Het Vaticaan rakelt het vuur van de hel weer op

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN FRANKRIJK

„DUIDELIJKE waarschuwing van Vaticaan.” „Hel weer terug in het beeld.” „Was de hel niet heet genoeg?” „Kerkelijke leer over hiernamaals moet gehandhaafd blijven — christenen bedroefd.”

Dit zijn slechts een paar van de koppen waarmee kranten en tijdschriften reageerden op de brief over de hel, die de Vaticaanse Congregatie voor de Geloofsleer vorig jaar met de officiële goedkeuring van paus Johannes Paulus II publiceerde.

Deze officiële brief herinnerde alle katholieke prelaten en theologen aan de „noodzaak van volkomen trouw aan de fundamentele waarheden van het geloof”. Als geloofswaarheden werden daarin ook punten genoemd als het voortbestaan van de „ziel” van een gestorvene, „gelukzaligheid voor de rechtvaardigen”, en eeuwige „straf voor de verdoemden” in de „hel”.

Commentaar gevend op dit door de paus goedgekeurde Vaticaanse document, schreef de Parijse krant Le Monde: „De Romeinse Congregatie waarschuwt dat zo’n hellestraf echt bestaat en ’eeuwig’ duurt. Het is zonder twijfel dit dogma dat de moderne mens voor de grootste problemen stelt. . . . Van alle dogma’s is dit het deprimerendste en onwaarschijnlijkste. De Romeinse Congregatie, de vervangster van het Heilige Officie, heeft ons hier op rauwe wijze aan herinnerd, zonder commentaar en zonder ook maar enige poging om het uit te leggen.”

De „koude hel” van de laatste tijd

Deze rauwe herinnering aan de ’echtheid van de hel’ was juist erg verrassend en verontrustend voor oprechte katholieken. Waarom? Omdat de katholieke geestelijken het thema van het hellevuur nu reeds enige jaren hebben verdoezeld. Het Franse nieuwsblad L’Express liet dit duidelijk uitkomen toen het schreef:

„De hel is weer in het nieuws na jarenlang min of meer opzettelijk te zijn vergeten. . . . Het is praktisch een onaangeroerd thema. Dat de hel in de kerken werd gepredikt, is alweer dertig jaar geleden. Hemel en vagevuur is het niet beter vergaan. De nieuwe generatie katholieken heeft over het eeuwige leven weinig of geen onderricht ontvangen.”

De katholieke geestelijkheid is door de winden van verandering meegevoerd. De wetenschappelijke en technologische vooruitgang, het einde van het koloniale stelsel, de ontwikkeling op het gebied van de mensenrechten, onderwijs voor alle lagen van de bevolking — door al deze factoren vonden de priesters het beter om meer over het hier en nu dan over het hiernamaals te preken, en dit gold vooral voor het onderwerp hel.

In katholieke landen zoals Frankrijk werd het onder priesters en ontwikkelde katholieken de gewoonte om de hel „af te koelen”. Zij praatten de hel weg door te zeggen dat niemand meer gelooft dat God mensen eeuwig in een letterlijk vuur pijnigt. In plaats daarvan, zo werd gezegd, brengen de verdoemden eeuwig lijden over zichzelf doordat zij zich voor eeuwig van Gods tegenwoordigheid beroven.

Dit „afgekoelde” begrip van de hel wordt weerspiegeld in katholieke naslagwerken die de laatste jaren zijn gepubliceerd. A Catholic Dictionary bijvoorbeeld verklaart:

„Theologen verdelen de straffen der verdoemden in een straf van het gemis en een straf van het gevoel. De eerstgenoemde straf blijkt uit de woorden van onze Heer ’Gaat weg van mij gij vervloekten’, en bestaat daarin dat men verstoken is van de aanschouwing Gods. . . . Het voornaamste lijden van hen die verloren gaan, komt voort uit het feit dat zij zich ervan bewust zijn hun zaligheid te hebben verbeurd.”

Paus Paulus VI was echter al in 1968 begonnen deze „koude” hel weer op te stoken. In dat jaar verklaarde hij in zijn „Belijdenis van het geloof” dat zondaars die ermee voortgaan Gods liefde te verwerpen, „in een onuitblusbaar vuur zullen belanden”. En nu herinnert deze recentere, door paus Johannes Paulus II goedgekeurde brief katholieken er verder aan dat de hel nog steeds een zeer te duchten plaats is.

