Kinderen, de onschuldige slachtoffers van echtscheidingen

Wat is de oplossing?

„TOEN Pa weg ging, ging Mam werken, en mijn broers en ik moesten onszelf maar zo’n beetje grootbrengen. Wij raakten eraan gewend thuis te komen in een leeg huis. Ja, na schooltijd nodigden we vrienden uit en dan gingen we ons bedrinken. Toen ik ouder werd, dacht ik wel aan trouwen, maar ik had niet het flauwste idee wat een huwelijk tot een succes of tot een mislukking zou maken.” — Rob (ouders gescheiden toen hij negen was).

„Papa probeerde ons op te voeden en streng te zijn, maar hij wist niet hoe hij met ons moest praten, en hij was gewoonlijk ook te moe om het te proberen. Ik moest zelf maar wat seksuele voorlichting proberen te verkrijgen. Met zeventien was ik getrouwd, en een paar jaar later was ik weer gescheiden ook, en had ik een kleine baby. Mijn man en ik hadden totaal geen contact.” — Marya (ouders gescheiden toen zij zeven was).

Dit zijn de commentaren van kinderen die het slachtoffer werden van een wereldomvattende vloedgolf van uiteenvallende gezinnen. In de Sovjet-Unie mislukken 30 op de 100 huwelijken. In Japan wordt gemiddeld elke vier minuten een huwelijk ontbonden. Het aantal verzoeken om echtscheiding in Brittannië is sedert 1961 vijfmaal zo groot geworden. In de Verenigde Staten loopt ongeveer de helft van alle huwelijken op een echtscheiding uit.

Mensen die een ongelukkig huwelijk hebben, bezien een echtscheiding misschien als een manier om hun problemen op te lossen, maar wat doen zij hun kinderen ermee aan?

De bewijzen stapelen zich op dat kinderen door een ongelukkig gezinsleven emotionele problemen krijgen die kunnen variëren van bedwateren en slechte cijfers tot zware neerslachtigheid. In Brittannië, waar jaarlijks 200.000 kinderen hun ouders uit elkaar zien gaan, zegt een onderwijzer: „Ik heb nog nooit een probleemleerling ontmoet die niet een verstoord gezin als achtergrond had.”

Maar als man en vrouw nu altijd ruzie maken? Zou het dan niet beter zijn voor de kinderen als hun ouders gingen scheiden?

Het tijdschrift Psychology Today antwoordt dat een recente vijfjarige studie van ruim 100 ’echtscheidingskinderen’ onthulde, dat echtscheiding niet goed is voor kinderen. Zelfs kinderen uit heel ongelukkige gezinnen wilden niet dat hun ouders zouden scheiden. Zelfs vijf jaar na de scheiding waren de meesten van deze kinderen niet gelukkig, en ruim een derde was zwaar depressief. Waarom?

Deskundigen zijn het erover eens dat als een kind het gezin uiteen ziet gaan, „hij het gevoel heeft dat zijn wereld instort”. Kleine kinderen kunnen zelfs de conclusie trekken dat het allemaal hun schuld is, dat papa is weggegaan omdat zij stout waren. Dit kan aanleiding zijn tot ernstige emotionele problemen. „Ik dacht dat ik misschien lelijk had gedaan tegen m’n moeder en m’n zus en dat ik door God werd gestraft”, zei een klein meisje over de echtscheiding van haar ouders.

Een echtscheiding schept bijna altijd financiële spanningen, vooral voor de ouder die de kinderen krijgt toegewezen. De situatie is nog erger als de ouder moet verhuizen en het kind plotseling niet alleen een van zijn ouders maar ook zijn vriendjes en de buurt kwijtraakt. De problemen die kinderen dan hebben, kunnen jaren later nog van invloed op hen zijn.

„Ik woonde na de scheiding een tijdje bij mama”, zegt Mary. „Maar zij moest ’s nachts werken om toch maar genoeg te verdienen om in ons levensonderhoud te voorzien. Zij probeerde een goede moeder te zijn, maar vaak kon zij me alleen wat geld geven om snoep voor mijn broertjes en mijn zusje te kopen en liet ons dan alleen. En weet je, later ging ik mijn eigen dochtertje ook ongeveer zo behandelen. Ik vermoed dat ik van mening was dat als ik het had overleefd, zij dat ook kon.”

Mary denkt dat de manier waarop zij als kind van gescheiden ouders is behandeld, haar later parten heeft gespeeld als vrouw en moeder. Is haar geval een uitzondering? Klaarblijkelijk niet.

Uit uitgebreide onderzoekingen blijkt dat kinderen van gescheiden ouders zelf als volwassenen een grotere kans op huwelijksproblemen hebben dan kinderen uit intact gebleven gezinnen. Als volwassenen lopen zij ook meer kans last te krijgen van huilbuien, slapeloosheid, gevoelens van nietswaardigheid, schuld en wanhoop, zeggen psychologen. Met het oog daarop kunnen we ons afvragen wat er nu eigenlijk waar is van de algemeen gangbare opvatting dat kinderen binnen een paar jaar na de echtscheiding helemaal tot rust komen en gelukkiger worden dan voordien.

