Zou u in het paradijs willen zijn?

Niet velen zouden verband leggen tussen een begraafplaats en een wereldomvattend paradijs. Maar houd beide eens in gedachte bij het beschouwen van wat hier wordt gezegd.

ALS een klein stadje, weggedoken in de omarming van Hamburg, groeit Ohlsdorf in een tempo van ongeveer 220 personen per week. Het wordt opgeluisterd door ongeveer 10.000 bomen en struiken die voor een veelkleurige en veelsoortige bloemenweelde zorgen.

Ieder jaar brengen honderdduizenden mensen een bezoek aan Ohlsdorf. En toch durf ik te beweren dat het een plaats is die u misschien zelf eens zou willen bezoeken, maar waar u beslist niet zou willen blijven. Het is zelfs zo, dat de ruim 1.200.000 vaste inwoners er liever helemaal niet heen gegaan zouden zijn. Nee, hoe prachtig dit oord ook is, het is bepaald geen plaats om te wonen. Want ziet u, Ohlsdorf is een begraafplaats! Met zijn 403 hectare is het een van de grootste begraafplaatsen van Europa. Als al die 1.200.000 „inwoners” in graven van normaal formaat naast elkaar waren gelegd, zou dat een twee meter brede strook vormen van 1100 kilometer lengte — van Hamburg tot Wenen!

Maar de naam Ohlsdorf zei mij weinig, totdat ik er op een zonnige septemberdag heen reed om de begrafenislezing uit te spreken voor de overleden moeder van een goede vriend van mij. De toespraak moest gehouden worden in rouwkamer nr. 10, en ik weet nog dat ik mij afvroeg: „Kan die begraafplaats werkelijk zo groot zijn, dat er minstens tien rouwkamers nodig zijn?” Toen ik daar aankwam, stond ik verbaasd. En hoe meer ik zag, des te groter werd mijn verbazing. Het was alsof ik mij in een schitterend park, in een paradijs bevond.

Hoe het „paradijs” Ohlsdorf is ontstaan

En hoe is dit „paradijs” tot stand gekomen? In de tweede helft van de negentiende eeuw waren de bestaande districtsbegraafplaatsen van Hamburg niet langer toereikend voor de behoeften van de groeiende bevolking. Derhalve werden er plannen gemaakt voor de aanleg van een stedelijke begraafplaats voor alle gezindten in de Ohlsdorfer Velden, in de buurt van een dorp met diezelfde naam, ongeveer 10 kilometer buiten Hamburg. In latere jaren werd het dorp een deel van Hamburg, maar de begraafplaats is zo vermaard geworden, dat bewoners hier van gestorven personen zeggen dat ze „in Ohlsdorf” zijn.

Johann Wilhelm Cordes, de stichter en ontwerper ervan, was van oordeel dat op een begraafplaats, om zijn eigen woorden te gebruiken, „schoonheid het oog moest boeien en planten het graf dienden te verhullen”. Daar is hij in geslaagd, want de schoonheid van Ohlsdorf valt niet te ontkennen, noch kan men aan de plantengroei voorbijgaan. Rond de eeuwwisseling stonden de ontwerpen van Cordes model voor soortgelijke begraafplaatsen in vele andere Duitse steden.

De meer dan 300 verschillende soorten bomen op de begraafplaats, sommige afkomstig uit Noord-Amerika en Azië, zijn alle voorzien van verklarende bordjes, waardoor het geheel sterk doet denken aan een botanische tuin. Ieder jaar in juni bloeien er 29 verschillende soorten grote rhododendronstruiken aan weerszijden van de hoofdweg dwars door de begraafplaats, „Cordes Avenue” — een adembenemend schouwspel.

Het park telt 2500 banken, 650 stoelen en 660 fonteinen. Honderden eenden, ganzen en zwarte zwanen hebben de overal verspreid liggende vijvers tot hun tehuis gemaakt. U kunt dus op uw gemak aan een vijver of bij een fontein wat gaan zitten uitrusten en naar een concert van deze „gevederde muzikanten” luisteren. Werkelijk, het is onmogelijk niet te genieten van de rustige, ontspannende sfeer die hier heerst. Die schoonheid in die vredige omgeving was het, die mij aan het denken zette over het paradijs.

Bespiegelingen over het paradijs

Een paradijs voor de levenden zou uitermate welkom zijn; maar waarom een paradijs voor de doden? Ongetwijfeld is een van de motieven die Cordes en anderen zoals hij hebben aangezet tot de aanleg van dergelijke begraafplaatsen, de wens geweest mee te helpen aan het verzachten van de schrijnende tragedie van het verlies door de dood. De dood is werkelijk de vijand van de mens, precies zoals de bijbel het zo onomwonden uitdrukt (1 Kor. 15:26). In tijden van diepe smart kan schoonheid iemand helpen inzien dat ondanks het geleden verlies het leven nog steeds de moeite waard is geleefd te worden. Maar geen enkele vorm van uiterlijke schoonheid is in staat het gevoel van verlies uit te wissen dat op dat moment wordt gevoeld door een moeder die weduwe is geworden of door een achtergebleven echtgenoot.

Sprekend over de algemeenheid en de onontkoombaarheid van de dood, zegt het tijdschrift Der Stern: „Hij komt of te vroeg, of te laat; maar komen doet hij, zonder mankeren, en uiteindelijk wint hij altijd. Zijn naam is Dood”. Wanneer wij voor een dergelijke onvermijdelijkheid staan, is dan een verblijf in het soort van paradijs waarvan Ohlsdorf een voorbeeld is, het beste waarnaar wij kunnen uitzien? Als dat het geval is, is dat wel een heel schrale troost. Wie verlangt er nu werkelijk naar, voorgoed in een dergelijk paradijs te vertoeven?

Ik begon erover na te denken, hoe vreemd het eigenlijk is dat velen heden ten dage niet durven hopen ooit een echt paradijs te zullen meemaken, maar hoogstens hopen zo nu en dan in een schitterend park te mogen wandelen. Denkt u er ook zo over? Zo ja, waarom dan wel? Hoe komt het dat met al ’s mensen technische en creatieve vermogens een wereldomvattend paradijs een onmogelijkheid schijnt? Maar hoe zou het desondanks zijn wanneer de hele aarde een paradijs zou zijn, misschien zo iets als de tuin van Eden in het bijbelse verslag over Adam en Eva? Is God — die per slot van rekening, de aarde heeft geschapen — erin geïnteresseerd het paradijs te herstellen? En wat vooral voor ons van belang is: hebben wij enige deugdelijke reden om te verwachten dat hij nog tijdens ons leven een wereldomvattend paradijs zal oprichten?