Middeleeuwse boeman of hedendaags dogma?

„Laat alle hoop varen, gij die hier binnentreedt.” Zo luidde het opschrift boven de hellepoort in Dantes Inferno. Dit 14de-eeuwse dichtwerk stelt de hel voor als een diepe, in negen cirkels verdeelde trechter die helemaal reikt tot het middelpunt van de aarde, waar Satan verblijf houdt. Elke cirkel vertegenwoordigt een heviger graad van lijden en straf.

Die middeleeuwse Italiaanse dichter schilderde met woorden een fantasiebeeld van een katholiek dogma dat toen van kracht was en dat vanaf de vroegste geschiedenis van de roomse Kerk had bestaan. In alle eeuwen hebben ook schilders de gruwelijke pijnen van de hel afgebeeld. In talrijke katholieke kerken en musea over de hele wereld zijn schilderijen van „het laatste oordeel” te zien. Het beroemdste voorbeeld is waarschijnlijk het enorme fresco van Michelangelo in de Sixtijnse kapel van het Vaticaan, dat Paulus III, een van de pausen die opdracht tot deze schildering had gegeven, doodsbang moet hebben gemaakt.

De gebeeldhouwde portalen van vele Romaanse en Gotische kathedralen in Europa zijn al even schrikaanjagend. Zo bezorgt het miljoenen toeristen een huivering wanneer zij tijdens hun bezoek aan Parijs de angstaanjagende taferelen van „het laatste oordeel” zien die boven de hoofdingang van de Notre Dame zijn uitgehouwen. Het valt niet te loochenen dat al deze verschillende kunstwerken letterlijke, ondraaglijke fysieke pijnigingen afbeelden.

„O ja”, zal de hedendaagse ontwikkelde katholiek antwoorden, „maar deze artistieke afbeeldingen laten enkel zien dat in de middeleeuwen het dogma van het hellevuur werd aangewend om ’simpele zielen’ door bangmakerij ertoe te brengen God te dienen. Tegenwoordig weten verlichte katholieken dat deze taferelen van ’het laatste oordeel’ de mentale zielepijn symboliseren van de verdoemden die van Gods tegenwoordigheid verstoken zijn.”

Maar deze uitweg uit het probleem plaatst de katholieke Kerk voor een dilemma. Wanneer al deze kunstwerken die de hel afbeelden, een verkeerde voorstelling van zaken geven, waarom is dan het beroemdste werk, dat zich nog wel in het Vaticaan bevindt, vervaardigd in opdracht van twee pausen (Clemens VII en Paulus III)? Geven ze daarentegen een juist beeld van het officiële kerkelijke dogma, waarom hebben de katholieke priesters dan zo’n uitermate belangrijke leerstelling zo lang mogen verdoezelen? Oprechte katholieken vragen zich af waar zij aan toe zijn.

Is „mentale pijniging” een verbetering?

Nog iets wat veel katholieken bezighoudt, is de vraag of zelfs de „afgekoelde” versie van de hel, waarbij het lijden beperkt blijft tot de zielepijn van eeuwig van God gescheiden te zijn, verenigbaar is met Gods liefde. Zo schreef de Franse religieuze schrijver Henri Fesquet in Le Monde: „Is de God die door christenen wordt aanbeden iemand die martelt? . . . Is God sadistisch en stelt hij het genoegen gehoorzaamd te worden boven het lijden van zijn weerspannige schepselen?”

L’Express gaf het volgende interessante commentaar: „Geen kookpotten meer. Maar de hel blijft bestaan. Naar verluidt is de hel ’een toestand waarin de mens zichzelf brengt door zijn verwerping van God’. De hel is een toestand van afzondering. . . . Zelfs in aardse gevangenissen wordt algehele afzondering als de ergste foltering beschouwd.” „De hel, zoals de moderne theologen het uitleggen, is even vreeswekkend als de hel zoals die door middeleeuwse kunstenaars is afgebeeld.”

A Catholic Dictionary citeerde de katholieke „Heilige” Augustinus die zei dat de pijn van het gemis ’zo’n zware straf is dat geen enkele ons bekende pijniging ermee vergeleken kan worden’.

