft niet alleen grote aantrekkingskracht voor aanstaande bekeerlingen, maar bewerkt ook dat degenen die als lid wellicht niet tevreden zijn, toch niet zo snel de kerk zullen verlaten.

’Het is niet alles wel in Sion’

Een indrukwekkende groei, materiële voorspoed, liefdevolle gezinnen, morele zuiverheid, sociale status en aanzien kunnen met elkaar een aantrekkelijk en geïdealiseerd beeld van de Mormoonse religie verschaffen. Maar „bisschoppen en andere kerkelijke functionarissen die veel van hun tijd besteden aan het geven van raad, zijn zich er scherp van bewust dat ’niet alles wel is in Sion’”, schreef de geschiedschrijver van de Mormonenkerk, Leonard Arrington.

In Utah bijvoorbeeld, in welke staat de Mormoonse kerk volgens haar bewering 70 procent van de bevolking tot haar leden mag rekenen, ligt volgens regeringsgegevens het echtscheidingscijfer boven het landelijke gemiddelde, en werd bij zeven van de tien tienermoeders de eerste baby verwekt voordat zij getrouwd waren. Alle religieuze en sociale programma’s van de kerk hebben de leden weinig of geen werkelijk voordeel gebracht. Integendeel, dergelijke programma’s kosten de kerkleden veel tijd, inspanning en geld en dragen daardoor slechts bij tot hun frustratie, teleurstelling en depressiviteit. Het gevolg is dat het aantal zelfmoorden onder zowel volwassenen als tieners in Utah ook boven het nationale gemiddelde ligt, en dat het gebruik van tranquillizers en peppillen, te zamen met andere drugs, ver uitstijgt boven dat van de bevolking in het algemeen.

Een andere reden voor bezorgdheid onder kerkleiders is het rijzende tij van inactieve leden in recente jaren. Volgens Arrington ’woont 20 tot 30 procent in de gemiddelde Amerikaanse gemeenten helemaal geen kerkdiensten meer bij’, en in gemeenten die wat verder buiten het centrum liggen, ’vormen degenen die van de kerk vervreemd zijn geraakt en niet meer komen, misschien wel 50 procent’. Deze personen worden niettemin wel meegeteld in de miljoenen die de kerk als ledental opgeeft.

De theologie van de Mormoonse religie

Het wekt misschien bevreemding dat de terreinen waarop de Mormoonse kerk haar sterkste aantrekkingskracht uitoefent — gezin, jeugd, krachtige kerkprogramma’s en dergelijke — nu juist de gebieden zijn waarop ze de nijpendste problemen ervaart. In werkelijkheid is deze paradox het produkt van de unieke en bizarre opvatting over de natuur van God en de mens die men in het Mormonisme aanhangt.

„God Zelf”, legde Joseph Smith uit, „was eens zoals wij nu zijn, en is een verhoogde mens, en hij zit op de troon in gindse hemelen.” Voor de Mormonen is God een verheerlijkte, vervolmaakte mens. Hij heeft een lichaam van vlees en beenderen, maar niet van bloed, waarin een eeuwige geest woont.

„Alle mannen en vrouwen zijn . . . letterlijk de zonen en dochters van de Godheid”, schreef Joseph F. Smith, een neef van Joseph Jr. en president van de kerk van 1901 tot 1918. „De mens is als geest verwekt door en geboren uit hemelse ouders en opgevoed tot volwassenheid in de eeuwige woningen van de Vader, alvorens in een tijdelijk lichaam op de aarde te komen.”

Volgens de Mormoonse theologie heeft de hele mensheid dus een bestaan in de hemel gekend als geestelijke wezens, voordat zij naar de aarde kwamen. Met hun komst naar de aarde wordt beoogd dat zij beproefd kunnen worden en indien zij succesvol blijken, verhoogd zullen worden, opdat zij uiteindelijk zelf wellicht goden worden met hun eigen wereld. Mormonen geloven dus niet in één maar in vele goden die elk over een eigen wereld regeren. Brigham Young, de tweede president van de kerk, zei eens: „Hoeveel Goden er zijn weet ik niet. Maar er is nooit een tijd geweest dat er geen Goden en werelden waren en dat er geen mensen waren die dezelfde beproevingen doormaakten die wij nu doormaken.”

Deze geloofsovertuigingen verklaren waarom er zo sterk de nadruk wordt gelegd op huwelijk en gezin. Men ziet het als een plicht dat gelovigen Mormonen trouwen en zoveel mogelijk kinderen krijgen, zodat zij fysieke lichamen kunnen verschaffen voor andere geesten die naar de aarde komen. Hun huwelijk en gezin moeten in de tempel „voor altijd en voor eeuwig” bezegeld worden, zodat zij hemelse ouders kunnen worden en geestenkinderen kunnen voortbrengen. Het meervoudige huwelijk, polygamie, dat door kerkleden vroeger openlijk in praktijk werd gebracht, hangt duidelijk met dit concept samen.

