Wat is „stress” nu feitelijk

U WORDT door uw baas uitgefoeterd, terwijl het de fout van een ander was.

De leraar op school maakt je voor de hele klas belachelijk.

U bent druk met het eten bezig, en uw kind stoot een vaas om en prompt gaat ook de telefoon.

Ja, wat stress is, weet u wel — tenminste tot op zekere hoogte.

Wanneer wij aan stress denken, hebben velen van ons dergelijke situaties in gedachten, of de nog ernstiger spanningen zoals het verlies van een huwelijkspartner of een oplopende achterstand in het betalen van de rekeningen. Maar hoevelen van ons weten wat er in een stress-situatie in ons lichaam gebeurt? Hoe kunnen de veranderingen die ons lichaam hierbij doormaakt, onze gezondheid aantasten? Wat zijn de symptomen van schadelijke stress? En hoe kunnen wij het beste het hoofd bieden aan de stress waarmee wij te maken hebben, zodat wij meer geluk en vrede kunnen vinden?

Wat is stress?

„Stress” betekent niet hetzelfde voor alle mensen. Het woord brengt voor velen de gedachte over aan spanning of druk. Maar dat is maar een deel van het beeld.

In kranteberichten over vliegtuigongelukken hebt u misschien gelezen dat spanningen tot metaalvermoeiing leidden, met het gevolg dat een bepaald onderdeel bezweek en het vliegtuig neerstortte. Die spanning oefende op een stuk metaal een kracht uit waardoor het verbogen of verwrongen werd. Het knapte en het vliegtuig stortte neer.

In sommige opzichten kan het met stress bij de mens net zo gaan. Iets van fysieke of emotionele aard is van invloed op ons lichaam en wij zullen ons eraan moeten aanpassen of anders ondervinden wij er schade van. Enkele voorbeelden: U bent op een hete dag buiten in de zon. Uw lichaamswarmte neemt toe. Dat is een vorm van stress. Of u spant u in bij een balspel of met het schoffelen van de tuin. Uw spieren raken vermoeid vanwege een tijdelijke verstoring van hun chemische balans. Ook dat is stress. Maar u beschikt over regelmechanismen om een dergelijke stress te neutraliseren en een gezond evenwicht te herstellen. Eén is transpireren om uw lichaam af te koelen. Een ander is een goede nachtrust waardoor uw spieren zich kunnen herstellen. De stress gaat over.

Maar tegenwoordig denken wij bij stress het meest aan emotionele druk of spanning waardoor al evenzeer lichamelijke veranderingen teweeggebracht kunnen worden. Wanneer wij niet goed beseffen welke veranderingen er in ons plaatsvinden, weten wij wellicht ook niet hoe wij kunnen samenwerken met wat ons lichaam doet om zich aan te passen.

’Vechten of vluchten’

Zonder u nu enige spanning te willen bezorgen, nodigen wij u uit u in de volgende situatie te verplaatsen U loopt op een avond in een slecht verlichte straat. In de verte ziet u drie jonge vechtersbazen aankomen die naar uw kant van de straat oversteken. Wat gebeurt er binnen in u?

U voelt aan dat dit gevaar kan betekenen, en het is alsof er bij u een alarmsignaal gaat. U bent gespannen en begint dieper te ademen. Een stoot adrenaline verspreidt zich door uw bloedstroom. Uw lever geeft opgeslagen suiker vrij. De concentraties van suiker en vet (cholesterol) in uw bloed stijgen en verschaffen u de brandstof voor een topprestatie. Uw hart slaat sneller. Er stroomt meer bloed naar uw spieren. U bent op uw hoede, klaar voor snelle actie of beslissingen. Deze „vecht of vlucht”-reactie wordt opgeroepen door emoties zoals vrees of woede.

Deze reactie is op zichzelf echter niet slecht of schadelijk. In dit geval zou het effect kunnen zijn dat u sneller zult rennen dan u ooit voor mogelijk had gehouden. Of u zou erdoor geholpen kunnen worden u te beheersen en een mild antwoord te geven als u wordt beledigd (Spr. 15:1; Matth. 5:39). Maar door deze zelfde reactie bent u ook gereed voor produktief werk of spel, zoals een opwindend balspel. Plotseling komt de bal uw kant uit! U moet hem vangen en snel teruggooien. U bent gespannen als een veer en klaar om te handelen.

Maar als u nu onder een aanhoudende emotionele spanning staat, zodat u voortdurend in deze gealarmeerde, opgewonden toestand verkeert zonder de bevrijdende, verlichting schenkende activiteit waarvoor uw lichaam klaar is?

