De zaak ’QWERTY contra DVORAK’

IEDEREEN die kan typen, weet terdege wat „QWERTY” is. De naam is afkomstig van de eerste zes letters linksboven op het gewone, internationaal genormaliseerde toetsenbord van een schrijfmachine. Maar wat men wellicht niet weet, is dat deze opeenvolging van de letters oorspronkelijk werd gekozen om haar ondoelmatigheid.

Toen Christopher Latham Sholes en zijn medewerkers in 1873 de eerste commercieel succesvolle schrijfmachine ontwikkelden, hadden zij oorspronkelijk alle letters alfabetisch in vier rijen gerangschikt. De machine kwam echter vast te zitten wanneer naburige letters snel na elkaar werden aangeslagen. Om dit probleem te overwinnen, gaf Sholes de toetsen een andere rangschikking en plaatste hij de meest gebruikte letters en combinaties zo ver mogelijk uit elkaar ten einde de typist af te remmen. Het resultaat was het „QWERTY”-toetsenbord.

Sindsdien is praktisch ieder deel van de schrijfmachine met het oog op een grotere efficiëntie vernieuwd — behalve het toetsenbord. Over de hele wereld zitten 50 miljoen mensen te zwoegen aan een toetsenbord waarvan de inrichting 109 jaar oud is, terwijl zij niet weten (of in onverschilligheid negeren) dat er al bijna 50 jaar een veel beter systeem bestaat — het toetsenbord van Dvorak.

Dit systeem, na 20 jaar van onderzoek door August Dvorak ontwikkeld, plaatst negen van de tien meest gebruikte letters op de middelste rij, zodat meer dan 3000 woorden getypt kunnen worden zonder dat de vingers uit hun uitgangspositie naar een andere toets hoeven te reiken, terwijl slechts ongeveer 50 woorden op de middelste rij van „QWERTY” getypt kunnen worden. Ook zijn de toetsen anders onder de vingers verdeeld, zodat in een gemiddelde dag van typen de vingers van de typist aan de machine van Dvorak ongeveer 1,5 kilometer bewegen, vergeleken met 20 à 30 kilometer op het normale toetsenbord.

Om de superioriteit van zijn systeem te demonstreren, gaf Dvorak gedurende de Tweede Wereldoorlog 14 typisten van de marine een nieuwe opleiding. Na slechts één maand leverden zij 74 procent meer werk en waren zij 68 procent nauwkeuriger. Volgens een andere enthousiaste voorstander is het Dvorak-systeem „praktisch 100% succesvol om de typist een voortreffelijk 60-woorden-per-minuutniveau bij te brengen in ongeveer dezelfde opleidingstijd als op de oude qwerty voor 30 woorden per minuut nodig was”

Het algemene publiek komt er echter niet van onder de indruk. Niet velen zijn bereid hun comfortabele rust te laten verstoren. Hoewel de meeste fabrikanten schrijfmachines met het nieuwe toetsenbord aanbieden, bericht Royal dat ze er „minder dan 25 in een jaar” verkoopt. Sommigen hopen dat de komst van de computertekstverwerking, waar alles op snelheid aankomt, de dood van het meer dan honderd jaar oude „QWERTY”-systeem zal verhaasten. Maar dit staat nog te bezien.

De zaak ’QWERTY contra DVORAK’ lijkt als zo vele andere het niet gehaald te hebben — een slachtoffer van tijd en omstandigheden.

[Illustraties op blz. 27]

QWERTY

OUTPUT

DVORAK