Rivier des levens, rivier des doods
Door Ontwaakt!-correspondent in India
„TOEN wij teruggingen, zagen wij een klein stroompje water op ons afkomen. Wij zetten het op een lopen, maar het water volgde ons en haalde ons in en begon onze voeten te omspoelen. Wij rukten ons de sandalen van de voeten om sneller vooruit te komen, maar het water bleef stijgen en kolkte nu reeds om onze enkels. Gelukkig bereikten wij ons huis en stormden naar boven. Daar zou het water ons niet kunnen bereiken.
Wij gingen naar het dak en keken toe hoe het vloedwater oprukte. Het was heel vreemd om te zien hoe straten in waterstromen veranderden en kruispunten samenstromingen van bruisende rivieren werden. Het water steeg snel. In onze omgeving kwam het water ten slotte 1,5 meter hoog te staan.”
Met deze woorden beschreef een inwoner van de Indiase stad Patna zijn ervaring toen de machtige Ganges haar banden verbrak.
Denk u eens in: een rivier van 2500 kilometer lengte die 300 miljoen mensen onderhoudt. Ja, een veertiende deel van de mensheid is voor haar voeding van de bevloeiing van de Ganges afhankelijk. Voor veel Indiërs is de Ganges echter meer dan een bron van hun levensonderhoud. Voor de hindoes is de Ganga, de dochter van Himavat (de verpersoonlijking van de Himalaja), een godheid die aanbeden moet worden. Zij geloven dat het baden in de Ganges reiniging van zonden bewerkt, en dat een dode wiens as in de rivier wordt geworpen, rechtstreeks naar de hemel gaat.
In Uttar Pradesh
Het begint allemaal in de Indiase deelstaat Uttar Pradesh, niet ver van de Tibetaanse grens, in een ijsgrot op bijna 3200 meter hoogte in de Himalaja. Gevoed door smeltwater buitelt en tuimelt een jong stroompje langs de ruige hellingen omlaag en wordt al gauw verbreed door de samenvloeiing met een andere tak van de bovenloop, de Alaknanda. Hier maakt de rivier haar naam waar: Ganga, zoals de Ganges in Indiase talen wordt genoemd, betekent „snelle loper”.
Ten slotte breekt de rivier uit de bergen en vervolgt haar weg door de ruïnes van Hardwar. Tegenwoordig worden deze ruïnes voornamelijk bewoond door hindoe-„heiligen”, gewoonlijk gekleed in niet meer dan een lendendoek, hun haar onverzorgd en aaneengekleefd en hun lichaam met „gewijde” as ingesmeerd.
Vervolgens stroomt de Ganges wat bezadigder in zuidoostelijke richting. Ondertussen nadert in het zuiden een andere grote rivier. De Jumna is eveneens in de hoge Himalaja ontsprongen en zal zich nu na een reis van ongeveer 1380 kilometer in Allahabad met de Ganges verenigen. Maar voordat ze samenvloeien, vormen de twee rivieren de zogenaamde doab, of het „tweestromenland”.
In bepaalde tijden van het jaar verandert deze doab in weelderige velden met tarwe, gerst, gierst en katoen. Zelfs op de zanderige rivierdijken van de Ganges bevinden zich tarwevelden en beplantingen met suikerriet. De zandbanken leveren een overvloedige oogst aan watermeloenen, komkommers en heerlijke suikermeloenen.
Voordat ze zich met de Jumna verenigt, loopt de Ganges door de industriestad Kanpur, het „Manchester van India”. Zelfs hier brengt de Ganges overvloed. De heer Wilfred John, een inwoner van Kanpur, zegt: „De plattelandsbevolking bouwt tijdens het lange, droge seizoen waarin het waterpeil van de Ganges zakt, kleine, geïmproviseerde dorpen op haar zandbanken waar zij op de vruchtbare grond kleine gewassen verbouwen. En dagelijks voeren zij bootladingen groenten aan om langs de weg te verkopen.” Wat gebeurt er echter wanneer de rivier buiten haar oevers treedt? „Elk jaar trekken deze boeren met hun kleine kudden en karige bezittingen weg en zoeken tot het volgende droge seizoen elders een tijdelijk onderkomen.”
Ten slotte vloeien de Jumna en de Ganges bij Allahabad in elkaar over. Aangezien ook de Jumna als heilig wordt beschouwd, wordt de Ganges nu dubbel vereerd en veel pelgrims komen naar deze samenvloeiing om er te aanbidden en in de rivier te baden. Voorbij Allahabad bereikt de vlakte die bij hoog water overstroomd wordt, een breedte van soms wel 16 kilometer. In het hete, droge zomerseizoen kan de rivier zich heel onschuldig voordoen, maar in het regenseizoen kan ze veranderen in een onstuimige, onweerstaanbare waterstroom — een rivier die dood en verderf kan brengen over de onvoorzichtigen.