Een man moet bijvoorbeeld onderdelen controleren op een snelbewegende lopende band, of hij heeft het gevoel dat zijn baas een hekel aan hem heeft, of hij moet een werk blijven doen dat hem verveelt of frustreert. Of een vrouw is door haar huwelijkspartner in de steek gelaten. Zij voelt zich verworpen, en nu moet zij opboksen tegen de druk en spanningen van een baan, terwijl zij ’s avonds nog de zorg voor de kinderen en het huishouden heeft.

Wanneer iemand regelmatig in een dergelijke gespannen toestand verkeert, zonder veel adempauzes of inzicht hoe de situatie de baas te worden, dan is dat voor de meesten een stress-situatie. In feite noemen sommige deskundigen die toestand „distress”, omdat het gaat om een schadelijke, langdurige, zware stress die het lichaam gemakkelijk schade kan toebrengen.

Deze voortdurende, overmatige stress bedreigt het normale evenwicht van het lichaam. Onder andere kan het gevolg zijn dat zich cholesterol ophoopt in de slagaderen of dat deze zich verharden. Het lymfvaatstelsel en de witte bloedlichaampjes kunnen aangetast worden, wat een verzwakking betekent van het vermogen van het lichaam om ziekten te bestrijden en te reageren op stoffen die niet in het lichaam thuishoren.

Symptomen waarop u kunt letten

U vindt misschien dat niemand u hoeft te vertellen wanneer u in een stress-situatie bent Maar bent u daar zeker van? Het is waar dat u soms de spanning of druk kunt voelen. Maar in vele gevallen verbinden mensen bepaalde symptomen toch niet met stress. Daarom doen zij vaak hoogstens iets aan de symptomen zonder ooit werkelijk de onderliggende oorzaak aan te pakken. Dit kan elk van ons overkomen.

Een 39-jarige man bijvoorbeeld kreeg een bijzonder veeleisende werktoewijzing die maanden achtereen een hoge concentratie en extra werk in de avonduren en op de weekeinden van hem vergde. Hij ging slecht slapen en kreeg pijn in de onderrug, die ondanks speciale oefeningen en behandelingen niet verdween. Werd de onrustige slaap veroorzaakt door zijn rugklachten, of was het andersom? Toen de periode van intensief werk voorbij was, verdwenen beide symptomen. De reden? Wel, wat denkt u?

Sommige algemene symptomen van overmatige stress of spanning zijn:

Ongewone prikkelbaarheid: Anderen merken op — en zeggen dat ook — dat u sneller boos wordt of uit uw evenwicht raakt door kleinigheden.

Onrustige slaap: U valt niet meer zo gauw in slaap als gewoonlijk, of u blijkt vaak wakker te worden en dan urenlang de slaap niet meer te kunnen vatten.

Veranderde ademhaling: U bemerkt bij uzelf zonder duidelijk aanwijsbare reden een korte, oppervlakkige ademhaling.

Stijfheid van de spieren: Niet toe te schrijven aan gezond werk of lichaamsbeweging.

Onrustige of pijnlijke maag: Kan samengaan met verlies van eetlust of onvermogen om meer dan kleine hoeveelheden per keer te eten.

Snel opgewonden: Verandering van normale gedragspatronen, zodat iemand een non-stop prater wordt, of als er maar iets gebeurt, al begint te trillen of te beven.

Wij moeten natuurlijk niet concluderen dat als zich een van deze symptomen voordoet, wij het slachtoffer zijn van een extreme stress die onze gezondheid schaadt. Iemand kan rugpijn hebben omdat hij niet voldoende lichaamsbeweging krijgt, of omdat hij zijn spieren heeft verrekt door iets op de verkeerde manier op te tillen. Een ander kan problemen hebben met slapen omdat hij vlak voor het naar bed gaan nog iets eet, of ’s avonds koffie of thee drinkt. Maar als u een van deze symptomen hebt zonder dat daarvoor een reden bestaat, zou u er goed aan doen te overdenken of u het slachtoffer wordt van schadelijke stress.

Beschouw de oorzaken

Niemand denkt graag aan de verschillende zaken die hem onder druk zetten. ’Waarom niet gewoon onze moeilijkheden vergeten?’ denken velen. Maar aangezien stress zulke schadelijke gevolgen kan hebben, doen wij er verstandig aan aandacht te schenken aan een paar van de algemene oorzaken van stress vandaag de dag. Als wij ons hiervan bewust zijn en misschien herkennen dat sommige ervan ons beïnvloeden, zullen wij beter zijn toegerust om het hoofd te bieden aan de stress of die te neutraliseren.

