TV — gezinsleven en opvoeding
EEN van de bijnamen die men het televisietoestel heeft gegeven, is „oppas voor de kinderen”. Kennelijk hebben veel ouders ontdekt dat de gemakkelijkste en goedkoopste manier om de kinderen zoet te houden is ze voor de „eenogige hypnotiseur” te zetten.
Een verslag dat werd gepubliceerd in de Australische Sun, verklaarde: „Een uitgebreid onderzoek in Engeland heeft onlangs onthuld dat de meeste ouders de tv onmisbaar achten als babysit. Een verbijsterend aantal van zeven op elke tien ouders gebruikt televisie als een middel om niet met de kinderen opgescheept te zitten, ondanks het feit dat zij zich vagelijk zorgen maken over de slechte taal en het geweld op het scherm. Bovendien vinden negen van de tien ouders het goed dat hun kinderen zonder onderscheid naar elk programma kijken.”
Een zeer veeleisend gezinslid
Ja, tv heeft zich in miljoenen huizen in de hele wereld genesteld en is heel duidelijk een lid van het gezin geworden, zozeer zelfs dat ze vaak het hele gesprek monopoliseert. In veel gezinnen wordt ze met meer respect bejegend dan de man of de vrouw, de vader of de moeder. Een man die er geen been in ziet zich in zijn krant te begraven terwijl zijn vrouw tegen hem spreekt, is een en al aandacht wanneer de „kinder-oppas” spreekt. Kinderen die hun ouders een grote mond geven, zitten in eerbiedige aandacht, met ogen als schoteltjes, voor de tv.
Ook wat tijd betreft is de tv zeer veeleisend geworden. De gemiddelde tijd dat men naar de tv kijkt, stijgt in de meeste landen. In de VS is dit gemiddelde van vijf uur en vijftig minuten per dag in 1969 gestegen tot zeven uur en vijfentwintig minuten per dag in 1980. In Japan is het totale aantal huishoudens lager dan het aantal tv-toestellen, en in 1978 stonden deze voor meer dan vijf uur per dag aan, in vergelijking met drie uur in Canada en twee uur in Frankrijk.
Bevordert tv gezinssaamhorigheid?
Of het nu zeven uur per dag is of twee, al dit tv-kijken moet wel een diepgaand effect hebben op het leven van het gemiddelde gezin. De Britse kinderpsychologe Penelope Leach „houdt het erop dat televisie een van de grootste bedreigingen vormt voor het gezinsleven, een apparaat dat ouders en kinderen ervan weerhoudt communicatie met elkaar te hebben. ’Mensen praten gewoon niet meer met elkaar’, zegt zij”. — The Sun (Australië), 18 maart 1980.
Het is waar, zoals sommigen aanvoeren, dat de tv gezinnen heeft samengebracht omdat de kinderen minder buitenshuis zijn. Maar zijn gezinsleden werkelijk „samen” als zij in diep stilzwijgen een tv-programma volgen? Bevordert tv-kijken saamhorigheid, gedefinieerd als „veel tijd gezamenlijk doorbrengen, zoals in gezellige omgang en vrijetijdsbesteding . . . vooral wanneer men dat ziet als iets wat een meer verenigde, stabielere relatie tot gevolg heeft?” Is buitensporig tv-kijken niet juist een belemmering voor de juiste communicatie tussen man en vrouw, ouders en kinderen, zelfs tussen de kinderen onderling?
Niet alleen heeft de tv gezinsontspanning — spelletjes, hobby’s, lange wandelingen in de natuur — in sterke mate beperkt of zelfs volledig vervangen, maar ze verhindert ook vaak dat kinderen helpen bij klusjes in huis. Dit is dan de kwaliteit van de „saamhorigheid”, en in de mate dat televisie deze dingen heeft vervangen, deelt ze in de verantwoordelijkheid voor het verval van het gezin. De geschiedenis laat zien dat wanneer het gezin uiteenvalt, spoedig ook de maatschappij en hele rijken verbrokkelen en verdwijnen.
Effect op kinderen
Het effect van televisie op kinderen is bijzonder groot. De meesten vinden het prachtig. Zij kijken praktisch naar alles. Het tv-scherm lijkt hen te hypnotiseren. Volgens een onderzoek besteden kinderen in de VS gemiddeld genomen tussen de vier en vijf uur per dag aan tv-kijken. Het gemiddelde ligt in andere landen lager, maar twee uur per dag schijnt in de meeste geïndustrialiseerde landen het minimum te zijn. Professor John Murray, die onderzoek verricht op het gebied van de ontwikkeling van het kind, verklaarde: „Wanneer kinderen zo’n vijf tot zes uur per dag aan tv-kijken besteden, is de eerste vraag die opkomt, welke activiteiten ze dan missen.”
Ja, wat missen zij op het gebied van waardevolle boeken, goed gemaakt huiswerk van school, het ontwikkelen van een hobby, gezonde lichaamsbeweging, ontspannende spelletjes en het leren genoegens en speelgoed met anderen te delen? En de vraag is niet alleen ’Wat missen ze?’ maar ook ’Wat leren ze?’
Het zou onbillijk zijn om te zeggen dat zij niets goeds leren. Televisie kan heel onderwijzend zijn; ze kan kinderen meer kennis verschaffen omtrent de wereld om hen heen, en hun belangstelling voor aardrijkskunde, plant- en dierkunde en geschiedenis vergroten. Maar het zou al even onbillijk zijn om te ontkennen dat tv hun ook geweld leert en een vertekende kijk op seks en verwrongen gedragsnormen geeft. De vraag blijft dus: Is tv een vloek of een zegen?