Kunnen religieuze wetten gehoorzaamheid voortbrengen?

Vele kerklidmaten verzetten zich tegen het kerkgezag

HOE staat het met religieuze wetten? Kan een kerk of een religieuze sekte loyale gehoorzaamheid aan haar voorschriften afdwingen op grond van de bewering dat de kerk God vertegenwoordigt? Kan ze wetten uitvaardigen die haar aanhangers onvoorwaardelijke gehoorzaamheid zullen inprenten?

De kerken hebben problemen

Als voorbeeld kan de Rooms-Katholieke Kerk dienen. Het gezag dat ze eeuwenlang heeft uitgeoefend, wordt niet langer stilzwijgend aanvaard. Dit gezag dat vroeger als haast absoluut werd beschouwd, wordt nu betwist door een groot deel van de katholieke leken, alsook door een aanzienlijk aantal priesters. Het is niet zo dat de meerderheid zich uit de kerk terugtrekt. Maar vooral over onderwerpen als geboortenbeperking, echtscheiding, hertrouwen, homoseksualiteit, ordinatie van vrouwen in het priesterschap en trouwen van priesters wordt heel anders gedacht. De kritiek op kerkregels schijnt echter niet een evenredige verwerping van de kerk zelf te veroorzaken.

De resultaten van een Gallup-onderzoek die in 1978 werden gepubliceerd, toonden aan dat „die lidmaten [in de Verenigde Staten] die een middelbare schoolopleiding hebben, met steeds meer waarschijnlijkheid nee zullen zeggen tegen kerkleringen betreffende zaken als abortus, maar minder dan vroeger geneigd zijn als gevolg daarvan het katholicisme in de steek te laten”.a Onder de minder ontwikkelden schijnt de trend ongeveer hetzelfde te zijn, hoewel de redenen om bij de kerk te blijven, verschillen.

Tastbare resultaten van het in twijfel trekken van kerkleringen heeft men in de katholieke provincie Quebec in Canada kunnen zien. Echtscheiding is daar van 9 percent in 1960 gestegen tot meer dan 23 percent in het begin van de jaren ’70. Volgens een bericht van Associated Press van november 1977 ’heeft zelfs de met veel publiciteit omgeven scheiding van Margaret Trudeau van haar man, de uit het Franstalige Quebec afkomstige premier Pierre Elliott Trudeau, geen morele verontwaardiging op enige grote schaal kunnen oproepen van de kant van de bewoners van deze provincie, eens sterke verdedigers van het katholieke leven in Noord-Amerika’.

Commentaar leverend op een eeuwenoud leerstuk van de kerk vervolgde het bericht: „Kerkfunctionarissen zeggen dat het gemiddelde aantal kinderen in katholieke gezinnen in Quebec van vijf of zes is gedaald tot minder dan drie ten gevolge van steeds populairder vormen van geboortenbeperking en de algemene daling van belangstelling voor de katholieke leer en tradities.”

Ook andere kerken zien hun kerkwetten in meerdere of mindere mate betwist, genegeerd of zelfs bespot. Mr. Charles L. Dubin van het hof van appel van Ontario merkte op: „Al onze instituten, de kerk, de wet en de rechtbanken worden aangevallen. Er is een roep om verandering.” Met betrekking tot de snelle sociale veranderingen die de zienswijzen tegenover de wet hebben beïnvloed, zei hij: „Ik heb de wet nooit beschouwd als een spelletje tussen de rechter en de advocaat. Haar enige doel is de gemeenschap te dienen, de wet gaat iedereen aan. Maar men moet bedenken dat de wet een weerspiegeling vormt van de geest van het volk dat door die wet beschermd moet worden.” Hij zei verder dat ’degenen die betrokken zijn bij de rechtsbedeling in Canada, een eensgezindheid van doel hebben maar niet eensgezind zijn in hun mening hoe het einddoel — het uitbannen van misdaad — bereikt moet worden’.

Niet-christelijke godsdiensten eveneens beïnvloed

Hoe is het gesteld met niet-christelijke religies? Brengen deze het er beter af in de landen waar ze altijd heel sterk zijn geweest en de belangrijkste invloed hebben uitgeoefend in het morele leven? In India zijn onder de hindoewetten de straffen zeer streng geweest, behalve voor degenen die tot de kaste der brahmanen behoorden en die veel lichtere straffen kregen dan de leden van een van de lagere kastes. Maar onder de Britse invloed is dit veranderd, hoewel het rechtsgevoel van de grote massa nog wordt vertroebeld door kwesties van religie, kaste, geslacht, rijkdom en opportunisme. Het is moeilijk de mensen in het algemeen zover te krijgen dat zij hun medewerking verlenen aan de instellingen die de wet moeten handhaven.

Een andere religie die een grote macht over miljoenen mensen heeft gehad, is de islam. Deze religie heeft trouwens veel invloed gehad in India vóór de Britse overheersing aldaar. Nog steeds worden in een groot deel van de Arabische wereld rechtspraak en regering in belangrijke mate door de islam geïnspireerd. Hoe staat het met de wetten van de islam als een kracht die misdaad kan doen eindigen?

[Voetnoten]