Discokoorts jaagt over de wereld
IN BROOKLYN, in New York, besprak vorig jaar december een internationale groep cursisten welke vormen de gezellige omgang aanneemt in de 20 landen vanwaar zij gekomen waren. „Zijn er disco’s (discotheken) in jullie land?” werd hun gevraagd. „Zijn ze erg populair?”
Van alle kanten schoten handen omhoog. „Discotheken zijn in mijn land zeer populair”, antwoordde een cursist uit Portugal. Soortgelijke antwoorden werden gegeven door personen uit Mexico, de Filippijnen, Jamaica — land na land. Deze populariteit is opzienbarend plotseling komen opzetten.
In het midden van de jaren zeventig beleefde de amusementswereld een explosie: disco. Daarna spoelde het disco-verschijnsel, als gedragen op een machtige vloedgolf, over de hele wereld.
De enorme invloed
In sommige gebieden wordt praktisch iedere denkbare ruimte in een disco veranderd, en velen hebben zich gehaast om ook een deel van de winsten in de wacht te slepen.
Alleen al in de Verenigde Staten schat men voor een recent jaar de totale disco-inkomsten op ongeveer $5.000.000.000 en met dit bedrag komt disco in de amusementswereld achter georganiseerde sport op de tweede plaats. Naar verluidt steeg in het afgelopen jaar in de VS het aantal disco’s van 10.000 tot 18.000, hetgeen betekent dat er gemiddeld iedere dag meer dan 20 nieuwe disco’s zijn geopend. Zo’n 40 tot 45 miljoen Amerikanen bezochten ten minste eenmaal een disco; 17 tot 19 miljoen doen dat geregeld. Zelfs als u geen bezoeker van disco’s bent, kan deze rage uw leven in vele opzichten raken. Rolschaatsbanen in de Verenigde Staten veranderen tegenwoordig steeds meer in disco’s. Tegen het eind van 1978, zo schatte het tijdschrift Discothekin vorige zomer, zouden zo’n 1000 van de 6000 rolschaatsbanen Roller Disco’s zijn geworden. Het tijdschrift zei dat dit „nog eens een extra 3 miljoen mensen iedere week aan discomuziek” zou blootstellen.
Kijkt u tv? De zware discobeat is te horen in de achtergrondmuziek van reclame en films. Stem af op een radiozender, en de pulserende muziek vult de ether. Ze wordt gespeeld gedurende de rust van voetbalwedstrijden, en klinkt over het geluidssysteem van warenhuizen. Bij het winkelen kunt u in warenhuizen hele afdelingen aantreffen waar de rekken volhangen met kleren die speciaal zijn ontworpen voor het dansen in een disco.
Zelfs branches die er volledig los van staan, proberen munt te slaan uit de discomanie. Zo meldt het tijdschrift Discoworld: „Er bestaat een apotheek die nota bene Disco Drugs heet! Er schijnt in het zuidelijke deel van Californië een keten van drugstores te zijn, die niets van doen heeft met het hele disco-idee, maar de populariteit van de term trekt onwetende klanten aan.” Hetzelfde tijdschrift vertelt over pakken Disco Chips die in de stad New York verschijnen op de planken in de levensmiddelenafdelingen.
Wat is disco?
Discotheek — afgekort disco — was tot voor kort een tamelijk onbekend woord. De World Book Dictionary definieert „Discothèque” als „een nachtclub waar grammofoonplaten worden gedraaid om daarop te kunnen dansen”.
Maar disco houdt meer in. Discoworld, een van de tijdschriften die in 1976 op het hoogtepunt van de discokoorts ontstonden, legt uit: „In zeker opzicht was Disco een nieuwe bij de jaren zeventig horende versie van de jukebox. Maar ditmaal waren de jukeboxen luider en groter en grandiozer dan ooit tevoren.”
De uitdrukking „disco” identificeert dus niet alleen een plaats om te dansen, zoals een nachtclub, maar verwijst ook naar een bepaalde soort muziek om op te dansen.
Maar wat doet een moderne discotheek verschillen van vroegere dansgelegenheden? En hoe verschilt discomuziek van andere muziek?
Zowel muziek als dancing duidelijk anders
Het kenmerkende geluid van discomuziek is te danken aan de bijzonder zware en lage beat in een aanhoudende pulserende vierkwartsmaat met 120 maten per minuut. De muziek hangt aan wat tekst — een paar woorden, vaak zo iets simpels als „I love you”, wat steeds weer herhaald wordt. De lage-tonenluidsprekers zijn gewoonlijk dicht bij de vloer opgesteld zodat de dansers de stuwende, onophoudelijke beat letterlijk door hun hele lichaam voelen. Op deze wijze kunnen personen die volkomen doof zijn, toch op de muziek dansen, omdat al kunnen ze die niet horen, zij toch de beat kunnen voelen.
