„Het madeliefje met de schop van een ezel”
Door Ontwaakt!-correspondent in Kenia
HET ziet eruit als een aardig klein madeliefje. En toch is dit bloempje dodelijk. Neen, niet voor de mens of zijn huisdieren, maar voor ongedierte. Of deze insekten nu huizen in een spleet in een woning, of zich ergens verbergen waar voedsel ligt opgeslagen, bijna allemaal moeten ze het afleggen tegen dit kleine lid van de chrysanthemum-familie. Zelfs de taaiste mug en de „super-kakkerlak” bemerken dat ze niet opgewassen zijn tegen dit „madeliefje met de schop van een ezel”. Met zijn dunne witte bloemblaadjes en zijn helder gele, knoopvormige hart is pyrethrum aantrekkelijk genoeg om in een vaas uw tafel te sieren. Hij kan echter veel meer voor u doen!
In poedervorm is pyrethrum al duizenden jaren in gebruik als een zeer doeltreffend insekticide. Het gebruik voor dat doel was wijdverbreid in het oude China, en later in delen van Europa, Japan en andere gebieden. Maar ondanks al zijn gunstige eigenschappen waarmee pyrethrum een eind zou kunnen maken aan veel van de problemen die door synthetische insektendoders worden veroorzaakt, is hij in de moderne wereld grotendeels onbekend gebleven. Waarom? Omdat het handwerk en andere factoren die met het verbouwen en oogsten ervan gepaard gaan, sterke schommelingen in de totale oogst teweegbrachten. Hij gaat echter een schitterende toekomst als vriend in uw huishouden tegemoet.
Wetenschappelijk onderzoek heeft nu tot het pyrethrum-insekticide in poedervorm, als strip, spray en zelfs in spuitbusvorm geleid. Steeds meer landbouwers beginnen zich te realiseren dat pyrethrum een waardevol, lonend gewas kan zijn. En omdat men zich steeds meer bewust wordt van een „verstoord evenwicht in de natuur” als gevolg van het gebruik van synthetische insektendoders, gaan velen nu over op het gebruik van pyrethrum. Dat kleine „madeliefje” doet het goed als een insekticide dat veel huidige problemen oplost. Ja, het kan de moeite waard zijn als u probeert dit verrassende bloempje beter te leren kennen.
Hoewel „het madeliefje met de schop van een ezel” ook in Equador, Japan, Tanzania, Rwanda en elders verbouwd wordt — soms in roze of paarse variëteiten — is Kenia verreweg ’s werelds belangrijkste producent van pyrethrum. Het grootste deel van de oogst komt van de Kisii-hooglanden, in het zuidwesten van het land. Daar vormen, te midden van thee, maïsbonen en andere gewassen, hele velden van deze stralende bloemen een prachtige aanblik. De beste opbrengst wordt verkregen op een hoogte tussen de 1800 en 2400 meter. Op grote hoogte is men ’s nachts zeker van lage temperaturen, die nodig zijn voor een optimale vorming van bloemknoppen. De geografische ligging van Kenia, midden op de evenaar, garandeert voldoende zon om de knoppen snel tot volledige bloemen te laten ontwikkelen, en is tevens gunstig voor het drogen van de geplukte bloemhoofdjes. Ook valt er in de hooglanden verfrissende regen, waarvan de hoeveelheid — 100 tot 115 centimeter per jaar — als ideaal wordt beschouwd.
De produktie van pyrethrum
Op dit moment komt ruim 90 percent van Kenia’s pyrethrumoogst van meer dan 100.000 kleine boeren die zich verenigd hebben tot zo’n 200 coöperaties Daarom is pyrethrum na koffie en thee Kenia’s grootste agrarische exportprodukt. Het Pyrethrum-departement van Kenia, waarvan de fabriek voor de bewerking en het hoofdkantoor in het centrum van Nakuru liggen (vlak bij het beroemde vogelreservaat), verschaft veel hulp en technisch advies.
