De ’koningin der wegen’
HOUDT u van geschiedenis? Zo ja, dan is het u misschien opgevallen dat het niet altijd eenvoudig is betrouwbare geschiedbronnen te vinden. De oude geschiedschrijvers bijvoorbeeld overdreven vaak of gaven onmiskenbare mythen en onmogelijke legenden als waarheid weer.
Een opmerkenswaardig feit waarvan veel mensen zich niet bewust zijn, is dat de bijbel in dit patroon een uitzondering vormt. Hoewel het boek oude geschiedenis bevat, is steeds weer gebleken dat de details die het met betrekking tot belangwekkende gebeurtenissen en plaatsen biedt, betrouwbaar en nauwkeurig zijn. Een oude weg die vanuit het zuiden van Italië naar Rome leidt, is daarvan een voorbeeld. Die weg wordt de Via Appia genoemd.
De Via Appia was om en nabij het jaar 300 v.G.T. aangelegd, en er hadden reeds heel wat reizigers gebruik van gemaakt toen de apostel Paulus omstreeks het jaar 59 G.T. over de harde lavastenen liep. Paulus zag op zijn reis een flink stuk van deze weg, die door Romeinse dichters longarum regina viarum, of „koningin der lange wegen”, werd genoemd. Zou u diezelfde reis ook eens willen maken?
Aankomst in Putéoli
Van Malta, waar zij schipbreuk hadden geleden, reisden Paulus en zijn metgezellen verder met een legeroverste, want Paulus was een gevangene die zijn zaak in hoger beroep aan keizer Nero wilde voorleggen. Zij gingen in Italië aan land te Putéoli (het hedendaagse Pozzuoli, bij Napels). Het verslag zegt: „Hier troffen wij broeders aan, die ons dringend verzochten zeven dagen bij hen te blijven.” — Hand. 28:14.
Klaarblijkelijk had de legeroverste daar geen bezwaar tegen. Dient dat ons te verbazen? Neen, want het oude Putéoli was een druk bezochte plaats, „een favoriete badplaats voor de Romeinen, daar de talrijke hete bronnen als een probaat middel werden beschouwd voor de genezing van verscheidene ziekten”. — Cyclopædia van M’Clintock en Strong.
De christenen in Putéoli hebben Paulus tijdens zijn verblijf bij hen misschien verteld dat de weg naar Rome dan wel beroemd, maar niet gemakkelijk was. Als u een kaart van Italië bekijkt (zie illustratie), zou u denken dat Paulus rechtstreeks langs de kust naar Rome zou reizen. Maar dat was niet mogelijk. Hoewel er een generatie later, onder keizer Domitianus, een kustweg aangelegd zou worden, was in Paulus’ tijd een omweg landinwaarts nog nodig. Na eerst verder het land ingegaan te zijn tot aan Capua, zou Paulus daar de ’koningin der wegen’ nemen naar Rome, 212 kilometer verder.
Van Capua naar Tarracina
Toen Paulus in Capua aankwam, had hij het oorspronkelijke eindpunt van de Via Appia bereikt. Lang voor Paulus’ tijd was de weg echter in oostelijke richting doorgetrokken naar Beneventum, waar hij onder de moderne hoofdweg ligt die thans in gebruik is. Van Beneventum (het hedendaagse Benevento) liep de Via Appia dan nog verder naar het zuidoosten door Venusia (Venosa) en helemaal tot Tarentum (Taranto) en Brundisium (Brindisi), havens in de „hiel” van de Italiaanse „laars” — een verlenging van in totaal 370 kilometer.
Juist deze zeehavens maakten de Via Appia zo belangrijk voor de Romeinen. De Via Appia ging de eerste etappe vormen van elke Romeinse tocht naar Griekenland. Toen het Romeinse Rijk zich oostwaarts uitbreidde, werd de ’koningin der wegen’ een drukke verkeersader.
