De IK-aanbidding

„MIJZELF aanbidden? Belachelijk!” Voor u misschien „belachelijk”. Maar voor steeds meer personen wellicht niet. Ja, dat het deze kant uit gaat, is zo duidelijk dat velen dit de „IK-generatie” noemen. De hoeveelheid bewijsmateriaal voor deze karakterisering is niet gering.

„Goed, misschien wordt de zelfzucht wel iets te grof. Maar aanbidding van het eigen ik? Is dat niet wat overdreven gesteld?” Op het eerste gezicht mag dat zo schijnen, maar misschien verandert uw kijk door een nauwkeuriger onderzoek van de zelfontplooiingsbeweging en de nadruk die erop wordt gelegd zich van het eigen ik bewust te zijn.

Natuurlijk is het belangrijk zich van de dingen bewust te zijn. Wij moeten ons bewust zijn van wat er om ons heen gebeurt. Wij moeten ons bewust zijn van de mensen met wie wij omgaan — gezinsleden, buren, stadgenoten, ja, iedereen op aarde, nu de wereld steeds ’kleiner’ wordt. En, ook dat is waar, ons bewustzijn moet beslist ook onszelf omvatten, onze gedachten en handelingen, onze behoeften en verantwoordelijkheden.

Maar het zelf-bewustzijn zoals het nu door de psychologie-goeroes wordt gepredikt, is zo eng geworden dat alles alleen nog maar om het volgende schijnt te draaien: ’Ik eerst; jij nummer twee, of zes, of wat maar ook — dat is onbelangrijk voor Koning Ik.’ Niet allen die bij deze stroming betrokken zijn, gaan zo ver, maar velen toch wel, of zij dit nu wel of niet met zoveel woorden zeggen.

Waarom deze opbloei van de IK-filosofie?

Dat de trend tot zelf-bewustzijn in deze tijd zo’n opgang maakt, heeft zijn oorzaken. De juistheid van waarden die vroeger golden, is betwist, en vele van de orthodoxe kerken houden deze waarden niet meer hoog. De nieuwe gedragsregels die door vele psychologen en psychiaters worden aanbevolen, bieden de menselijke geest geen bevrediging en zijn vaak tegenstrijdig. In geestelijk opzicht zwalken miljoenen rond op rusteloze zeeën, zoekend naar een betrouwbaar roer en een sterk anker.

In hun ontgoocheling zijn zij een vruchtbare bodem voor leringen die het eigen ik op een voetstuk plaatsen. Zij verwelkomen „leraren die zich naar hun grillen voegen en hun fantasieën strelen, en zij zullen zich afwenden van het luisteren naar de waarheid en achter verdichtsels aan dwalen”. Zij worden uitgebuit „door de pretenties van filosofie, geleid door menselijke traditie, een materiële kijk op de dingen volgend”. — 2 Tim. 4:3, 4; Kol. 2:8, An American Translation.

Hebben sommigen gevonden wat zij zochten?

Velen zijn echter van mening dat zij in de stromingen die het eigen ik centraal stellen de oplossing hebben ontdekt. Zij hebben het idee dat zij het roer en het anker hebben gevonden waarmee zij de stormachtige zeeën kunnen bevaren. Is dat zo? Zijn zij gelukkig, tevreden, tasten zij niet langer rond, zoeken zij niet langer?

Er is goede reden om hieraan te twijfelen. De volgende reeks artikelen gaat dieper in op de voor- en nadelen van de stromingen waarin het zelf-bewustzijn het belangrijkste is.

[Kader op blz. 3]

DE TREND TOT ZELFBEWUSTZIJN

Waarom juist nu deze opbloei van de IK-filosofie? Is het een voorbijgaande rage? Heeft het praktische waarde? Wat zijn de vruchten ervan?

Voldoet deze filosofie aan emotionele behoeften? Kan ze schuldgevoelens uitbannen? En hoe staat het met zonde? Is dat uit de tijd?

Als zelf-bewustzijn niet het antwoord vormt op onze emotionele onzekerheid, wat dan wel?