In het algemeen wordt in moderne discotheken discomuziek gespeeld. Maar deze nieuwe soort muziek is niet het enige dat discotheken onderscheidt van vroegere dansgelegenheden. Een typerend kenmerk is ook de aanwezigheid van dol makende, aan en uit flitsende, gekleurde lichten, van lichtbeelden die door spiegelende wanden worden weerkaatst, en van glinsterende plafonds. Dit alles is erop gericht een psychedelische ervaring op te roepen.
Maar het hart van de hedendaagse disco is het technisch verfijnde, over een enorm vermogen beschikkende geluidssysteem dat tienduizenden dollars gekost kan hebben. Ook de grammofoonplaten zijn het produkt van moderne technologie. Deze platen vormen een elektronisch mengsel van de verschillende groepen instrumenten die hun partij apart en op andere momenten hebben laten opnemen. Deze procedure wordt ’multitrack overdubben’ genoemd. De grillige en fantastische effecten die dank zij deze technische kunststukjes mogelijk zijn, maken discoplaten zo aantrekkelijk voor velen. Zoals Discoworld opmerkt: „Het live optreden van een discogroep kan gewoon niet tippen aan hun technologisch opgefokte studio-versies.”
Ook speelt de discjockey een belangrijke rol in het succes van een discotheek. Het is een speciale kunst om zonder onderbreking in het ritme van het ene nummer op het andere over te gaan, en om precies te weten wanneer welk nummer gespeeld moet worden. Het tijdschrift Spinner merkt met betrekking tot een zeer goede discjockey op: „Door precies de goede psychologie in keuze van platen en in belichting kan hij een versnelling teweegbrengen die mensen op een toppunt van razernij brengt en kan hij het tempo verminderen tot een kalmte van een wiegeliedje zonder hun belangstelling te verliezen.”
Het begin van de koorts
Discomuziek werd in recente tijden in New York geboren, waar ze werd afgeleid uit een combinatie van negermuziek en Zuidamerikaanse muziek. Ze werd voor het eerst populair in de zomer van 1974. In ongeveer dezelfde tijd ontstond een nieuwe, samen met een partner uit te voeren dans — de hustle. Dit is de dans die disco tot leven bracht. Toen schreef in 1975 songwriter Van McCoy de gemakkelijk in het gehoor liggende musicalhit The Hustle, en de discokoorts begon te stijgen.
Wat de discokoorts werkelijk hemelhoog opjoeg, was echter de film Saturday Night Fever, die in het najaar van 1977 in roulatie kwam. Eind 1978 had deze film in totaal $130 miljoen opgebracht, waarmee deze film een van de grootste kassuccessen in de geschiedenis van de film was geworden. Van het sound-track album was een ongekend hoog aantal van 15 miljoen exemplaren verkocht, waarmee The Sound of Music als het album met de hoogste totale verkoop in de geschiedenis van de platenhandel werd gepasseerd. En de discokoorts schijnt te blijven stijgen.
Waarom gaan mensen naar disco’s?
Er gaan meer mensen dansen dan in enige andere tijd in de recente geschiedenis. Waarom? Wat trekt hen naar disco’s?
In een artikel in het tijdschrift Harper’s heeft Salley Helgesen de situatie misschien wel goed samengevat: „Let op mijn woorden”, zei zij, „disco wordt iets groots. Het moet gewoon gebeuren, mensen moeten een compensatie vinden voor wat zij aan voldoening missen in het leven, en er bestaat verder niets.”
Het is waar dat vele mensen weinig voldoening putten uit hun werk, hun school of welk ander facet maar ook van hun leven. Zij wensen een moment de werkelijkheid te ontvluchten, remmingen van zich af te gooien, en disco’s bieden die mogelijkheid. Zoals één disco-operator zei: „Een aantal uren per week kunnen zij alles van zich afzetten en alleen bewegen en de muziek hun hoofden laten vullen en al het andere laten verdringen. Voor een poosje kunnen zij aan hun leven ontsnappen.”
Begrijpelijkerwijs hebben wij allemaal een of andere vorm van ontspanning nodig, een verandering van het tempo van onze gewone bezigheden. Maar zijn disco’s heilzame plaatsen om ontspannend amusement te genieten? De cursisten uit 20 landen, van wie in het begin van dit artikel melding werd gemaakt, gaven van bezorgdheid blijk. De mannen vertegenwoordigden bijkantoren van Jehovah’s Getuigen en woonden een vijf weken durende opfrissingscursus in Brooklyn bij. Hadden zij redenen om zich er zorgen over te maken wanneer christenen naar disco’s gaan?