Is de bewering dat onberouwvolle zondaars voor eeuwig worden gestraft met een aanhoudende mentale zielepijn dus minder erg dan de klassieke hel van „vuur en zwavel”? Veel oprechte katholieken zullen er terstond mee instemmen dat het, moreel gezien, net zo duivels is om iemand psychisch te pijnigen als om hem fysiek te kwellen. Beide vormen van straf stroken niet met de bijbelse voorstelling van een God van rechtvaardigheid en liefde.

Het bovenaangehaalde artikel in L’Express stelde de vraag: „’Hoe zou een liefdevolle God zijn schepselen eeuwig kunnen laten lijden?’ Dit is een fundamenteel probleem. Theologen antwoorden dat de hel op paradoxale wijze het uiterste gevolg is van Gods liefde voor ’s mensen vrijheid.” Klinkt dat logisch?

Wat zegt de bijbel?

Interessant is dat H. Fesquet in zijn artikel „Was de hel niet heet genoeg?” dat Le Monde publiceerde nadat het Vaticaan het dogma van de hel opnieuw had bevestigd, eveneens verklaarde: „Er moeten veel obstakels uit de weg worden geruimd om te kunnen geloven dat de hel bestaat en niet leeg is, en het voornaamste obstakel betreft het voortbestaan na de dood.” Ja, als de mens geen onsterfelijke ziel heeft die na zijn dood blijft voortbestaan, vervallen leerstellingen met betrekking tot het „hiernamaals”, zoals het voorgeborchte, het vagevuur en de hel, bij gebrek aan zielen die er verblijven.

Wat zegt de bijbel? Laten katholieke geleerden het antwoord geven:

„De bijbel maakt nergens een duidelijk onderscheid tussen lichaam en ziel.” — Dictionnaire de la Bible, onder redactie van F. Vigouroux.

„Het begrip ’ziel’ in de zin van een louter geestelijke, onstoffelijke werkelijkheid, afgescheiden van het ’lichaam’, . . . komt niet in de bijbel voor.” — Georges Auzou, hoogleraar in de bijbelwetenschap aan het seminarie van Rouen, Frankrijk.

De bijbel verklaart duidelijk: „De ziel die zondigt, dezelve zal sterven” (Ezech. 18:4, 20, katholieke Douay-vertaling). Hierdoor wordt niet alleen aangetoond dat de ziel niet inherent onsterfelijk is, maar ook dat de straf voor een onvergeeflijke zonde de dood is en geen pijniging (hetzij fysiek of mentaal). De bijbel zegt verder: „Het loon van de zonde is de dood, maar de gave van God is het eeuwige leven” (Rom. 6:23, katholieke Willibrordvertaling). Eeuwig leven of eeuwige dood — dit is de keuze die God zijn schepselen voorlegt. — Joh. 3:16, 36; Deut. 30:19, 20.

De Hebreeuwse en Griekse woorden die in enkele bijbelvertalingen ten onrechte met „hel” zijn weergegeven, duiden òf op het gemeenschappelijke graf van de gestorven mensheid (Hebr.: sjeool; Gr.: hades), waaruit een opstanding zal plaatsvinden, òf op eeuwige vernietiging (Gr.: gehenna).a Elk eerlijk mens zal door zorgvuldig de bijbel te lezen ervan overtuigd raken dat het „eeuwige vuur” dat voor de Duivel, zijn engelen en goddeloze mensen is bereid (Matth. 25:41, 46), een symbool is van vernietiging, „de tweede dood”, waaruit geen opstanding zal plaatshebben. — Openb. 20:9, 10; 21:8.

„God is liefde” (1 Joh. 4:8). Het dogma van eeuwige pijniging in een hel geeft een grove vertekening van de rechtvaardige en liefdevolle God die door ware christenen wordt aanbeden. De aandrijvende factor bij de ware aanbidding is liefde, geen ziekelijke vrees (1 Joh. 4:16-19). Door het denkbeeld van een niet-bijbelse hel weer op te rakelen, maakt het Vaticaan God stellig te schande.

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 17]

Een deel van Michelangelo’s Laatste Oordeel in de Sixtijnse kapel

[Illustratie op blz. 18]

Sculptuur van het Laatste Oordeel aan de kathedraal van Reims, Frankrijk