Natuurlijk reisde Paulus niet in oostelijke richting naar Beneventum en vervolgens naar Brundisium en Griekenland. Hij ging naar het noordwesten, naar Rome. Hoe verliep zijn reis?
Toen Paulus Capua achter zich liet en door de heuvels van Campania naar de Italiaanse kust trok, heeft het prachtige natuurschoon het ongemak van de hobbelige weg misschien enigszins goedgemaakt. De weg was zo hobbelig doordat hij was geplaveid met harde, veelhoekige blokken lavasteen, ’kinderhoofdjes’ in een reuzenformaat. Maar de stenen zijn nog maar een deel van het verhaal. Eronder hadden de Romeinen de bovengrond verwijderd totdat zij op een stevige onderlaag stootten. Hierop werden verscheidene lagen materiaal aangebracht — grote stenen, fijngestampte stenen en grind vermengd met mortel. Tot slot werd het wegoppervlak geplaveid, enigszins bol zodat het water eraf liep. Romeinse wegen werden aangelegd om lang mee te gaan!
Terwijl Paulus Tarracina (het hedendaagse Terracina) naderde, begon de weg de kust te volgen en ontrolde zich een adembenemend panorama, met rotsen die steil naar zee afdaalden te midden van een prachtige plantengroei. De 109 kilometer lange tocht van Capua naar Tarracina duurde ongetwijfeld verscheidene dagen, maar er was logies beschikbaar. Langs de belangrijkste Romeinse hoofdwegen lagen zo om de 24 kilometer pleisterplaatsen, mansiones genoemd. Hier kon de vermoeide reiziger een maaltijd nuttigen of de nacht doorbrengen, zelfs de paarden verwisselen of zijn wagen repareren.
Men vond langs de weg ook publieke herbergen, tabernae genaamd, maar die hadden de reputatie dat er vrij ruw volk kwam. De tabernae „zaten vol met zakkenrollers, het ontbrak er aan elk comfort en de cliëntèle bestond uit het uitvaagsel van het Rijk”, zegt het boek Great Roman Roads of the World.
Net als Putéoli was ook Tarracina in Paulus’ tijd een druk bezochte plaats. Misschien heeft iemand hem de luxueuze villa die er voor keizer Tiberius gebouwd was, wel aangewezen. Ook nu nog ziet men de ruïnes van die villa liggen, evenals eens luisterrijke tempels, baden en theaters. De grote tempel van Jupiter Anxurus, hoog boven de stad, kan niet aan Paulus’ aandacht ontsnapt zijn.
Van Tarracina naar de Drie Taveernen
De Via Appia was in de heuvels tussen Capua en Tarracina wat bochtig, maar van Tarracina naar Rome was hij zo recht als een liniaal. Natuurlijk zijn rechte wegen in een heuvelachtig land vaak steil, en bij Tarracina was de Via Appia inderdaad erg steil, vooral in Paulus’ tijd. Later, in de dagen van keizer Trajanus, werd er een klif tot een diepte van 37 meter weggehouwen om zo de steile klim over de berg waarop Tarracina lag te vermijden.
Paulus’ scherpe afdaling na Tarracina bracht hem in een drassig laagland dat de Pontijnse Moerassen werd genoemd, een zeer onaangenaam deel van zijn reis. De Romeinse dichter Horatius, die de tocht ongeveer een eeuw vóór Paulus maakte, klaagde welsprekend over „de stank van het water”, die „oorlog voerde tegen mijn eetlust”, en over de „moeraskikkers en kwade muskieten”.
Misschien beseften Paulus’ christelijke broeders in Rome wel dat hij zich waarschijnlijk afgemat en onbehaaglijk zou voelen na deze onaangename etappe van zijn reis als gevangene naar Rome. Het bijbelverslag vertelt ons dan ook dat de broeders niet in hun gerieflijke huizen op Paulus wachtten, maar dat zij hem op de weg tegemoet kwamen. Wij lezen: „En vandaar [Rome] kwamen de broeders, toen zij het nieuws omtrent ons hadden gehoord, ons tegemoet tot aan de Marktplaats van Appius en de Drie Taveernen, en toen Paulus hen in het oog kreeg, dankte hij God en schepte moed.” — Hand. 28:15.