Nadat de landbouwers zaailingen van het Pyrethrum-departement ontvangen hebben, staat hun veel hard werk te wachten. Zij moeten letten op juiste wisselbouw, kweekbedden, zorgvuldig wieden, snoeien en vele andere dingen. Hoewel het verbouwen van pyrethrum een intensieve arbeid is, verbetert het de levensstandaard van deze landbouwers. De rijke bodem van de hooglanden verzekert een snelle groei, en ongeveer vier weken na het planten is de oogsttijd al aangebroken.
Het plukken van de bloemen
Wanneer de pyrethrum-bloemen geplukt worden, kunnen wij het hele gezin op het veld zien. Zelfs een meisje van vijf jaar draagt misschien al een sisal-mandje. Zij en haar broers en zussen hebben geleerd alleen de volgroeide bloemhoofdjes te plukken, door ze af te breken met een snelle draai van hun handige vingers. Volwassenen kunnen tussen de 25 en 45 kilo bloemhoofdjes per dag plukken. Dit is een slopend karwei omdat de bloemen op een hoogte van slechts 60 centimeter groeien. Voor de kinderen is het een fijne, vreugdevolle afwisseling, daar ze voor de rest van het jaar op school zitten.
Het oogsten gaat negen maanden achter elkaar door. Om de ongeveer twee weken worden de volledig geopende bloemen geplukt, als ze het hoogste pyrethrine-gehalte hebben. Alle bloemhoofdjes worden op de grond uitgespreid om in de hete zon te drogen, en ze verliezen ongeveer driekwart van hun gewicht voordat ze naar de fabriek in Nakuru gaan.
Bewerking
De moderne fabriek en verwerkingsinstallatie zijn toegerust met de nieuwste machines. Een kussen van warme lucht vervoert de gedroogde bloemen door pijpen van de losplaats naar de persmachines. Hier wordt olie, in verschillende concentraties, aan de bloemen onttrokken en in grote tonnen opgeslagen. Deze zijn gemerkt met een wit embleem in de vorm van een madeliefje en krijgen het etiket: „Kenia Pyrethrum Extract”. Het extract wordt uitgevoerd naar landen als de Verenigde Staten, de Duitse Bondsrepubliek en Japan, waar de olie wordt omgezet in de bekende insektendodende sprays. Het poederachtige overblijfsel dat „moer” genoemd wordt, gaat vooral naar het Verre Oosten voor het vervaardigen van insekten-strips. Deze zijn ontworpen om langzaam op te branden, zodat er rook vrijkomt die dodelijk is voor de insekten die ermee in aanraking komen. Deze „moer” vormt ook goed voer voor dieren, want ze heeft een eiwitgehalte van 13 percent, bijna hetzelfde als tarwezemelen.
Diverse toepassingen
Dank zij de veiligheid van pyrethrum voor de mens en zijn huisdieren, en zijn dodelijke eigenschappen voor schadelijke insekten, heeft het vele toepassingsmogelijkheden. Men heeft ontdekt dat schadelijke insekten geen resistentie ontwikkelen tegen pyrethrum, zoals zij dat wel hebben gedaan tegen de synthetische insektendoders die momenteel zo algemeen gebruikt worden. Nog een paar voordelen van deze „natuurlijke” insektendoder zijn dat hij aan watervoorraden toegevoegd kan worden en gebruikt kan worden om opgeslagen levensmiddelen te beschermen, zonder alle schadelijke bijwerkingen die synthetische insektendoders over het algemeen hebben. Pyrethrum kan niet tegen sterk zonlicht, wat betekent dat het niet lang genoeg actief blijft om het „evenwicht in de natuur” te verstoren. In de hedendaagse milieu-bewuste wereld biedt pyrethrum dus een doeltreffend wapen voor de huiselijke hygiëne, want het verdelgt schadelijke insekten, zonder ecologische systemen te verstoren.
De tijd zal leren of dit stralende madeliefje met ongewone eigenschappen een vriend in de huishouding van veel meer mensen zal worden Het bergt mogelijkheden in zich voor uitgebreidere toepassingen in insektendodende preparaten voor gebruik in huis, voor bescherming van voedsel en zelfs als een insektenwerend middel dat op de huid aangebracht kan worden. Ja, dit bloempje met zijn onschuldige uiterlijk verdient zijn reputatie als „het madeliefje met de schop van een ezel” maar al te zeer.