„Kant van het land”

Door Ontwaakt!-correspondent in Brazilië

ZIET u die vrouw daar zitten, een en al aandacht voor iets dat voor haar ligt, terwijl zij haar handen snel heen en weer beweegt? Wat zou zij aan het doen zijn? Zullen wij eens wat dichterbij gaan kijken?

De vrouw heeft een soort kussen voor zich liggen, maar juist wat daarop ligt houdt haar volledig bezig. Wij vragen haar wat zij aan het doen is. Haar antwoordt? „Ik maak kant van het land.”

Vanwege de manier waarop het wordt gemaakt — op een kussen — is dit produkt ook bekend als renda de almofada, of kussenkant. Sommigen noemen het kloskant omdat men bij het maken ervan houten stokjes of klosjes gebruikt.

Waarom „kant van het land”?

Wel, gewoon omdat het hier in de noordoostelijke staat Ceará in Brazilië wordt gemaakt en niet uit andere delen van het land of uit het buitenland wordt aangevoerd. Het is een plaatselijk produkt. Dit betekent echter niet dat dezelfde soort kant elders onbekend is. In feite wordt in de Braziliaanse staat Santa Catarina en ook in andere landen soortgelijk kant gemaakt. Het „kant van het land” en de kantwerkster zijn echter zó typerend voor de staat Ceará dat er een meer dan levensgroot standbeeld van een kantwerkster naast het nieuwe gebouw van de Braziliaanse Bank in de stad Fortaleza staat.

Hoe is de kunst van het kantklossen hier ontstaan? Men gelooft dat de vrouwen van de eerste Portugese kolonisten het hebben ingevoerd. Zij zouden het weer van de Fransen hebben geleerd. Sedertdien is het van geslacht op geslacht doorgegeven, moeders leerden het hun dochters, dochters leerden het aan kleindochters, enzovoort. Eeuwenlang is deze methode zo succesvol geweest dat men dit handwerk gerust een huisindustrie kan noemen. De laatste tijd echter willen veel meisjes het kantklossen niet meer leren omdat zij liever beter betaald werk buitenshuis hebben. Laten wij echter eens gaan kijken bij een kantklosster die bezig is.

Hoe kant wordt gemaakt

Let eerst eens op de onmisbare benodigdheden — kussen, garen en klossen. Het kussen is een langwerpige cylinder, ongeveer 60 centimeter lang en 30 centimeter in doorsnee. Het is met palmstro gestopt en met stof overtrokken.

Sommige kantwerksters hebben het kussen op de grond liggen en zitten zelf ook op de vloer te werken. Anderen leggen het kussen op een laag krukje of een stoel en doen het werk terwijl zij op een krukje of stoel zitten.

Als garen wordt gewoonlijk katoen gebruikt — fijn voor heel dun kant, grover voor het zwaardere kant. Het mag in elke kleur zijn, maar wit wordt nog steeds het meest gebruikt.

Om te beginnen wordt op een stuk stevig papier een ontwerp getekend, of misschien zitten er in zo’n stuk papier alleen maar wat gaatjes geprikt. Dit patroon wordt op het kussen gespeld. Vervolgens worden aan de hand van het patroon spelden in de gaatjes gestoken. Ingeval op het papier een patroon getekend staat, worden de spelden in puntjes op het patroon geprikt. Die spelden worden, naarmate het werk vordert, verder opgeschoven.

U zult trouwens al hebben opgemerkt dat het geen gewone spelden zijn zoals die bij het naaien worden gebruikt. Die zou men natuurlijk wel kunnen gebruiken, maar ze roesten al gauw en voldoen daarom niet zo goed. Stevige doornen van distels of andere planten, of visgraten zijn beter geschikt, omdat ze hetzelfde doel dienen en niet roesten.