De Marktplaats van Appius lag juist aan de toegang tot de Pontijnse Moerassen, zo’n 63 kilometer van Rome. Drie Taveernen lag zo’n 15 kilometer verder aan de weg in de richting van Rome. Deze vroege christenen hebben zich beslist heel wat moeite getroost toen zij die lange weg aflegden om hun broeder Paulus aan te moedigen.
Op naar Rome!
Paulus hoefde niet van de broeders uit Rome te horen hoe ver hij nog van de stad verwijderd was, want langs de Via Appia stonden na elke Romeinse mijl (1480 meter) reusachtige stenen. Die vermeldden de afstand tot de grote steden, de windstreken en andere inlichtingen. De mijlpaal bij de Marktplaats van Appius bestaat trouwens nog. Na de onaangename moerassen klimt de weg nu langs de Albaanse bergen naar Rome en gaat weer omlaag bij het naderen van de stad. Dit laatste deel van de oude Via Appia is bewaard gebleven als openbaar park en terwijl wij Paulus’ route volgen, wanen wij ons in het verleden.
Telkens weer zijn er in dit gedeelte stukken van het oorspronkelijke plaveisel te zien, uitgesleten maar intact na 2000 jaar! Langs de weg staan wat cipressen en veel pijnbomen, wat aan alles een sfeer van serene rust verleent. Men ziet ruïnes van rode baksteen, met marmeren platen waarop nog een paar Latijnse woorden te onderscheiden zijn. Ook vindt men af en toe gebroken standbeelden, aangetast door de tand des tijds. Wat dichter bij de stad liggen twee van de beroemde catacomben, waar de vroege christenen zich verborgen in tijden van vervolging. Ze liggen, zoals de Romeinse Wet voorschreef, buiten de stadsmuren, maar Rome is nu wel heel dichtbij.
Misschien hebben Paulus’ christelijke broeders hem wel enkele van de bezienswaardigheden en monumenten aangewezen, hoewel hij nu niet direct als toerist naar Rome kwam! Natuurlijk zijn veel van de monumenten waarvan wij nu de ruïnes zien, iets na Paulus’ tijd gebouwd. Maar de grote ronde graftombe van Cecilia Metella, groot genoeg om als fort te dienen (wat in de middeleeuwen ook gebeurde), zal Paulus ongetwijfeld net zo opgevallen zijn als ons.
Weldra trokken Paulus en zijn metgezellen door de Porta Campena en kwamen de stad zelf binnen. Daar, direct vóór hen aan de linkerkant, lag het enorme Circus Maximus, een reusachtige renbaan waaromheen 250.000 toeschouwers een plaats konden vinden. Hier eindigde (of begon) de Via Appia, ongeveer 583 kilometer van de zeehaven Brundisium. Als u een bezoek brengt aan Rome en wilt zien waar Paulus heeft gelopen, moet u er wel voor zorgen de oude Via Appia te vinden, daar de nieuwe Via Appia een drukke autoweg is.
Deze historische bijzonderheden zijn niet louter belangwekkend op zich. Ze verschaffen ons een goede reden om vertrouwen te stellen in de bijbel. De bijbel handelt echter niet alleen over het verleden, maar ook over de toekomst. Als uw belangstelling voor de bijbel is gestimuleerd, waarom zou u zich dan niet verdiepen in wat de bijbel voor de toekomst belooft? Wat erin staat, is niet alleen betrouwbaar, maar ook vertroostend en hartverwarmend.
[Kaart op blz. 21]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
ROME
Drie Taveernen
Marktplaats van Appius
Terracina
Putéoli
CAPUA
Napels
BENEVENTO
Venosa
TARANTO
BRINDISI