Het lijstje op deze bladzijde identificeert een aantal van de problemen of situaties in het leven die volgens de bevindingen van onderzoekers de meeste stress opleveren. Hebt u met een ervan te maken gehad? Dan hebt u waarschijnlijk stress ervaren.

Vele personen merken dat hun omgeving stress veroorzaakt. Zij wonen wellicht in een overvolle stad waar zij zich altijd in de verdediging voelen gedrukt en gedrang en drukte om zich heen hebben. Een aanhoudend luid of onaangenaam geluid kan ook stress veroorzaken. Hiervan zouden vooral die personen nota moeten nemen die in hun woon- of werksituatie veel lawaai verduren en die zich dan „ontspannen” door hun oren te straffen met schelle, dreunende of veel te harde muziek. Een slechte atmosfeer kan ook tot iemands vracht aan stress bijdragen.

Wij hebben reeds enkele aspecten genoemd die bij vele banen stress veroorzaken. Maar wat voor velen het probleem nog vergroot, is de geest van wedijver waarmee men zich erop concentreert ’vooruit te komen’ of de luxe te verwerven die anderen bezitten. (Vergelijk Prediker 2:22-24; 4:4.) Artsen in de Bondsrepubliek Duitsland „wijten de meeste gevallen van stress in [dat] land aan de ’Leistungsgesellschaft’, de prestatiemaatschappij, waarin het najagen van materieel succes en opzichtig hoge consumptie, geboren uit het Duitse ’Wirtschaftswunder’, nog steeds het belangrijkste is”.

Slapeloosheid kan een symptoom van stress zijn, maar bij sommigen is het de oorzaak. Zij drijven zichzelf voort, proberen veel te veel in één dag af te handelen en beroven zichzelf daardoor van de nodige slaap. Ook het laat opblijven om te kijken naar het nieuws of andere programma’s op de tv, vooral die welke spanning veroorzaken, kan in twee opzichten schadelijk zijn — het vermindert de hoeveelheid nachtrust en het staat een gezonde slaap in de weg.

Het drukke spitsuurverkeer dat zulke hoge eisen stelt; een voortdurende disharmonie thuis of met de aangetrouwde familie; zorgen over de inflatie of de afnemende koopkracht van het geld; een verhuizing naar een nieuwe school of een nieuwe buurt; toe te laten dat de kleine ergernissen van het leven een gestadige, hoewel onderdrukte, woede produceren — het zijn allemaal extra oorzaken van stress voor vele personen.

Hoewel wij in fysiek en emotioneel opzicht zijn toegerust om van stress te herstellen, zijn de effecten van stress gewoonlijk cumulatief. Wat alles nog gecompliceerder maakt, is het feit dat als wij ouder worden (iets wat misschien wordt versneld door de stress zelf) ons vermogen om aan stress het hoofd te bieden, afneemt.

Maar er bestaat geen reden om te wanhopen, alsof stress nog een last is waaraan u eenvoudig niet kunt ontkomen en die u niet kunt overwinnen. Onderzoekingen onthullen dat ongeveer 25 procent van degenen die jaren in een nazi-concentratiekamp hebben overleefd — beslist een uiterste wat langdurige stress betreft — geen uit een stress-situatie voortvloeiende fysieke problemen vertoonden.

U kunt dus iets doen aan deze kwestie van „stress”. En u hebt zelfs reden om uit te zien naar een blijvende bevrijding van het probleem van stress in uw leven.

[Kader op blz. 7]

DE BELANGRIJKSTE STRESS-SITUATIES

1 Dood van huwelijkspartner

2 Echtscheiding

3 Uiteengaan van man en vrouw

4 Gevangenisstraf

5 Dood van iemand van de naaste familie

6 Ongeval of ziekte

7 Huwelijk

8 Ontslag

9 Verzoening met de huwelijkspartner

10 Pensionering

11 Verandering in de gezondheidstoestand van gezinslid

12 Zwangerschap

13 Seksuele moeilijkheden

14 Gezinsuitbreiding

15 Verandering van werk

Gebaseerd op een door Dr. T. Holmes en Dr. R. H. Rahne ingesteld onderzoek — „Modern Maturity”.

[Diagram op blz. 5]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

UW LICHAAM REAGEERT OP STRESS

Vrees of woede veroorzaakt een „vecht of vlucht”-reactie

HART

slaat sneller

LONGEN

snellere ademhaling

LEVER

suiker en vetten in het bloed gebracht

MAAG

spijsvertering wordt trager

OGEN

pupillen verwijden

SPIEREN

gespannen, klaar voor actie

BIJNIEREN

scheiden adrenaline af