Wij gaan nu verder naar Varanasi of Benares, een ander pelgrimsoord. Hier zien wij langs de oevers over een lengte van kilometers ghats aangebracht, trappen waarlangs de baders in het water kunnen afdalen. Een bezoeker beschrijft het tafereel als volgt: „De waterkant krioelt van vrome hindoes, bezig met diverse religieuze handelingen. Rouwende personen verzamelen de smeulende asresten van gecremeerde familieleden, terwijl anderen de verschillende rituelen van de religieuze wassingen uitvoeren. Weer anderen zitten met gekruiste benen in een gebedshouding, daarbij klaarblijkelijk de aanbidding van de rivier met de zonaanbidding combinerend. Met het gezicht naar de zon gieten zij plengoffers in de rivier en mompelen mantra’s.”
Naar Bihar en West-Bengalen
Naarmate de rivier zich al slingerend oostwaarts door de deelstaat Bihar beweegt, ondergaat de vegetatie een geleidelijke verandering totdat uiteindelijk de rijst overheerst. Ondertussen vloeien andere rivieren in de Ganges, met inbegrip van de Kosi, die water uit de buurt van de Mount Everest aanvoert. De rivier wordt steeds breder. Ten oosten van Patna, waar de beroemde Patna-rijst wordt verbouwd, strekken de lussen van de rivier zich over een breedte van 32 kilometer uit.
Van Bihar stroomt de Ganges majestueus West-Bengalen binnen en verlaat vervolgens India en komt in Bangla Desh. Vlak voordat ze de grens passeert, begint haar enorme deltagebied. Ten slotte beslaat de delta een oppervlakte van bijna 57.000 km2. Hier zorgt de rivier opnieuw voor leven. Het landschap in de delta is weelderig groen. Bengaalse boeren verbouwen wel 295 verschillende soorten rijst.
Aan de kustzijde van de delta groeien vloedbossen waarin zich de Bengaalse tijger en een krokodillesoort, de Gangesgaviaal ophouden. Verschillende vissoorten maken een kleine visindustrie mogelijk.
De hoofdarm van de Ganges in de delta is de Padma in Bangla Desh. Deze stroom gaat ten slotte in vele kanalen over. Feitelijk mondt de machtige Ganges uiteindelijk via zo’n 40 verschillende armen in de Golf van Bengalen uit.
De meest zuidelijke rivierarm van de delta, de Hooghly, blijft in India en loopt door de enorme stad Calcutta. Hoewel Calcutta 129 kilometer landinwaarts ligt, is ze een drukke havenstad. „Op de Hooghly in Calcutta wordt onnoemelijk veel handel gedreven”, zegt Tapash Chakravarty, die in de omgeving van Calcutta is geboren. „Calcutta is ’s werelds grootste uitvoerhaven van jute en ook de traditionele theemarkt van India. In feite is het de Ganges die Calcutta maakt tot wat het thans is.”
Rivier des levens en rivier des doods
De stemmingen van de Ganges kunnen voor de 300 miljoen mensen in de brede Gangesvlakte leven of dood betekenen. Zodra de moessonregens beginnen, kan de rivier een woeste waterstroom worden die oevers en aangrenzend land onder water zet.
In de deelstaat Bihar leiden velen een onzeker bestaan. In perioden van droogte worden zij met de hongerdood bedreigd, terwijl zij tijdens het regenseizoen gevaar lopen te verdrinken. Volgens een overlevende van recente overstromingen in Patna, de hoofdstad van Bihar, meldde de pers dat alleen al in Patna en een aangrenzend district 140.000 huizen waren beschadigd en meer dan 300.000 mensen dakloos waren geworden. Ja, de Ganges kan een rivier des doods zijn!
Toch kan dit alleen maar gebeuren wanneer mensen in gebreke blijven haar stemmingen te onderscheiden en voorzorgsmaatregelen te nemen. In feite is ze veeleer een rivier des levens. Ze voert dagelijks 900.000 ton slib mee, met inbegrip van enorme hoeveelheden natuurlijke zouten uit de bergen. Tijdens de overstromingen worden deze op het land gedeponeerd waardoor nieuwe, vruchtbare bovengrond ontstaat in een van ’s werelds meest intensief bebouwde gebieden.
Miljoenen hindoes aanbidden deze onberekenbare levengevende rivier. Vele Indiërs beseffen echter dat ze in feite slechts een onpersoonlijk ding is. Zij weten dat ze het geschenk is van een liefdevolle Schepper wiens naam Jehovah is. In plaats van de schepping te aanbidden danken zij de Schepper voor het leven dat de machtige Ganges voor zovelen mogelijk maakt.
[Kaart op blz. 24]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
CHINA
TIBET
NEPAL
SIKKIM
BHUTAN
Brahmaputra
BANGLADESH
GANGES
Jamuna
Noakhali
Mondingen van de Ganges
GOLF VAN DE BENGALEN
INDIA
Gangotri
Hardwar
Alaknanda
Ramganga
GANGES
DELHI
Agra
Jumna
Betwa
Lucknow
Kanpur
Allahabad
Benares
Gumti
Son
GANGES
Gogra
Gandak
Patna
Kosi
Monghyr
CALCUTTA
Hooghly