Het wordt ook duidelijk waarom een kenmerkende trek van Mormonen is dat zij hard werken en iets willen bereiken, of dat nu op het gebied van ontwikkeling, politiek of zaken is. Het maakt allemaal deel uit van het proces van eeuwige vooruitgang in de richting van het koninkrijk in de hemelen.

Basis voor dit geloof

Om een dergelijke theologie te ondersteunen is duidelijk heel wat meer nodig dan de bijbel. Het achtste van de Mormoonse geloofsartikelen verklaart dan ook: „Wij geloven dat de bijbel het woord Gods is, voor zover het nauwkeurig is vertaald.” Daar staat tegenover dat het Book of Mormon volgens Joseph Smith „het zuiverste boek ter wereld [is], en de hoeksteen van onze religie, en een mens zal nader tot God komen door zich aan de leringen van dit boek te houden dan door enig ander boek”. Toch is het Book of Mormon zelf een vertaling. Joseph Smith beweerde het te hebben vertaald uit „gewijzigd Egyptische” inscripties op (reeds lang verdwenen) gouden platen, hem door de engel Moroni ter hand gesteld. Dit vertaalwerk zou hij hebben kunnen uitvoeren door het gebruik van „de Urim en Tummin”, een speciale bril. Dit „zuiverste boek ter wereld” heeft overigens meer dan 2000 veranderingen in de tekst ondergaan sinds het voor het eerst in 1830 werd uitgegeven en het bevat ongeveer 27.000 woorden — een tiende van het boek — die, letterlijk of in geringe mate gewijzigd, zijn aangehaald uit de King James Version van de bijbel, compleet met sommige van de vertaalfouten van de King James Version.

Twee andere boeken die ook als standaardwerken van de kerk worden beschouwd, zijn Leer en Verbonden en Parel van Grote Waarde. In deze boeken, die verdere „openbaringen” en vertalingen bevatten, werkte Smith de ingewikkelde Mormoonse theologie uit, met inbegrip van leerstellingen die niet in het Boek van Mormon worden aangetroffen, zoals de vele goden, polygamie, de vloek van het zwarte ras, de doop voor de doden en een menigte andere leerstellingen.

Mormonen geloven ook in een voortgaande openbaring — de hemelen zijn voor hen niet gesloten. De president van de kerk ontvangt als profeet, ziener en openbaarder communicaties of antwoorden op actuele vragen rechtstreeks van God. Een recente openbaring, op 9 juni 1978 door president Spencer W. Kimball verkondigd, luidde dat „alle waardige mannelijke leden van de Kerk zonder aanzien van ras of kleur tot het priesterschap geordineerd mogen worden”. Dit maakte een eind aan de stijgende raciale spanning binnen de kerk omdat zwarten, tot op dat moment uitgesloten van het priesterschap, volgens de Mormoonse leer nooit het hemelse koninkrijk konden bereiken.a

Een religie waarin de mens zichzelf dient

Mormonen halen graag de woorden aan van Lorenzo Snow, hun vijfde president: „Zoals de mens is, was God eens, en zoals God is, kan de mens eens worden.” Door deze opvatting te huldigen plaatsen zij persoonlijke verheffing en verheerlijking boven de rechtvaardiging van Gods naam en boven het doen van zijn wil, en volgen zij niet het voorbeeld dat Jezus Christus heeft gegeven (Matth. 6:9; Joh. 5:30). Op zijn best is dit een zelfmisleiding waarin iemand op zelfzuchtige wijze zichzelf dient.

Jezus onderwees zijn discipelen tot God te bidden: „Uw naam worde geheiligd. Uw koninkrijk kome. Uw wil geschiede, gelijk in de hemel, alzo ook op aarde” (Matth. 6:9, 10). In onze tijd richten Jehovah’s Getuigen over de hele wereld de aandacht van mensen op Gods koninkrijk als het enige middel om vrede en harmonie te herstellen. Zij zien uit naar de tijd dat, onder het bestuur van het Messiaanse koninkrijk, de aarde een hersteld paradijs zal zijn en dat ’de dood niet meer zal zijn, noch rouw, noch geschreeuw, noch pijn er meer zal zijn, en de vroegere dingen zijn voorbijgegaan’. — Openb. 21:4.

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 25]

Mormon Temple — Salt Lake City, Utah