Als louter de echtscheiding al voldoende is om de wereld van een kind te laten ineenstorten, wat gebeurt er dan als er ook nog sprake is van juridisch geredetwist over punten waarop de scheidende ouders niet tot een vergelijk kunnen komen?

„Ik zou graag zien dat echtscheiding niet meer via een gerechtelijke procedure in de rechtszaal behandeld zou hoeven te worden”, zegt een rechter in Atlanta. „Zodra een echtscheiding voor de rechtbank komt, stellen de advocaten zich als elkaars tegenstanders op en willen vechten.” Dit vechten kan voor ouders en kinderen nodeloze bitterheid veroorzaken.

Eén vrouw schreef: „Mijn advocaat wil dat ik mijn man een proces aandoe om hem het huis uit te krijgen . . . dat ik alle sloten op de deuren verander en beweer dat mijn man gevaarlijk en gewelddadig is. Mijn man is in feite niet zo, maar mijn advocaat zegt dat als ik dat doe, de zaken er beter voor me uitzien bij de definitieve schikking. Hij zegt dat het altijd wordt gedaan. Ik weet dat mijn kinderen erdoor van streek zouden raken.”

Natuurlijk geven niet alle advocaten zulke raad. Niettemin moedigt, zoals de rechter uiteenzette, juist het „strijdperk”-karakter van veel rechtsstelsels aan tot zulke tactieken. Vandaar dat er in Atlanta een advocaat is die eenvoudig weigert echtscheidingszaken voor de rechtbank te brengen, maar in plaats daarvan aanbiedt als bemiddelaar op te treden — maar hij is een uitzondering.

En hoe staat het dan met de nieuwe wetten die echtscheiding mogelijk maken zonder dat er een „schuldige” aangewezen behoeft te worden? Zijn die niet bedoeld om het element van strijd weg te nemen? De praktijk is anders. In plaats van te strijden over de vraag wie er schuldig is aan het mislukken van het huwelijk, vechten de advocaten nu om het geld en de kinderen.

Als kinderen worden gedwongen of omgekocht om partij te kiezen in de strijd aan wie van de twee ouders zij toegewezen zullen worden, kunnen zij daar werkelijk schade van ondervinden. Toen een 13-jarig meisje van de rechtbank mocht kiezen bij welke ouder zij wilde wonen, raakte zij „helemaal overstuur”. Erger nog zijn de naar schatting 25.000 kinderen in de Verenigde Staten eraan toe die elk jaar worden gekidnapt door hun eigen ouder omdat die het er niet mee eens is dat het kind aan de andere ouder is toegewezen. Zulke ouders duiken soms met hun kinderen onder en weigeren zelfs hen voor een school aan te melden uit angst als kidnapper gegrepen te worden.

Sommigen zijn van mening dat ouders om beurten de zorg voor de kinderen op zich moeten nemen, maar het gevolg daarvan is dat de kinderen voortdurend van het ene huis naar het andere moeten ’pendelen’, waardoor zij gedesoriënteerd raken. Een Engelse onderwijsfunctionaris zei hierover: „Ik ben ervan overtuigd dat het kind daardoor nog meer van streek raakt dan door het vroegere echtscheidingspatroon.”

Als de kinderen er moeite mee hebben zich aan hun nieuwe omstandigheden aan te passen, is dit dan op te lossen door hen mee te nemen naar een raadsman of een psycholoog? Professor Christopher Lasch van de universiteit van Rochester schrijft in een recent boek dat de opkomst van zulke ’hulpverlenende beroepen’ meer kwaad dan goed heeft gedaan — het gezin is erdoor teruggebracht tot de rol van passieve ’opvolger van advies’. „De enige oplossing is, mensen ervan te overtuigen dat zij werkelijk in staat zijn hun eigen problemen op te lossen”, zegt hij.

Illustratief voor het gevaar dat er in sommige gangbare psychologische theorieën schuilt, is het geval van een klinisch psycholoog en gescheiden vader uit de stad New York. Toen zijn ex-vrouw, aan wie hun zoon was toegewezen, hertrouwde, trok de vader zich terug uit het leven van zijn zoon. Waarom? Zijn theorieën schreven voor dat „niet-bemoeienis van mijn kant de jongen ten goede zou komen omdat hij dan niet met verdeelde loyaliteiten te kampen zou hebben”. Het resultaat? „Klaarblijkelijk heeft mijn misleid altruïsme, in weerwil van diepgaand onderzoek in vakliteratuur, de zaak in afschuwelijke mate verergerd.” Zijn zoon werd gearresteerd wegens het stelen van een auto.

Wat die jongen werkelijk nodig had, was een vader die oprechte belangstelling voor hem toonde. Als deze deskundige zijn onderzoek meer had gericht op de oudste en meest verbreide gids voor menselijk gedrag die de mensheid ten dienste staat, zou hij misschien deze uitspraak hebben gevonden: „Een zoon is wijs waar streng onderricht van een vader is, maar de spotter is iemand die geen bestraffing heeft gehoord.” — Spr. 13:1.