Het garen dat om de spelden heen wordt gewerkt zit om ingekeepte stokjes of klosjes van ongeveer 15 centimeter lang, die aan het eind een bolletje hebben waardoor ze gemakkelijk in de hand van de kantklosster liggen. Voordat de kantwerkster met een nieuw werkstuk begint, windt zij het garen op twee klossen, de helft op de ene en de andere helft op de andere. Het aantal klossen dat zij gebruikt hangt af van het patroon en van de breedte van het kant dat zij maakt; het aantal klossen kan een half dozijn of vele dozijnen bedragen. En de lengte van het stuk kant dat zij onderhanden heeft, bepaalt de hoeveelheid garen die de vrouw opwindt. Natuurlijk kan zij, indien nodig, meer garen aanhechten en dat doet zij met een bijna onzichtbaar kantknoopje.

Wij verbazen ons over de bekwaamheid en behendigheid van de kantwerkster, terwijl zij met een hoog tempo werkt en precies weet welk klosje zij nu moet gebruiken, welke slag zij ermee moet maken en hoe vaak zij dat moet doen alvorens het volgende te pakken. Afhankelijk van het ontwerp of patroon draait zij met de klosjes de draden zodanig in elkaar dat er sierlijke bloemblaadjes, een koordje of een netje ontstaat.

Om het kant te beschermen en schoon te houden, bedekt zij het gewoonlijk met een lap stof. Naarmate het stuk kant langer wordt, wordt het netjes onder deze lap opgerold aan de kant van het kussen die van de kantklosster is afgekeerd. Zelfs al wordt het kant verscheidene meters lang, het mag al langer wordende niet op de grond vallen. Alleen het gedeelte waaraan op dat moment wordt gewerkt, is onbedekt.

Patronen voor iedere smaak en elk doel

Er wordt zowel fijn als grover kant gemaakt. Ook is er een grote verscheidenheid in patronen en breedten. Dit kan variëren van minder dan een centimeter tot 10 centimeter of meer. Er worden ook niet alleen rechte stukken gemaakt. Het kan een geschulpte rand hebben of gebogen zijn. Het kan ook de vorm van een vierkant of van een juk krijgen. Vierkanten en jukstukken, bedoeld om in blouses te gebruiken, kunnen zowel uit één stuk als in twee helften worden gemaakt, die dan in het midden aan elkaar gezet worden — en wel zo fijntjes dat alleen een geoefend oog kan zien dat het niet uit één stuk is gemaakt. Het maken van „kant van het land” is waarlijk een kunst.

Over kanten jukstukken gesproken, in winkels en op markten kan men mooie blouses vinden die met dit prachtige kant zijn afgezet. Sommige zijn kwistig met kant bedekt, andere minder. U kunt, indien u dit wenst, een blouse op bestelling laten maken. Of misschien wilt u wel een nachtjapon die met de hand geborduurd is en versierd met fijne smalle reepjes kant. Dan zijn er prachtige tafelkleden, servetten en bedspreien, met kant afgezet of helemaal van kant gemaakt. Of u nu iets voor uzelf wilt of u zoekt een cadeautje voor een vriendin, u zult zeker iets vinden wat u aanstaat. Het is best te begrijpen waarom dit mooie kant hier in deze streek zoveel gebruikt wordt en waarom er elders, zelfs buiten Brazilië, zoveel vraag naar is.

Misschien wilt u, in plaats van een kledingstuk te kopen, liever wat kant kopen om thuis in uw eigen naaiwerk te gebruiken. U kunt het rechtstreeks van iemand die het zelf maakt of van een handelaar kopen. En van het patroon en de breedte waarop u uw keus laat vallen, kunt u zoveel centimeter of meter kopen als u maar wenst. Wat u ook besluit te maken, een blouse, een japon, een rok of iets anders, u kunt ervan verzekerd zijn dat het een lust voor het oog zal zijn en dat u heel wat complimentjes zult krijgen als u het met wat prachtig geklost kant afzet. En als u ooit eens in Fortaleza komt, ga dan beslist eens naar de ijverige meisjes en vrouwen kijken die het prachtige „kant van het land” maken.