Deze uitspraak wordt in de bijbel aangetroffen. Of u nu gelooft dat de bijbel Gods Woord is of niet, u weet waarschijnlijk wel dat men er al duizenden jaren naar heeft opgezien voor raad met betrekking tot het gezinsleven. Theorieën over huwelijk en echtscheiding zijn in de loop van de jaren steeds weer veranderd, maar de bijbel verschaft nog steeds praktische oplossingen voor mensen in elke situatie van het leven.

Misschien hebt u de bijbel altijd bezien als een boek dat „niet van deze wereld” is, een boek voor godsdienstige mensen. Het zal u wellicht verbazen te horen dat de bijbel wordt beschreven als een gids voor het menselijk gedrag of als een praktische gids in huwelijkszaken, maar waarom zou u de bijbel zelf niet aan een onderzoek onderwerpen? Duizenden hebben dit gedaan, en ook Rob en Mary, degenen die in hun jeugd de echtscheiding van hun ouders hebben meegemaakt. „De bijbel heeft mij een geweldig inzicht gegeven in de manier waarop je een huwelijk kunt doen slagen”, zegt Rob. „Hij heeft mij heel wat vertrouwen gegeven dat ik vroeger miste.”

Wat zegt de bijbel dat zo anders is?

Goede raad over huwelijk en echtscheiding

In de eerste plaats geeft de bijbel mensen een kijk op het huwelijk die hen kan helpen echtscheiding volkomen te vermijden. Er staat duidelijk in vermeld dat God de Insteller is van het huwelijk en dat hij het beschouwt als iets wat het in stand houden waard is. — Gen. 2:21-25; Matth. 19:3-6.

Moderne „deskundigen” daarentegen spreken vaak over het huwelijk als een sociaal gerief. Eén zo’n psycholoog, zelf gescheiden, verklaarde: „Zolang twee mensen tevredenheid vinden in een gelukkige verhouding, zijn zij bereid de zaken zo te houden. Maar wanneer dit gevoel is veranderd doordat de verhouding frustrerend is en niet langer bevorderlijk voor geluk, produktiviteit en het bevredigend grootbrengen van de kinderen, dan zie ik er niets verkeerds in het huwelijk te ontbinden.” Wat zijn de vruchten van dit standpunt?

„Mijn eerste man en ik hebben er werkelijk nooit moeite voor gedaan om ons huwelijk intact te houden”, geeft Mary toe. „We konden de dingen niet uitpraten. Toen er problemen rezen, vond ik het gemakkelijk aan een echtscheiding te denken in plaats van ervoor te vechten het huwelijk te redden.” Na met Jehovah’s Getuigen de bijbel bestudeerd te hebben, hertrouwde Mary, maar haar zienswijze was nu anders. „Ik ben bijzonder gelukkig in mijn huwelijk”, zegt zij, en het is aan haar gezicht te zien. „Mijn man heeft zich ten doel gesteld een goed gezinsleven te hebben, en ik ook. Zeker, je moet eraan werken, maar te weten hoe God over ons huwelijk denkt, is er voor ons aanleiding toe het goed te willen houden, en dat maakt het hele verschil uit.”

Kan de bijbel u helpen?

Vele miljoenen mensen zijn thans niet gelukkig in hun huwelijk en overwegen op dit moment een echtscheiding. Zij zien echtscheiding als de enige oplossing voor hun problemen, de enige uitweg uit een ongelukkige levenswijze. Maar is het dat?

Nee, er is een betere weg. Een weg die tot blijvend geluk voor zowel de huwelijkspartners als hun kinderen zal leiden, zonder de ingewikkelde problemen en moeilijke neveneffecten van een echtscheiding. Wat is die weg?

Het toepassen van de bijbelse raad om het huwelijk te redden.

Misschien denkt u dat dit onmogelijk is, maar zoals Jezus Christus zei: „Bij God zijn alle dingen mogelijk” (Mark. 10:27). Jehovah’s Getuigen verschaffen graag aan allerlei mensen met huwelijksproblemen gratis op de bijbel gebaseerde hulp. Zij kunnen talrijke gevallen opsommen van huwelijken die waren gestrand maar met behulp van de raad in de bijbel konden worden gered. Een juiste kijk op het huwelijk is inderdaad mogelijk, samen met de praktische raad voor het gezinsleven die nodig is om zo’n huwelijk tot een succesvolle realiteit te maken. Als u met moeilijkheden in uw huwelijk te kampen hebt, waarom neemt u dan geen contact op met Jehovah’s Getuigen om Gods Woord de gelegenheid te geven u te helpen?

[Voetnoten]

[Inzet op blz. 18]

Als een kind het gezin uiteen ziet gaan, heeft hij het gevoel dat zijn wereld instort

[Inzet op blz. 19]

Als kinderen worden gedwongen of omgekocht om partij te kiezen in de strijd aan wie van de twee ouders zij toegewezen zullen worden, kunnen zij daar werkelijk schade van ondervinden